شما اینجا هستید: خانهاقتصادمشکلات عمده‌ی نظام بودجه‌ریزی کشور

مشکلات عمده‌ی نظام بودجه‌ریزی کشور

پنج شنبه, 06 دی 1397 ساعت 11:33 شناسه خبر: 4110 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

فرزاد شاکرمی‌*- سیمره: قبل از این‌که به برخی از مشکلات عمده‌ی نظام بودجه‌ریزی در کشور بپردازم به صورت خیلی مختصر و گذرا به اهمیت بودجه‌ریزی در ایران باستان  اشاره‌ می‌کنم. آثار و مدارک برجای مانده در ایران باستان دال بر تهیه و تنظیم دخل و خرج دولت‌ها به شکل ابتدایی آن بوده‌ است. کوروش عقیده داشت شبانگاه باید به این فکر بود که صبحگاهان چه‌کار کنیم و چون روز فرارسد باید به این اندیشه باشیم که شب چگونه صبح کنیم. به قول هرودت در زمان کوروش  و کمبوجیه دیوانی برای تنظیم مالیات‌ها و هزینه‌ها تشکیل شده بود.     

طبق آیین‌نامه داخلی‌ی مجلس دولت موظف است لایحه‌ی بودجه سالانه کل کشور را حداکثر تا 15 آذر هرساله تقدیم پارلمان کند و با تصویب در جلسه‌ی علنی مجلس به تایید شورای نگهبان برسد و بعد از آن به رییس‌جمهور  ابلاغ می‌شود.    

 

حقیقت موضوع این است که این روزها برخی از نمایندگان مجلس و استانداران و مدیران دستگاه‌های اجرایی، با تلاشی وافر و مجدانه نسبت به همتایان خود در تکاپو هستند که اعتبارات بیش‌تری را در لایحه‌ی پیشنهادی دولت نسبت به حوزه‌ی انتخابیه یا استان خود بگنجانند، نمونه‌ی بارز آن پیگیری‌های نمایندگان استان اصفهان در مجلس شورای اسلامی و پیگیری‌ها و نشست‌های بدون سر و صدای استاندار لرستان همراه با رییس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان با مدیران ارشد سازمان برنامه و بودجه کشوری است.

به‌رغم این‌که دقت نظر و حساسیت‌هایی در خصوص تنظیم لایحه‌ی بودجه‌ی سالانه کشور اعمال می‌شود ولی به تعدادی از مشکلات عمده نظام بودجه‌ریزی در کشور که عمدتاً ریشه در ساختار اداری و مالی دارند، می‌پردازم:                                                -یکی از مشکلات نظام بودجه‌‌ریزی در کشور متاثر بودن برنامه‌ریزی از بودجه‌بندی است که بیش‌تر کشورهای جهان سوم  درگیر آن هستند. عدم تنوع درآمد و محدویت منابع پولی و مالی دو مشخصه‌ی این‌گونه کشورها هستند یعنی عمده‌ی کشورها متکی به یک یا دو محصول (زیر یا روزمینی) می‌باشند که سطح قیمت و سطح تولید آن در اختیار این‌گونه کشورها نیست. بنابراین حتا اگر بهترین برنامه‌ها هم طراحی شوند در مرحله اجرا به خاطر محدودیت منابع مالی تحقق نمی‌یابد.

یعنی برنامه‌ریزی‌ها متاثر از بودجه‌ریزی می‌باشد. برای راه حل و رفع این مشکل الزاماً این قبیل کشورها خود را از تک‌محصولی بودن نجات دهند و به دنبال درآمدهای جدیدتری با در نظر گرفتن تخصص و توانی که در سایر بخش‌های دیگر دارند برای خودشان ایجاد نمایند.                                                                                                

- ناهماهنگی میان منابع درآمدی و مصارف آن: منابع  درآمدی به صورت اعظم حاصل از فروش نفت، مالیات‌ها و درآمد  شرکت‌های دولتی است. هریک از درآمدهای حاصل از صادرات نفت و حتا مالیات به شدت تحت تاثیر عوامل بیرونی بوده و هم‌چنین شرکت‌های دولتی نیز از زمان بهره‌برداری ممکن است موفقیت چندانی نداشته باشند، از سوی دیگر هزینه‌های دولت بدون توجه به ظرفیت‌های واقعی درآمدی کشور در حال مصرف بوده و درصورت عدم مصرف بودجه، اهداف دولت هم محقق نخواهند یافت و در صورت عدم انجام وظایف دولت از طریق صرفه‌جویی منتج به پیامدهای بدی خواهد شد که ممکن است قابل جبران نباشند.     

- یکی از مشکلات دیگر بودجه‌بندی و بودجه‌ریزی بدون برنامه می‌باشد؛ منظور این است که برنامه‌ریزی‌ها و بودجه‌ریزی در قالب یک سند یا هدف صورت نمی‌پذیرد. برای آن‌که از سرمایه‌های مملکت استفاده درست شود لازم است برنامه‌ریزی دقیق داشته و در کنار برنامه‌ریزی بعد از مشخص نمودن هدف، حجم عملیات و فعالیت آن را تعیین نموده و منابع مالی مورد نیاز آن را فراهم نمود.

 -مشکل دیگر نظام بودجه‌ریزی در کشور جدایی تهیه بودجه از نظام کنترل مالی و عملیاتی بودجه می‌باشد. هر ساله بودجه دولت توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تهیه و نظارت و کنترل بر اجرای آن توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی(عاملین ذی‌حساب) و دیوان محاسبات ‌صورت می‌گیرد یعنی عملاً در کنترل و نظارت‌ها، نظارت مالی فقط به نحو‌ه‌ی مطابقت حصول درآمدها و انجام هزینه با قوانین و مقررات توجه می‌شود و عملا ً عاملین ذی‌حساب به عملکرد  دستگاه‌های اجرایی و میزان کارایی آنان توجهی نمی‌کنند.                                                                                                             - مشکل دیگر خارج از شمول بودن است. خارج از شمول بودن درواقع به معنای قانون محاسبات عمومی را رعایت نکردن می‌باشد. بیش‌تر مدیران دستگاه‌های اجرایی به قانون محاسبات عمومی علاقه چندانی ندارند، بنابراین از طریق ماده‌ی واحده، همه‌ی آنان از قانون‌گذار می‌خواهند که از محل ردیف‌ها کمک‌های خودشان را وصول نموده و خارج از چارچوب قانون برنامه و بودجه، بودجه تخصیص داده شده به دستگاه‌های اجرایی خود را هزینه قطعی نمایند از طرف دیگر تنها مکانیزمی که برای قوه‌ی قانون‌گذاری باقی می‌ماند رعایت قانون و مقررات اداری و مالی کشور است و تنها وسیله‌ای است که مجلس به کمک آن قوه‌ی مجریه را تحت کنترل قرار داده تا اهداف و وظایفی را که برای قوه مجریه مشخص نموده  تحقق یابد. برای رفع این خواسته‌ی قوه مجریه هر ساله به تعداد ردیف‌ها و تبصره‌های پیشنهادی توسط دستگاه‌های اجرایی اضافه می‌شود و هرچه تعداد این تبصره‌ها و ردیف‌ها بیش‌تر شود، بستن حساب‌ها و نظارت بر آن‌ها مشکلات زیادی  در پی خواهند داشت.

 - و سایر مشکلاتی که گریبان‌گیر نظام بودجه‌ریزی کشور است تیتروار به برخی از آنان اشاره می‌شود:

 عدم همکاری دستگاه‌های اجرایی در تهیه و تنظیم بودجه‌، عدم دقت در برآورد هزینه‌ها، فقدان رابطه‌ی پویای بودجه با اقتصاد، عدم دقت و کنترل اجرای طرح‌‌ها و برنامه‌ها و خیلی از موارد دیگر .....                                                                       

در پایان برای مرتفع شدن از این مشکلات نظام بودجه‌ریزی که عمدتاً ریشه در ساختار اداری و مالی کشور دارد بایستی به سمت بودجه‌ریزی عملیاتی پیش برویم چرا که در بودجه‌ریزی عملیاتی شفاف‌سازی فرآیند بودجه‌ریزی نمایان می‌باشد و در بودجه‌ریزی عملیاتی افزایش کارایی و اثربخشی عملکرد دولت و سازمان‌ها از طریق تمرکز منابع در جهت ضروری‌ترین  نتایج پیش‌بینی شده است و دیگر مسئولیت‌پذیرتر ساختن مدیران‌، افزایش پاسخ‌گویی عمومی و برای مشخص شدن هزینه‌ها برای کدام اهداف و منظور یا اجرای کدام برنامه یا فعالیت خاصی از نتایج نظام بودجه‌ریزی عملیاتی خواهد بود...  

*کارشناس بودجه

*چاپ شده در سیمره 478(28آذرماه)

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004