شما اینجا هستید: خانهاقتصادنظام اقتصادی یا ساختار کلی اقتصاد ایران باید تغییر کند

نظام اقتصادی یا ساختار کلی اقتصاد ایران باید تغییر کند

چهارشنبه, 10 مرداد 1397 ساعت 10:52 شناسه خبر: 3744 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

کیوان رباطی/ سیمره: بر اساس میزان دخالت دولت‌ها در اقتصاد، سه نوع نظام اقتصادی وجود دارد و کشورهای دنیا مطابق نوع رژیم سیاسی و قانون اساسی نظام اقتصادی خود را تعریف می‌کنند.

برای روشن شدن موضوع اختصاراً به توضیح نظام‌های اقتصادی جهان پرداخته، سپس نوع نظام اقتصادی ایران را تشریح و راه‌کاری جهت برون‌رفت از مشکلات آن بیان خواهم کرد.


یکی از نظام‌های اقتصادی جهان نظام اقتصادی سوسیالیستی یا همان اقتصاد دولتی است؛ در این نوع نظام اقتصادی میزان دخالت کشورها در اقتصاد با اعمال سیاست‌های انقباضی و انبساطی پولی و مالی به حدی است که اجازه‌ی فعالیت اقتصادی به بخش خصوصی داده نمی‌شود و مالکیت خصوصی در آن به رسمیت شناخته نمی‌شود. در این نوع نظام اقتصادی، اقتصاد کاملاً دولتی و کلیه‌ی فعالیت‌های اقتصادی توسط دولت انجام خواهد گرفت. این نوع نظام اقتصادی بیش‌تر در سیستم‌ها و رژیم‌های سیاسی بسته دیده می‌شود و پرچم‌دار این نوع نظام اقتصادی اتحاد جماهیر شوروی سابق و کشورهای اروپای شرقی است. از ویژگی‌های بارز این نوع نظام اقتصادی بوروکراسی دیوان‌سالاری، رانت‌خواری، فساد مالی و عدم شفافیت و عدم پاسخ‌گویی مدیران است.
یکی دیگر از نظام‌های اقتصادی در جهان نظام اقتصادی کاپیتالیستی یا سرمایه‌داری یا همان اقتصاد بازار آزاد است.
در این نوع نظام اقتصادی میزان دخالت کشورها به پایین‌ترین حد ممکن می‌رسد، مالکیت و فعالیت‌های بخش خصوصی به رسمیت شناخته می‌شود. این نوع نظام اقتصادی بیش‌تر در کشورهای توسعه‌یافته، سیستم‌ها و رژیم‌های سیاسی باز که دموکراسی در آن‌ها حاکم است، دیده می‌شود و سردمدار این نوع نظام اقتصادی در جهان آمریکا و کشورهای اروپای غربی است‌. از ویژگی‌ای بارز این نوع نظام اقتصادی، شفافیت، رقابت،کیفیت و پاسخ‌گو بودن مدیران است.
نظام دیگری که ترکیبی از دو نظام فوق می‌باشد نظام اقتصادی مختلط است. این نوع نظام اقتصادی بیش‌تر در کشورهای عقب نگه‌داشته شده یا کشورهای در حال توسعه حاکم است و اقتصاد آنان ترکیبی از نظام اقتصادی سوسیالیستی و کاپیتالیستی است، یعنی هم مالکیت بخش دولتی و هم مالکیت بخش خصوصی را به رسمیت می‌شناسند. در این نوع نظام اقتصادی فعالیت‌های بخش دولتی و خصوصی مطابق اصول قانون اساسی و سایر قوانین موضوعه آن کشور مجاز می‌‌باشد و میزان دخالت دولت‌ها در اقتصاد بیش‌تر از بخش خصوصی است و دولت بیش‌تر از بخش خصوصی ملزم به تنظیم سیاست‌های اقتصادی و تامین هزینه‌های بالاسری و کالا‌های اساسی و رفع نیاز کشور است.
با توجه به توضیحات فوق ایران جزء کشورهایی است که دارای نظام اقتصادی مختلط است و اصل ۴۴ قانون اساسی موید این موضوع است که اقتصاد ایران را متشکل از بخش دولتی، خصوصی و‌ تعاونی می‌داند. در این نظام میزان دخالت دولت و میزان سرمایه‌گذاری در اقتصاد توسط دولت بستگی به نیاز مردم به زیرساخت‌ها و کالاهای اساسی جامعه دارد، یعنی هرجا بخش خصوصی و تعاونی جواب‌گوی حل مشکلات مردم نباشند دولت وارد عمل خواهد شد. این نظام اقتصادی نیز همانند نظام اقتصادی سوسیالیستی بیش‌تر در رژیم‌های سیاسی و سیستم‌های بسته یا نسبتاً بسته اتفاق می‌افتد.
 با توجه به این‌که از سیستم‌های باز و بسته سخن به میان آمد، برای روشن شدن موضوع لازم است به اختصار نکاتی را در خصوص سیستم‌های باز و بسته بیان کرد.
سیستم باز به سیستمی اطلاق می‌گردد که برای زنده ماندن با محیط پیرامون خود در ارتباط و تعامل متقابل می‌باشد و نیازهای خود را از طریق ارتباط با دیگر سیستم‌های مشابه بر طرف می‌نماید. اما سیستم بسته به سیستمی گفته می‌شود که با محیط اطراف خود در ارتباط نیست یا کم‌تر در ارتباط می‌باشد و طبیعتاً چون ارتباطی با محیط ندارد در رفع نیازهای خود نیز با مشکل مواجه خواهد شد.
به‌طور کلی تمام سیستم‌ها دارای آنتروپی هستند یعنی میل به زوال و نابودی دارند منتهی سیستم‌های باز دارای آنتروپی منفی و سیستم‌های بسته دارای آنتروپی مثبت هستند بدین معنی که سیستم‌های بسته زودتر از سیستم‌های باز محکوم به زوال و نابودی می‌باشند.
حال اگر هرکدام از کشورهای جهان را یک سیستم تلقی نماییم مطابق قانون سیستم‌ها، سیستمی موفق‌تر است و می‌تواند بقای خود را تضمین کند که از نظر سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بازتر و کاملاً با محیط اطراف خود در تعامل باشد. نمونه بارز یک سیستم بسته و نظام اقتصادی سوسیالیستی را می‌توان کشور اتحاد جماهیر شوروی سابق دانست که به علت دخالت بیش از حد دولت، بسته بودن سیستم اقتصادی و به رسمیت نشناختن مالکیت و فعالیت‌های بخش خصوصی محکوم به زوال و فروپاشی گردید. هم‌چنین می‌توان نمونه‌ی بارز یک سیستم باز و نظام اقتصادی بازار آزاد را نظام اقتصادی امریکا دانست که با عدم دخالت دولت در اقتصاد و به رسمیت شناختن مالکیت و فعالیت‌های بخش خصوصی یکی از موفق‌ترین نظام‌های اقتصادی با GNP یا تولید ناخالص ملی، کاهش مرگ و میر، امید به زندگی و سایر شاخص‌های رشد و توسعه‌ی بالا در جهان محسوب می‌باشند.
از نظر علم مدیریت نیز سازمان‌ها به مثابه‌ی یک سیستم به سازمان‌های مکانیکی در محیطی با ثبات و پایدار، سازمان‌های ارگانیکی در محیطی ناپایدار و سازمان‌های مکانیکی ارگانیکی در محیطی نسبتاً ناپایدار قرار می‌گیرند.
بنابراین می‌توان نتیجه گرفت نظام اقتصادی ایران از نوع نظام اقتصادی مختلط و یک سیستم نسبتاً بسته است که برای رشد و توسعه با محیط اطراف که همان کشورهای جهان می‌باشند ارتباط چندانی ندارد. مصداق عدم ارتباط آن با محیط خارجی را می‌توان عدم همکاری برخی از سازمان‌های اقتصادی بین‌المللی و منطقه‌ای و هم‌چنین تحریم‌های ظالمانه اقتصادی از سوی کشورهای متخاصم و منافع‌طلب به عنوان مهم‌ترین چالش محیطی در ناکام ماندن اقتصاد ایران را بر شمرد. لذا به دولت‌مردان جمهوری اسلامی ایران گوشزد می‌شود نظام اقتصادی موجود ناکارآمد و پاسخ‌گوی نیاز امروز جامعه‌ی ایران نیست و اگر بود با گذشت چهل سال بالاترین نرخ تورم، بالاترین نرخ بی‌کاری و بی‌ارزش‌ترین واحد پول دنیا و از همه مهم‌تر بیش‌ترین رانت‌خواری و فساد مالی را نداشتیم. لذا جهت برون‌رفت از این مشکلات پیشنهاد می‌گردد، با اقتباس از تجربه کشورهای توسعه‌یافته، با بازنگری در قانون اساسی طرح تغییر ساختار کلی نظام اقتصادی را از مختلط به بازار آزاد در دستور کارخود قرار دهند، در غیر این صورت با تغییر تیم اقتصادی و به‌کار بردن روش‌های موقتی اقتصاد ایران نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیاز سیل عظیمی از جوانان بی‌کار و تورم بالای ۵۰ درصد و امید به زندگی جامعه ایران باشد.

*چاپ شده در سیمره 460(10 اَمُرداد97)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004