شما اینجا هستید: خانهاقتصادافزایش بهره‌‌وری حلقه‌ی مفقوده‌ی بخش کشاورزی(2)

افزایش بهره‌‌وری حلقه‌ی مفقوده‌ی بخش کشاورزی(2)

پنج شنبه, 28 دی 1396 ساعت 10:08 شناسه خبر: 3236 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

ب- طرف تقاضای محصولات کشاورزی
در این قسمت به عنوان مقدمه لازم است یادآوری گردد که شرط اصلی و ضروری عرضه‌ی مناسب، وجود تقاضای موثر و قابل قبول است. زیرا اگر بازار خوبی برای محصول تولید شده وجود نداشته باشد، قیمت افت کرده و حتا در مواردی ممکن است جبران هزینه‌ها را نیز نکند. به‌الخصوص در مورد محصولات کشاورزی که دارای درجه‌ی فسادپذیری بالاتری نسبت به سایر محصولات هستند، این موضوع بیش‌تر صدق می‌کند. پایین آمدن شدید قیمت منجر به دلسردی شدید تولیدکنندگان و حتا خروج آن‌ها از بخش نیز می‌گردد. که نمونه‌ی آن را در سال‌های اخیر در خصوص محصولات باغی و صیفی مشاهده کرده‌ایم. اما آن چیزی که سبب ایجاد تقاضای موثر و جلوگیری از افت قیمت محصول می‌گردد. اجزا و عوامل بوجود آورنده تقاضا هستند که در این‌جا به چند مورد آن‌ها اشاره می‌شود.

 
1ـ مصرف خصوصی:
این جزء اقتصادي در واقع مجموع مصارف خانوارهاست. میزان مصرف خصوصی تابع دو عامل اصلی یعنی قیمت محصول، میزان درآمد افراد و هم‌چنین چند عامل تغییر دهنده و جابه‌جاکننده مقدار تقاضا می‌باشند. در مورد قیمت باید گفت که با تقاضا رابطه عکس دارد یعنی افزایش آن تقاضا را کاهش و کاهش آن تقاضا را افزایش می‌دهد. ولی رابطه درآمد با تقاضا رابطه‌ای مستقیم است یعنی افزایش آن تقاضا را افزایش و کاهش آن نیز تقاضا را کاهش می‌دهد. عوامل تغییردهنده و جابه‌جاکننده تقاضا نیز شامل مواردی هم‌چون ثروت، فرهنگ مصرف، ذائقه، نرخ بهره، قیمت کالای جانشین، قیمت کالای مکمل و غیره می‌باشند. با توجه به این‌که عوامل فوق تقریباً ثابت بوده و خیلی جاب‌جا نمی‌شوند لذا میزان مصرف خصوصی هم تا حدودی ثابت و درصد تغییرات آن زیاد نمی‌باشد. بنا بر اين در بحث افزایش تقاضای موثر نمی‌توان به طور معنی‌دار بر افزایش میزان مصرف خصوصی تاکید نمود.

2ـ نگه‌داری محصولات
عامل و جزء دوم تقاضا، نگه‌داری محصولات است. نگه‌داری یعنی این که در زمان تولید محصولات و فراوانی، آن‌ها را ذخیره و در مواقعی که میزان آن‌ها در بازار کم و تقاضا زیاد است آن‌ها را به بازار عرضه نمود. این عمل در مورد كالاهاي کشاورزی به کمک سردخانه و انبارها مخصوص انجام می‌گیرد. فرآیند نگه‌داری در اصل نوعی تعدیل زمانی برای قیمت محصولات کشاورزی است که از افت قیمت در زمان تولید و عرضه زیاد و هم‌چنين تورم قیمت در زمان‌ها و فصولی که محصول تولید نمی‌گردد و تقاضا زياد است، جلوگیری می‌نماید.
در حال حاضر به دلیل آن‌که انبارها و سردخانه‌ها در استان و حتا در سطح کشور به اندازه کافی وجود ندارند لذا هزینه نگه‌داری این محصولات خیلی زياد بوده كه در مواردی برای تولیدکننده به صرفه نمی‌باشد. بنا براين با عنایت به نقش نگه‌داری در افزایش تقاضای موثر و تامین درآمد کشاورزان، توصیه می‌گردد تا مسئولین و برنامه‌ریزان به این امر مهم توجه نموده و فضای سردخانه‌ها و انبارهای مجهز را در این رابطه متناسب با میزان تقاضای کشاورزان افزایش دهند.

3ـ تبدیل محصولات
عامل سوم که میزان تقاضای موثر را افزایش و از افت قیمت جلوگیری به عمل می‌آورد، تبدیل محصولات کشاورزی است. تبدیل به معنای استفاده جانبی از محصولات و به‌دست آوردن محصولات جدید و با ارزش افزوده بالاتر از آن‌هاست. این موضوع کیفیت و کاربرد محصولات، اشتغال مولد و نیز درآمد بخش کشاورزی را در سطوح خرد وکلان و در مجموع منفعت اجتماعی را افزایش می-دهد. در فرایند تبدیل، محصولات و کالاهای جدید از محصولات کشاورزی به دست می‌آیند که این کار توسط کارخانه‌ها، کارگاه‌ها و در کل صنایع تبدیلی انجام می‌گیرد. مانند تهیه خیارشور، رب گوجه، کمپوت، کنسرو، آبمیوه و غیره ... در این زمینه نیز متاسفانه در کشور و به‌ویژه در استان لرستان سرمایه‌گذاری لازم و متناسب با حجم محصولات تولیدی انجام نگرفته و این موضوع نیز نتوانسته است به صورت معنی دار ميزان تقاضاي موثر را افزایش دهد.

4ـ صادرات محصولات
عامل چهارم که تقاضاي موثر محصولات كشاورزي را افزایش می‌دهد صادرات آن‌ها ست. اصولاً یکی از اهداف اصلی هر سیستم اقتصادی توسعه صادرات است. اگر بحث توسعه صادرات مدنظر باشد در این صورت چون یک انگیزه کلی و اصلی برای کسب درآمد وجود دارد لذا تولید‌کنندگان و عرضه‌کنندگان سعی می‌نمایند تولید و عرضه را با کیفیت بالاتر، هزینه‌ی کم‌تر و نیز سود خالص بیش‌تر ارائه نمایند. این هدف موجب می‌گردد تا خلاقیت، اختراع، مشتری‌مداری و نیز کسب اطلاعات بازار در میان افراد جامعه به‌ویژه تولیدکنندگان و دست‌اندرکاران امور تولید و عرضه محصولات رواج یابد. بنابراین می‌توان گفت وجود صادرات برای محصولات کشاورزی موجب افزایش تقاضا و در نتیجه جلوگیری از افت قیمت این محصولات خواهد گردید. البته تقاضا هم تابع شرایطی است که از جمله مهم‌ترین آن‌ها نرخ ارز، نرخ تورم در داخل کشور، قیمت کالا در بازارهای جهانی، درآمد کشورهای هدف و هم‌چنین مسائل و موضوعات غیراقتصادی دارد. موضوعات غیراقتصادی عوامل سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و... را در برمی‌گیرد. می‌توان گفت در صورت فراهم بودن شرایط اقتصادی، عدم وجود روابط سیاسی و یا اختلافات فرهنگی و عقیدتی با یک کشور، روابط اقتصادی هم تحت الشعاع قرار می‌گیرد.لذا در عرصه‌ی اقتصاد بین‌الملل همواره موضوعات اقتصادی دنباله‌رو موضوعات سیاسی هستند. البته در مورد ورود به بازارهای جهانی نیز باید گفت که بالا بودن هزینه‌های تولید در کشور ما که آن هم متاثر از پایین بودن بهره‌وری است، عاملی بازدارنده است. زیرا در بسياري از موارد در سطح بین‌المللی قیمت محصولات مشابه پایین‌تر است كه این قدرت رقابت و سهم کشور ما را از بازارهای جهانی کاهش داده است. ذکر این نکته نیز لازم است که برخی محصولات کشاورزی که دارای مزیت نسبی و حتا رقابتی بسیار بالایی هستند از این قاعده مستثتی می‌باشند.
با توجه به چهار مورد گفته شده در خصوص ایجاد تقاضای موثر محصولات کشاورزی، متاسفانه ضعف هر کدام از آن‌ها در مجموع تقاضا و در نتیجه قیمت محصولات را پایین آورده که این موجب متضرر گردیدن کشاورزان، سرخوردگی آنان و در برخی موارد خروج از بخش کشاورزی می‌شود. نمونه‌ی آن را در خصوص محصولات باغی در فصل تولید ملاحظه نموده‌ایم که این موجب ایراد خسارت و کاهش شدید بنیه‌ی مالی آنان شده است.
 بنابراین و با توجه به مطالب بالا می‌توان اظهار داشت که افزایش بهره‌وری عوامل تولید در بخش کشاورزی که موجب افزایش درآمد خالص و سود تولیدکنندگان از یک سو و رفاه مصرف کنندگان از سوی دیگر می‌گردد، در اصل حلقه‌ی گمشده سازمان تولید محصولات کشاورزی در کشور ماست. در چند دهه اخیر کشورهای مختلف در دنیا سعی نموده‌اند که به انحای مختلف با صرف هزینه، انجام تحقیقات کاربردی، برگزاری دوره‌های آموزش مهارتی، تزریق سرمایه، افزایش فناوری، ترویج فرهنگ بیمه و هم‌چنین آگاهی بخشی به کشاورزان برای تقویت روحیه کار دسته جمعی، بهره‌وری خود را افزایش و در اصل بخش عمده‌ای از مشکلات خود را حل نمایند. لذا در کشور ما نیز می‌توان گفت که توجه به اصل اساسی افزایش بهره‌وری در کنار ایجاد تقاضای موثر و با تکیه بر شیوه‌های موثر بازاریابی داخلی و خارجی می‌تواند وضعیت اقتصادی بخش کشاورزی را بهبود و درآمد کشاورزان عزیز و زحمتکش را در سطح قابل قبولی قرار دهد تا انگیزه‌ی اصلی این قشر فعال و زحمتکش برای حضور در عرصه‌های تولید و ارائه خدمات با ارزش و گران‌قدر خود هم‌چنان حفظ گردد. بدیهی است در این میان نقش دولت به عنوان سیاست‌گذار اصلی بسیار پررنگ است.

منابع:
1ـ احمدی شادمهری، م. فلاحی، م. نیازی محسنی، م. (1393).تحلیل عوامل موثر بر بهره‌وری انرژی در بخش کشاورزی ایران. فصل‌نامه اقتصاد کشاورزی و توسعه. شماره 84 ص28-1
2ـ اسلامی، م. (1394). بررسی رابطه یارانه‌های کشاورزی و شوک‌های بهره‌وری با تاکید بر زیر بخش زراعت و باغبانی. مجله تحقیقات اقتصاد کشاورزی. جلد 7 شماره 1، ص 204-187.
3ـ اشرافی، ف و سلامی، ح. (1380). تأثیر سیاست‌های حمایت قیمتی بر روند رشد تولیدات کشاورزی در ایران، تحلیلی با استفاده از روش تجزیه تکاثری، مجله اقتصاد کشاورزی و توسعه سال نهم شماره 36، ص 21-7.
4ـ اکبری، ن و رنجکش، م. (1382). بررسی رشد بهره‌وری کل عوامل تولید در بخش کشاورزی ایران طی دوره 75-1345. فصل‌نامه اقتصاد کشاورزی و توسعه شماره 43، ص 142-117
5ـ امیر تیموری، س و خلیلیان، ص. (1386). رشد بهره‌وری کل عوامل تولید در بخش کشاورزی ایران و چشم انداز آن در برنامه چهارم توسعه. فصل‌نامه اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال پانزدهم، شماره 59، ص 52-27.
7ـ امین شال، س. یزدانی، ا. چیذری، ا . اعلایی بروجنی، پ. رفیعی، ح. (1392). بررسی تأثیر عوامل مدیریتی بر تولید و سودآوری مزارع صنعتی پرورش گاو شیری. مطالعه جنوب استان تهران. فصل‌نامه اقتصاد و توسعه، دوره‌ی 44 شماره 1، ص 76-67
8ـ باریکانی، ا. شهبازی، ع.(1395). بررسی اثر سیاست‌های حمایت یارانه‌ای بر بهره‌وری کل عوامل تولید بخش کشاورزی ایران. فصل‌نامه اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال 24، شماره 93، ص270-247
9ـ بافنده ایمان‌دوست، ص و قانعی زارع، هـ.. (1393) رابطه‌ی میان یک‌پارچگی کشورهای اکو و حجم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی دوجانبه، مجله اقتصاد و توسعه منطقه‌ای سال بیستم، دوره جدید شماره 7، ص 238-217
10ـ بخشوده، م و اکبری، ا. (1382). اقتصاد کشاورزی، انتشارات دانشگاه شهید باهنر کرمان، چاپ دوم، ویرایش دوم، ص57-27 .
11ـ پهلوانی، ر . (1394). بررسی تاثیر متغیرهای کلان اقتصادی بر درآمد حقیقی بخش کشاورزی ایران. فصل‌نامه تحقیقات اقتصاد کشاورزی، شماره4 ص 125-113
12- پهلواني، ر.(1391). بررسي و تعيين مزيت نسبي انار در استان لرستان. اولين همایش توسعه اقتصادي در استان لرستان، دانشگاه پيام‌نور استان لرستان، 1391
*محقق اقتصاد كشاورزي

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004