شما اینجا هستید: خانهاقتصادیک‌روز سنگی (گزارش سیمره از معدن سنگ گوهره خرم‌آباد)

یک‌روز سنگی (گزارش سیمره از معدن سنگ گوهره خرم‌آباد) مطلب ویژه

شنبه, 13 بهمن 1397 ساعت 08:22 شناسه خبر: 4193 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare k.rostami

 سیمره- گروه گزارش: ساعت از 12 گذشته است. طبق برنامه‌ریزی از پیش تعیین شده باید از چند معدن سنگ شهرستان دوره چگنی بازدید کنیم. باران هنگامه کرده‌است. سقف آسمان کوتاه شده. به‌رغمِ شدت باران اما می‌رویم در حالی که هوای امروز کار بازدید را سخت می‌کند. در طول مسیر درباره‌ی وضعیت معادن سنگ لرستان با دکتر مومیوند معاون امور معادن سازمان صنعت، معدن و تجارت لرستان مصاحبه می‌کنیم. او اطلاعات خوب و جالبی در این زمینه به ما می‌دهد. چنان سرگرم گپ‌وگفت هستیم که راه را اشتباه می‌رویم، برمی‌گردیم. 

معاون امور معادن سازمان صنعت، معدن و تجارت لرستان می‌گوید:« در حال حاضر 3 نوع سنگ تزیینی در لرستان استخراج می‌شود  که تا پایان سال 97  به چهار نوع خواهد رسید.»

جمال مومیوند با بیان این که اولین سنگ معروف لرستان، سنگ گوهره که از معادن شهرستان دوره‌چگنی استخراج می‌شود، اظهار داشت:«سنگ گوهره یک سنگ خاص است که  به همین نام در خارج از کشور نیز معروف است.»

 

مومیوند یکی از مشکلات این سنگ را  هوازدگی (شوره‌زدگی) آن دانست و در ادامه گفت:« دلیل  اصلی عدم استفاده آن در نمای بیرونی هوا زدگی  آن می‌باشد که منجر به  کاربردن  آن  در داخل  ساختمان‌هاست، یکی دیگر از معایب آن هم‌چنین به خاطر وجود دانه‌های سیاه‌رنگ در آن است که گاهی با سلیقه‌ی مردم جور در نمی‌آید.»

 وی مزیت عمده‌ی این سنگ را استحکام آن دانست که منجر به برش این سنگ در ابعاد بزرگ (اسلب) می‌شود. و افزود:« یکی از مزیت‌های این سنگ نسبت به رقبایش به‌‌ویژه سنگ‌های تراورتن قابلیت است که می‌توان آن را در قطعات بزرگی برش داد حتا این سنگ‌ را  می توان در ابعاد بزرگ 2 در 3 متر برش داد و مقاومت بالایی دارد، درنتیجه به ‌راحتی نمی‌شکند.»

مومیوند هم‌چنین ارزان بودن را دومین مزیت سنگ گوهره دانست و اظهار داشت:« به همین خاطر مشتری زیادی دارد. از لحاظ ساختاری سنگ خوبی است لکه‌زدایی( حذف دانه‌های سیاه) و ضد آب (جلوگیری از شوره زدگی) این سنگ ایجاد ارزش افزوده بالاتر و کیفیت بهتر این نوع سنگ خواهد شد که طی تفاهمی که با دانشگاه لرستان و یک شرکت خارجی شده بطور مستقل به‌منظور رفع این دوعیب منعقد شده است. »

دکتر مومیوند تشریح کرد:«مشکل عمده‌ی ما این است که سنگ بنای  استخراج سنگ از معادن سنگ بخصوص دوره چگنی بر اساس روش‌های علمی نبوده و یا فاصله زیادی با این روش ها داشته است  و عمدتاً بهره برداران با سپردن عملیلت معدنی به پیمانکارای که بعضاً بر اساس منافع کوتاه مدت بوده است. عملیات معدنی و استخراج سنگ یک علم است و باید بر اساس روش های علمی بخصوص درنظر گرفتن  شکسگتی ها، رگ‌ه‌های سنگ و ... باشد  و باید قبل از هر کاری یک نقشه‌ی استخراج تهیه کرد و به دست مسئول فنی داد تا در معدن طبق آن سنگ برش داده شود.»

وی استفاده از بلدوزر را در معادن اشتباه دانست و تصریح کرد:« در دنیا کم‌تر از این ماشین‌آلات استفاده می‌شود زیرا جابه‌جایی سنگ‌ با این خودروها باعث آسیب زدن به لایه‌های زیرین سنگ شده، حتا از نظر هزینه نیز به صرفه نیست.» 

وی ادامه داد: «البته چند سالی  است که روش های استخراج بهبود پیدا کرده است بخصوص  استفاده از سیم برش، هم‌چنین وجود مسئول فنی را و عدم  استفاده از مواد نارینه (آتش‌زا) بسیار مهم دانسته. هرچند این کارهای اصلاحیه ما باعث بهبود شده  است اما اگر از اول انجام می‌گرفتند بسیار بهتر بود و قدرت عمل ما امروزه بیش‌تر می‌شد.»

معاون امور معادن سازمان صنعت، معدن و تجارت لرستان گفت:«یکی دیگر از سنگ‌هایی که در معادن لرستان استخراج می‌شود، سنگ چینی است که به‌خاطر سفیدی  و کریستالی بودن به سنگ چینی معروف شده است. معادن الیگودرز، ازنا و دورود شهرستان‌هایی هستند  که سنگ چینی از آنها استخراج می شود  می‌کند که سنگ های استخراجی از این معادن   در ایران و خارج از کشور معروف هستند .» 

وی گفت:« یکی دیگر از سنگ‌هایی که در لرستان وجود دارد، سنگ گرانیتی است که از معادن که عمده معادن آن در  بروجرد است . متاسفانه عمده مشکل این سه نوع سنگ تزیینی آن‌ است که سازه را سنگین کرده به همین دلیل در نمای بیرونی ساختمان‌ها استفاده نمی‌شود و امروزه سلیقه‌ی‌ مردم به سمت  سنگ‌های تراورتن رفته است.»

دکترمومیوند اظهار داشت:«در حال حاضر یک نوع سنگ دیگر که کارهای اکتشافی آن انجام شده در بیران‌شهر کشف شده است که شبیه سنگ گوهره است اما با رنگی متفاوت‌تر، قابلیت صادرات دارد و باعث تحول در بحث اشتغال و ارزش افزوده در این منطقه می‌شود و تا آخر سال پروانه‌ی بهره‌برداری اولین معدن  آن صادر خواهد شد.»

وی ادامه داد:« در منطقه‌ی دیگر از استان  نیز یک نوع سنگ شناسیایی کرده‌ایم که باز شبیه گوهره ولی با رنگی متفاوت‌تر است که در سال آینده به بهره‌برداری خواهد رسید .»

او با بیان این‌که در حال حاضر در حوزه‌ی سنگ چینی در الیگودرز اتفاق‌های خوبی در حال وقوع است و رقبت سرمایه‌گذاران به سرمایه‌گذاری افزایش پیدا کرده است، گفت:« امروزه 133 معدن فعال در استان وجود دارد که رشد 40 درصدی در تعداد معادن فعال از دو سال گذشته اتفاق افتاده » 

65 میلیون ذخیره‌ی سنگ تزیینی در لرستان 

معاون امور معادن سازمان صمت، با اشاره به این‌که ذخیره‌ی سنگ تزیینی در لرستان حدود 65 میلیون تن است و برای آن گواهی کشف صادر شده، اظهار داشت:« این رقم 5 درصد ذخیره‌ی سنگ ‌ایران را تشکیل می‌دهد که این ذخیره‌ی کشف شده است و ممکن است بعد از بهره‌برداری از سنگ بیران‌شهر یا دیگر مناطق استان این عدد بیش‌تر هم بشود.»

مومیوند در ادامه با ااره به این‌که در حال حاضر 70 درصد عرصه‌ی استان منابع طبیعی است، گفت:«80 درصد از این میزان شامل گیاهان نادر و دارویی و جنگل است که ممنوعیت فعالیت معدنی دارند و تقریباً از 100 درصد درخواست‌های ما کم‌تر از  10 درصد مورد موافقت منابع‌طبیعی قرار می‌گیرد و  با بیش از  90 درصدد  درخواست‌ها مخالفت می‌شود.»

وی ادامه داد:«به طور مثال در منطقه‌ی دوره‌ی چگنی ذخیره‌ی ‌سنگ بسیار ارزشمندی وجود دارد و مطالعات آن هم انجام شده اما در مرز منطقه‌ی حفاظت شده‌ی سفیدکوه قرار دارد و تا سال 72 بهره‌برداری می‌شد اما بعداً با شکایت محیط‌زیست  از فعالیت آن جلوگیری شد از اوایل سال 96  با عقد قرار داد با یک شرکت پژوهشی مطالعات اولیه جهت استخراج سنگ به صورت زیرزمینیمنعقد شده است.»

او افزود:«این روش قابلیت حفاظت از محیط زیست و پوش طبیعی روی زمین را دارد و بدون آسیب‌ زدن به درختان و پوشش گیاهی می‌شود سنگ استخراج کرد. هم‌چنین بعد از پایان عملیات معدن می‌تواند به تفریح‌گاهی بسیار زیبا برای جلب توریست تبدیل شود.»

مومیوند اضافه کرد:«برای اولین بار با همکاری کشور ایتالیا که یکی از کشورهای پیش‌رو در تکنولوژی استخراج سنگ به هر دو صورت  روباز و زیرزمینی است، مطالعاتی در این زمینه شروع شده است جهت بررسی استخراج سنگ گوهره بصورت زیر زمینی. اما عمده مشکل آن معارضان محلی است. در صورتی که در این روش نه آسیبی به طبیعت و زندگی ساکنین منطقه  نمی‌رسد اما متاسفانه هنوز این روش جهت استخراج زیز زمینی در کشور و استان ما استفاده نشده است.»

وی با اشاره با این‌که روزبه روز شرایط استخراج سنگ از  معادن دوره‌ی چگنی سخت‌تر می‌شوند، گفت:«هرچقدر به عمق زمین نزدیک‌تر می‌شوند هزینه‌ی استخراج را بالا می‌رود و شرایط دپو مواد باطله  سخت‌تر است که این باعث بیش‌تر شدن هزینه از قیمت  فروش سنگ می‌شود که در نتیجه در بازار رقابت از رقبا عقب می‌افتد و منجر به ورشکستگی می‌شود.»

وی افزود:« اگر برداشت زیرزمینی صورت بگیرد این وضع بهبود می‌یابد اما در غیر این صورت ذخایر سنگ در این منطقه تا 10 سال دیگر تمام می‌شود و خیلی از شغل‌ها از دست می‌روند، بنابراین پیشنهاد ما این است که مسئولین به ویژه فرمانداری دوره حمایت کنند تا این روش به انجام برسد.»

وی  در ادامه به پرتی سنگ در معادن اشاره کرد و گفت:«هرمیزان سنگ که از معدن خارج می‌شود ماده‌ی معدنی محسوب می‌شود و آن چیزی که خارج نمی‌شود را باطله ماده‌ی معدنی می‌گویم و بر اساس نوع سنگ متفاوت متاسفانه در سال‌های دور که از مواد منفجره در استخراج سنگ استفاده می‌شد به سنگ لطمات بسیاری می‌رسید و باطله‌‌های از آن‌ها به جای مانده است و پیشنهاد ما این بود که به‌جای شهرک تخصصی سنگ چند واحد تولید کاغذ از سنگ بزنیم چون سنگ‌های دروره چگنی پایه‌ آهکی دارند و اگر سرمایه‌گذاران بیایند و سرمایه‌گذاری کنند می‌تواند پایه‌ی اصلی تولیدات کاغذی نه صرفاً برگه a4 بلکه محصولات متنوعی هم‌چون پاکت‌های سیمان و پاکت‌های نامه و یا پاکت‌های نگه‌داری میوه و کاغذ دیواری مورد استفاده قرار بگیرد.»

ظرفیت اسمی واحدها سنگ‌بری استان، حدود 12 میلیون مترمربع است

دکتر مومیوند با بیان این‌که در حال حاضر 400 واحد سنگ‌بری در استان داریم، اظهار داشت:« ظرفیت اسمی آن واحدها در حدود 12 میلیون مترمربع است که به‌نظر من دیگر ایجاد ظرفیت جدید در استان زیاد اهمیت ندارد بلکه اگر قرار است دولت اعتباری به این حوزه بدهد به سمت بهسازی و جایگزینی خطوط واحدهای موجود باشد تا ایجاد ظرفیت‌های جدید.»

وی ادامه داد:«در همین شهرستان دوره چگنی می‌شود مطالعاتی بر روی باطله‌‌های سنگی انجام بشود که آیا قابلیت استفاده در تولید محصولات کاغذی را دارد یا نه. با توجه به این‌که پتروشیمی هم در نزدیک آن است می‌تواند توجیه اقتصادی داشته باشد خصوصاً که  قررا گرفتن در مسیر  شمال جنوب کشور هم قرار دارد.»

جمال مومیوند خاطرنشان کرد:«در حال حاضر واحدهای که از این روش استفاده می‌کنند انگشت شمارند و تنها به دنبال تولید کاغذهای چاپ‌ رولی هستند اما می‌شود حداقل 30 محصول کاغذ از سنگ تولید کرد  که اگر اعتبار مصوب به این حوزه داده بشود لرستان می‌تواند یکی از قطب‌های تولید کاغذ از سنگ درکشور و حتا در منطقه خاورمیانه تبدیل شود که منجر به یک برند برای استان  شود. زیرا لرستان سرشار از معادن  سنگ آهک با خلوص بالاست که تنوع محصولش  را بالا می‌برد.»

 

90 درصد از شاغلین در این معادن بومی منطقه هستند

مومیوند درباره‌ی نقش معادن در توسعه‌ی اقتصادی افزود:« پس از تبیین جایگاه معدن و صنایع معدنی در کشور که در برنامه‌ی ششم توسعه است محور توسعه معرفی شده است.  در لرستان تقریباً بالای 90 درصد از شاغلین در این معادن بومی منطقه هستند که همین باعث نقش تولید در توسعه می‌شود و درآمد کسب شده‌‌ توسط آن‌ها موجب رونق اقتصادی و به چرخش درآمدن چرخه اقتصادی می شود. از طرفی  بسیاری از زیرساخت‌ها را برای مناطق مجاور معادن  فراهم می‌آورد. هم‌چنین خدمات جانبی است که علاوه بر خدمات دولتی که همان 10 درصد فروش ماده معدنی از بهره‌بردار می‌گیرد.»

معاون امور معادن سازمان صمت، هم‌چنین اضافه کرد:«سیاست‌های نظام براساس خصوصی‌سازی است و سازمان صنعت معدن طبق قانون نمی‌تواند در حوزه‌ی اکتشاف وارد می‌شود زیرا اکتشاف به بخش خصوصی محول شده است.

 اما در حوزه‌ی مشاوره به سرمایه‌گذاران ورود کرده و خدمات مشاوره ای بسیاری را به آن‌ها ارائه می دهد.»

صادرات سنگ تزیینی به 20 کشور

وی با بیان این‌که  به 20 کشور به طور مستقیم و غیرمستقیم صادرات سنگ تزیینی داریم، عنوان کرد:«برآورد ما این است که سالانه حدود 10 تا 15 میلیون دلار صادرات سنگ تزیینی داشته باشیم.»

باران هم‌چنان می‌بارد، به‌گونه‌ای که برف‌پاک‌کن‌های خودرو خسته‌ به نظر می‌رسند. از «سرآو نای‌کش» به سمت جاده‌ی معدن سنگ گوهره راه‌مان را کج می‌کینم. باران همواره شلاقی می‌بارد و چه باریدنی! زیبا و دل‌نشین و لذت‌‌بخش. یافته‌ي مقدس، سفیدپوش است. ابرها واسطه‌ي سپیدکوه و آسمان شده‌اند.

به ورودی معدن می‌رسیم. سنگی بزرگ و صاف، از جنس همین معدن، در، ورودی آن قد برافراشته است. مشخصات معدن روی آن حک شده‌است: «شرکت سرمایه‌گذاری توسعه‌ی صنایع و معادن کوثر، بنیاد شهید و امور ایثارگران سازمان اقتصادی کوثر، معدن سنگ گوهره خرم‌آباد (درب‌چاه- نرگسه) خوش آمدید...»

باران هم‌چنان کار خود را می‌کند. جاده پر است از دست‌انداز. گل و لای ناشی از باران سرعت خودرو را کند می‌کند. به محوطه‌ی کارگاهی می‌رسیم. محوطه‌ای مستطیل شکل و بزرگ در عمق زمین با استخری پر از آب. کارگران بی‌خیال بارش شدید باران و خودرو ما، مشغول کار هستند و با سنگ‌های سترگ، زورآزمایی می‌کنند. عرق و باران با هم سر روی‌شان را شست‌وشو می‌دهد.  

چند عکس می‌گیرم. از دو کارگر جوان که در میان گل و لای و بارانِ سخت، پنجه در پنجه‌ی سنگ‌های مستطیل شکل افکنده‌اند، عکس می‌گیرم. برایشان دستی به نشانه‌ی «نه‌خسته» تکان می‌دهم؛ آن‌ها نیز قامت راست می‌کنند و پاسخ می‌دهند و بي‌امان به کار خود برمی‌گردند. از زاویه‌های مختلف عکس می‌گیرم. کاشف این معدن ارباب قنبر بوده‌است. تا چشم کار می‌کند سنگ است و بلدوزر و سیم‌های برش. این‌جا همه‌چیز سنگی است و ضمخت. از خودرو پیاده می‌شوم. گام نخست در گل فرو می‌روم. گل، چسبناک است و تلاش می‌کند تا کفش‌هایم را درآورد. 

چشم‌انداز این محوطه‌ی سنگی جذاب و از «گونه‌ای دیگر» است. می‌توان نوعی گردشگری «سنگ / معدن» را ایجاد و از این راه اشتغال‌زایی کرد؛ به‌ویژه در نیمه‌ی دوم اسفند و فصل بهار که درختان بلوط و کوه‌های اطراف محوطه‌ی معدن، بستر را برای گردشگری مهیا می‌کنند. 

به گفته‌ی مهندس سعید قنبری، مدیر سنگ معدن گوهره، این معدن کارش را از سال 1365 آغاز کرده‌است. حدود 75 نفر مسقیم در آن‌جا کار می‌کنند و برای نزدیک 500 نفر به صورت غیرمستقیم اشتغال‌‌زایی ایجاد کرده‌است.

مهندس قنبری مدیر جوان و خوش‌برخورد اهل قروه با گشاده‌رویی به پیشوازمان می‌آید، به دفتر کارش دعوتمان می‌کند و به پرسش‌های ما پاسخ می‌دهد.

وی این معدن را یکی از بزرگ‌ترین معادن سنگ گوهره‌ی استان لرستان می‌داند و می‌گوید:« تولید سالانه‌ی معدن گوهره‌ی درب‌چاه و نرگسه 112 هزار و 500 تن است.»

مهندس قنبری عمده‌ی مشتریان سنگ معدن گوهره را شهرستان‌های دورود، ازنا، بروجرد و خرم‌آباد (حدود 80درصد) بیان می‌کند و می‌افزاید:« حدود 17درصد دیگر به خارج استان و کم‌تر از 2درصد به کشور چین صادر می‌شود.» 

مدیر سنگ معدن گوهره با اشاره به تاثیر مستقیم این معدن روی اقتصاد منطقه، می‌گوید:« گرانی‌های اخیر، کار را برای پیمانکاران سخت کرده‌است. هزینه‌های بالا باعث شده‌است تا قیمت سنگ را نیز تحت شعاع قرار دهد. مثلا هر متر سیم برش الماسه زمانی 90هزار تومان بوده اما اکنون بین 150 تا 160هزار تومان است، لاستیک لودر قبلا 20میلیون تومان بوده ولی الان حدود 35 میلیون تومان شده‌است. این موارد روی قیمت تمام‌شده‌ی سنگ تاثیر می‌گذارند.»

وی با شاره به به‌روز بودن امکانات معدن سنگ گوهره، می‌گوید:« اگر شرایط بازار اجازه بدهد دست‌کم طول عمر معدن سی‌سال و ذخیره‌ی قطعی آن چهل تن است.»

مهندس قنبری ادامه می‌دهد:«ماهانه به‌طور متوسط 40 تا 50 هزار تن باطله‌برداری‌(خاک‌برداری) داریم و هم‌چنین 30درصد باطله (پرتی) یعنی چیزی حدود سی‌ چهل هزار تن.»

وی در پاسخ این پرسش که آیا برنامه‌ای برای استفاده از باطله‌ها در دستور کار ندارید، می‌گوید:« در این زمینه مطالعات کرده‌ایم، قرار است برای دانه‌بندی، بتن، مجسمه‌های زینتی و ... از آن‌ها استفاده کنیم.» 

دکتر مومیوند نیز در همین زمینه می‌گوید:« اگر روستاهای هم‌جوار معادن اعلام آمادگی کنند ما در قالب صنایع روستایی تسهیلاتی را در اختیارشان قرار می‌دهیم تا از این باطله‌ها استفاده کنند که باعث استغال‌زایی در روستا هم می‌شود.»

 

جایگاه ممتاز لرستان در حوزه‌ی استخراج سنگ 

به هر روی در حوزه استخراج سنگ و معادن و نیز صادرات این محصولات، استان لرستان جایگاه ممتازی در کشور دارد که می‌تواند به‌عنوان ظرفیتی جهانی به تولیدکنندگان انواع سنگ معرفی شود. اما هنوز از این جایگاه به نفع مردم استان به نحو احسن بهره‌ نبرده‌ایم. یعنی تاثیر این معادن در اقتصاد و زندگی روزمره‌ی مردم چندان چشم‌گیر نیست. لرستان سرزمین زرخیری است. ساماندهی و بهره‌برداری به شیوه‌ی علمی از معادن سنگ لرستان می‌تواند در راستای اشتغال‌زایی بسیار موثر باشد. به عبارتی دیگر، استان لرستان با داشتن معادن و ذخایر عظیم و متنوع می‌تواند چشم‌اندازی روشن در شکوفایی اقتصادی استان ترسیم کند. یکی از مصوبات مهم دولت برای لرستان ایجاد شهرک سنگ بود. اما متاسفانه تا کنون این مصوبه اجرایی نشده‌است.

لرستان به دلیل وضعیت زمین شناسی دارای معادن و ذخایر عظیم از جمله معادن تالک، آهک صنعتی و سنگ های ساختمانی و تزیینی (نما) است.

برخی از کارشناسان اقتصادی لرستان معتقدند بخش معدنی این استان به لحاظ برخورداری سنگ چینی و مرمریت یکی از قطب‌های مهم اقتصادی کشور است که سه دهه اخیر توانسته است رشد نسبی در خصوص جذب سرمایه گذاری و اشتغال‌زایی داشته باشد.

اولین فعالیت معدنی رسمی در استان بر روی ذخایر سنگ چینی در معادن گرجی و نزدیک روستایی به همین نام از توابع شهرستان ازنا در حدود 40 سال پیش آغاز شده است. محصولات و تولیدات معدن به طور عمده به صورت دانه‌بندی و برای ساخت موزاییک کاربرد داشت.

حدود 30 سال پیش، بررسی و عملیاتی در گستره معادن کنونی سنگ چینی الیگودرز انجام شد و پس از آن، فعالیت محدودی در شناسایی معادن سنگ دریژان ازنا و سپس معادن مرمریت (گوهره) خرم‌آباد صورت گرفت وفعالیت استخراجی از این معادن نیز در سه دهه اخیر ادامه داشته است.

 

     *چاپ شده در سیمره‌ی شماره‌ی 483 (10 بهمن 97)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004