شما اینجا هستید: خانهاقتصادلوکس‌ترین کالای ضروری

لوکس‌ترین کالای ضروری مطلب ویژه

سه شنبه, 24 ارديبهشت 1398 ساعت 08:24 شناسه خبر: 4360 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

 گوشت قرمز به دلیل نقش برجسته‌ی آن در فیزیولوژی تغذیه و تامین سلامت جسمی و روحی انسان، از دیرباز در سبد غذایی خانوارها جایگاه مهم و قابل توجهی داشته و همواره بخش زیادی از درآمد خانوارها را به خود اختصاص داده است. این موضوع به ویژه در کشورهای در حال توسعه و از جمله کشور ما حائز اهمیت فراوان است، زیرا در این کشورها بر خلاف کشورهای توسعه‌یافته، هزینه تامین مواد غذایی، قسمت عمده‌ای از بودجه‌ی خانوارها را به خود اختصاص می دهد، در این میان به دلیل نقش و قیمت بالای انواع گوشت‌ها به ویژه گوشت قرمز، بالا بودن مصرف آن از گذشته‌های دور، همواره یکی از شاخص‌های  برخوردار بودن خانوارها و نشانه‌ای از رفاه و تمکن مالی بوده است. در ایران در فاصله سال‌های1380 تا 1396 سهم انواع گوشت از بودجه‌ی خانوارها به طور متوسط 2/6 درصد بوده که نسبت به کشورهای دیگر بسیار بیش‌تر است(بانک مرکزی، 1397).

 

بیان این نکته نیز کاملاً ضروری است که کالاهای کشاورزی و از جمله انواع مواد پروتئینی، به دلیل نقش مهم و قابل توجه آن‌ها در معیشت و گذران زندگی، همواره جز کالاهای ضروری بوده که به لحاظ کشش درآمدی و نیز کشش قیمتی تقاضا، در ردیف کالاهای کم کشش(ضروری) از دیدگاه اقتصاد، محسوب می‌شوند. با وجودی که برای بیان موضوع و تکمیل بحث لازم است به مفهوم اقتصادی کالاهای لوکس(پرکشش) و ضروری(کم کشش) پرداخته شود ولی در این مجال کوتاه عملاً فرصت چنین کاری نیست اما برای ادای حق مطلب، به طور خلاصه می‌توان گفت کالای کم کشش، کالایی ضروری بوده که از دیدگاه تولید(عرضه)کننده در بلند مدت نمی‌توان با کاهش قیمت، مقدار فروش آن را تا حد زیادی بالا برد. زیرا اگر قیمت آن یک درصد کاهش یابد در این صورت میزان مصرف و بالطبع فروش آن کم‌تر از یک درصد افزایش می‌یابد و این منافع حداکثری تولیدکننده را در دراز مدت تامین نمی‌‌کند. از دیدگاه مصرف کننده نیز نوسان قیمت در هر دو صورت افزایش یا کاهش، نمی‌تواند مطلوبیت وی را افزایش دهد زیرا اگر قیمت آن افزایش یابد دراین صورت به دلیل ضروری بودن، مصرف‌کننده نمی‌تواند مصرف آن را کاهش دهد و لذا مجبور است با قیمت بالا آن را خریداری نماید که این در طولانی مدت به ضرر اوست. اگر هم قیمت کالای کم کشش، کاهش یابد در این صورت مصرف‌کننده نمی‌تواند مصرف خود را بیش از حد افزایش دهد زیرا به دلیل ضروری بودن کالا، مصرف وی حد و مرزی دارد و به خاطر فسادپذیری این کالاها، عملاً ذخیره‌ی طولانی مدت آن‌ها امکان‌پذیر نیست. بنابراین می‌توان گفت، کالاهای کم کشش(ضروری) که اکثریت قریب به اتفاق محصولات کشاورزی را تشکیل می‌دهند، برای معیشت و تامین نیازهای اولیه زندگی مردم بوده و برخلاف کالاهای پرکشش، قابل ذخیره‌سازی، و افزایش حداکثر درآمد (البته به نسبت کالاهای دیگر) در بلند مدت نمی‌باشند، کالاهای پرکشش (لوکس) نیز کالاهایی هستند که اگر عرضه‌ی آن‌ها کاهش یابد میزان تقاضا برای آن‌ها، بیش‌تر از درصد مربوط به کاهش عرضه، افزایش می‌یابد و در نتیجه تولید(عرضه) کننده در دراز مدت، می‌تواند با اتکای به این تقاضای فراوان (مصرف، تبدیل، صادرات و ...)،  عملاً درآمد خود را در بلندمدت افزایش دهد. کالاهای پرکشش(لوکس)، عمدتاً کالاهایی صادراتی نیز می‌باشند که منبعی قابل تکیه برای تولید درآمد درآینده می‌باشند. مثال بارز این کالاها در بخش کشاورزی، خشکبار(پسته، گردو، بادام و ...)، خاویار و ... هستند. این کالاها ضروری نبوده و اصطلاحاً کالاهای تجملاتی (لوکس) نامیده می‌شوند. به همین دلیل نیز هست که همواره و از دیرباز، این کالاها اقلام عمده صادراتی کشور را به خود اختصاص داده‌اند. حال پس از بیان این توضیح در مورد کالاهای ضروری و لوکس، لازم است به اطلاع خوانندگان عزیز و فرهیخته رسانده شود که در حال حاضر گوشت قرمز  به عنوان یک محصول کشاورزی که در حقیقت جز کالاهای ضروری و کم کشش است، عملاً به کالایی تجملاتی( لوکس) و پرکشش تبدیل شده است که با وجود لوکس بودن از دیدگاه اقتصادی، به دلیل نقش قابل توجه در فیزیولوژی تغذیه انسان، عملاً یک پارادوکس و تضاد را در معیشت و رفاه اقتصادی خانوارهای ایرانی ایجاد نموده است. این غیرضروری و لوکس بودن از نظر اقتصادی، هم برای تولید(عرضه)کنندگان و هم برای مصرف (تقاضا)کنندگان ملموس و قابل درک و دریافت است.  دلایل عمده تبدیل شدن گوشت قرمز به کالای لوکس در ایران به ویژه در سال 1397 را می‌توان به شرح زیر برشمرد.

1-بر اساس تحقیقات به‌عمل آمده در سه دهه‌ی اخیر بهره‌وری عوامل تولید در رشته‌ی فعالیت تولید گوشت قرمز (به ویژه گوشت دام سبک) در کشور ما کاهش معنی‌داری داشته است. دلایل آن را می‌توان در تخریب مراتع، ضعف فناوری(تکنولوژیکی)، پایین بودن میزان سرریز دانش و فناوری نوین، سنتی بودن شیوه تولید، معیشتی بودن تولید این کالا(در کشور ما پرورش دام سبک بیش‌تر یک شیوه زندگی است تا شغل اقتصادی)، عدم اعمال سیاست‌های حمایتی هدفمند، پایین بودن ضریب نفوذ بیمه در میان دامداران، مقاومت دامداران در پذیرش پیام‌های ترویجی، وجود موانع در کاربست دانش نوین و ... دانست. 

در فاصله‌ی سال‌های 1365 تا 1395 متوسط وزن لاشه‌ی گوسفند در ایران از  3/ 19 کیلوگرم به 6/17 کیلوگرم رسیده است این در حالی است که در کشوری مانند استرالیا که کشوری کشاورزی بوده و دامپروری در اقتصاد آن کشور سهم قابل توجهی دارد، این اعداد در مورد گوسفند در سال1365 (1986)، 9/17 و در سال 1395 (2016)، 8/21 بوده است(سازمان کشاورزی و خوارو بار جهانی، 2017). لذا همین جا پایین بودن بهره‌وری فیزیکی تولید گوشت گوسفند در کشور ما در مقایسه با کشورهای دیگر، خود را نشان می‌دهد. این آمار بیان‌گر این واقعیت تلخ است که در مدت سه دهه، بهره‌وری عوامل تولید پرورش دام سبک(گوسفند و بز) به دلایل ذکر شده، در کشور ما کاهش یافته است. بر اساس تحقیقاتی که توسط نگارنده انجام گردیده در فاصله سال‌های 1376 تا 1394 (به‌مدت 18 سال) متوسط رشد بهره‌وری اقتصادی فعالیت پرورش دام سبک در استان لرستان، 2/0- بوده که در مقایسه با استان‌های کرمانشاه، همدان و ایلام در جایگاه دوم بعد از ایلام بوده است. مطلب جالب توجه این که در نیمه‌ی دوم دهه‌ی هشتاد این میزان(رشد بهره‌وری) کاهش یافته که این کاهش در سال‌های 1391 و 92 به اوج خود رسیده است. در سال‌های بعدی نیز بهره‌وری کاهش داشته که البته شدت کاهش آن کم‌تر بوده است. بنابراین می‌توان گفت تولید گوشت قرمز به ویژه گوشت گوسفندی بهره‌وری پایینی در ایران دارد که این یکی از دلایل افزایش قیمت آن در دهه‌های گذشته نسبت به سایر کشورها بوده است. پایین بودن بهره‌وری هزینه‌های تولید را افزایش داده که این نیز به نوبه خود قیمت تمام شده برای هر واحد کالا را افزایش و آن را با قیمت بالاتر به بازار عرضه می‌کند. البته بالا بودن تورم(رشد شاخص‌های قیمت) در جامعه دلیل اصلی برای گران شدن کلیه کالاهاست ولی محصولات کشاورزی خود در رابطه با تورم، داستان جداگانه‌ای دارند که انشاءالله در فرصت‌های دیگر به استحضار خوانندگان خواهد رسید.

2- ایجاد موج تورم چهارم در کشور از ابتدای سال 1397 نیز یکی از دلایل اصلی شتاب تورم این کالا (گوشت قرمز) همانند سایر کالاهاست که همراه با بهره‌وری پایین عوامل تولید، تشدید می‌گردد. تورم چهارم(تورم دوم ناشی از تحریم‌ها)که به دنبال سه تورم اصلی گذشته در کشور درطول نیم قرن اخیر ایجاد گردید، یکی از بالاترین درصدهای تورم را به اقتصاد کشور تحمیل کرد که به دلیل اعمال تحریم‌های ظالمانه از سوی دولت تندروی آمریکا بر علیه کشور و ملت ما اعمال گردید و متاسفانه هنوز هم اثرات آن در اقتصاد ادامه داشته و رفاه عمومی جامعه را تحت تاثیر خود قرار داده است. 

تورم اول نیز در سال‌های 1352 و 1353 به دنبال چند برابر شدن قیمت نفت و متعاقباً سرازیر شدن درآمد هنگفت آن به بازار ایجاد شد که نتیجه‌ی آن افزایش نقدینگی، افزایش تقاضا و در نتیجه افزایش تورم بود که البته این تورم در مورد کالاهای تجارت‌پذیر، با افزایش واردات جبران شد ولی کالاهای غیرقابل تبادل مانند زمین و ساختمان، هم‌چنان تورم بالا را تجربه نمودند که در نهایت سبب گردید اقتصاد کشور ما دچار بیماری هلندی گردد. در این ارتباط در شماره‌های گذشته مطالبی به استحضار خوانندگان محترم رسیده است.

   تورم دوم نیز در سال‌های 1373 و 1374 در زمان دولت سازندگی به‌وجود آمد. در آن سال‌ها برای تحریک و افزایش حجم صادرات، به‌طور مصنوعی، نرخ ارز بالا رفت که البته به دلیل ورشکستگی اقتصادی کشورهای آسیایی جنوب شرقی در دهه‌ی 1990 و نیز عدم توجه به این اصل اقتصادی که افزایش نرخ ارز فقط در کوتاه مدت و البته آن هم به شرط ثابت ماندن سایر عوامل، صادرات را افزایش می‌دهد(اصل مارشال- لرنر)، عملاً سیاست افزایش نرخ ارز، تنها به افزایش تورم و رشد بی‌رویه شاخص قیمت‌ها منجر گردید و تورم دوم را بر کشور ما تحمیل نمود.

تورم سوم (تورم اول ناشی از تحریم‌ها) نیز در اواخر دولت نهم و تقریباً تمامی زمان دولت دهم به‌وجود آمد که علت آن هم یکی افزایش نقدینگی به‌دلیل تزریق پول موجود در صندوق ذخیره‌ی ارزی به سامانه‌ی اقتصادی و دیگری اعمال تحریم‌ها در سال‌های 2011 و 2012  صورت گرفت که کشور را دچار تورم شدید نمود.

در تورم فعلی که تاکنون نیز ادامه داشته و متوسط رشد 43 درصد را تا بهمن‌ماه 1397 تجربه نموده و متاسفانه هنوز هم ادامه دارد، کلیه کالاها مشمول این افزایش قیمت شدند و طبعاً کالاهایی هم که از گذشته ناکارآمدی در سازمان تولید(بهره‌وری پایین و...) آن‌ها وجود داشته، روند افزایش قیمت را بیش‌تر تجربه کرده و به میزان بیش‌تر مشمول این افزایش شدند. یکی از این کالاها گوشت قرمز است که در اوایل اسفند تورم 94 درصدی را نسبت به مدت مشابه سال قبل، بر اساس آمار بانک مرکزی تجربه نموده است.

3- صادرات غیرقانونی، به‌دنبال افزایش بی‌رویه نرخ ارز، صادرات کالا در کوتاه مدت تشویق گردید. برخی از کالاهای کشاورزی در سال جاری به مقدار زیادی صادر شدند که این موضوع، گرانی این کالاها و کاهش رفاه و مطلوبیت افراد جامعه را به دنبال خود داشت. پس از افزایش شدید قیمت این کالاها و نارضایتی مصرف‌کنندگان، مسئولین به فکر افتادند که با اعمال انواع سیاست‌های تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای، جلوی صادرات این کالاها را بگیرند که در این راه تا حدودی موفق شدند و از بروز ابرتورم در مورد کالاهای کشاورزی(ضروری) تا حدودی جلوگیری به عمل آمد. پس از ممنوعیت صادرات این کالاها، متاسفانه صادرات غیرقانونی و قاچاق دام زنده از طریق مرزهای زمینی به کشور‌های همسایه ادامه پیدا کرد که هنوز هم ادامه دارد. این مسئله سبب گردید تا بخش عمده‌ای از دام‌ها(حتا دام‌های مولد) از کشور خارج و بحران افزایش قیمت گوشت تشدید گردد. آمار رسمی کشتارگاهی مبین این مسئله که در پاییز امسال میزان کشتار دام نسبت به پاییز سال گذشته 25 درصد کاهش داشته است و این بدان معنی است که دام برای کشتار به بازار عرضه نمی‌گردد و سوداگران دام‌ها را از دامداران خریداری و با سود کلانی از کشور خارج می‌کنند.

4- وضعیت خاص اقلیمی امسال، در اقتصاد یک قانون اصلی وجود دارد که می‌گوید اگر قیمت کالاهای مکمل یک کالا، کاهش یابد در این صورت تقاضا برای کالای اولی افزایش می‌یابد. در اقتصاد، دام زنده و علوفه کالاهای مکمل هم‌دیگر هستند. لذا اگر قیمت علوفه کاهش یابد در این صورت تقاضا برای نگه‌داری دام زنده توسط دامدار افزایش می‌یابد. در شرایط اقلیمی امسال که خوش‌بختانه بارش های جوی قابل ملاحظه‌ای به ویژه در غرب کشور و استان‌های زاگرس‌نشین وجود داشته، تاکنون(اسفندماه) حجم بارندگی در استان لرستان120 درصد متوسط بارندگی سالیانه و در سایر استان‌ها نیز کمابیش به این صورت بوده است، فراوانی علوفه سبب گردید تا هزینه‌ی نگه‌داری دام زنده کاهش یابد چون هزینه‌ی تامین علوفه(غذای دام) نزدیک به 70 درصد هزینه‌های متغیر پرورش دام را به خود اختصاص می‌دهد لذا این موجب گردید تا دامداران از عرضه دام‌های خود به بازار برای کشتار جلوگیری نمایند و ترجیح دهند تا آن‌ها را با هزینه پایین تغذیه و بر میزان تولید و درآمد خود بیفزایند. البته این دلیل بیش‌تر در کوتاه مدت صادق است و در بلند مدت، به‌دلیل افزایش میزان تولید، عملاً عرضه فراوان‌تر خواهد شد.

5-کاهش دام‌های مولد در سالیان گذشته به دلیل کشتار، صادرات و غیره نیز از دلایل کاهش تولید گوشت قرمز بوده است.

نکته دیگری که بیان آن در این‌جا ضروری است این است که به دلیل گران شدن قیمت گوشت قرمز تقاضا برای کالاهای جانشین آن مانند انواع گوشت‌های دیگر(مرغ، ماهی، شترمرغ و ...) و حتا پروتیین‌های گیاهی(حبوبات و ...) نیز افزایش و قیمت آن‌ها بیش از مقداری که در اثر بروز تورم (همانند سایر کالاها) افزایش یافته، بالا رفته است.

البته در کنار عوامل اصلی ذکر شده، می‌توان موارد دیگری نیز پیدا کرد که تقریباً در قالب عوامل اصلی قرار می‌گیرند. لذا با توجه به ضروری بودن گوشت قرمز و تبدیل شدن آن به کالای لوکس و کاهش سرانه مصرف آن (از حدود 10 کیلوگرم در سال 94 به 5/2 کیلوگرم در سال 1397)، لازم است تدابیر لازم از سوی سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان اتخاذ گردد تا شاهد رونق تولید و در نتیجه متعادل شدن قیمت آن در جامعه باشیم. بالا بودن بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی، انجام تحقیقات کاربردی در زمینه‌ی اصلاح نژاد و تغذیه، آموزش صحیح و اصولی دامداران، تزریق سرمایه به این بخش، به روز نمودن خدمت دامپزشکی، تولید در واحدهای بزرگ و برخورداری از صرفه‌های ناشی از مقیاس، تلاش برای صنعتی نمودن تولید، تلاش عمده برای کاهش هزینه‌ها و صد البته اعمال سیاست‌های پولی و مالی و هم‌چنین سیاست‌های حمایتی استاندارد، اصولی و تاثیرگذار، تقویت پول ملی، بهبود تجارت خارجی و پیوستن به سازمان‌های بین‌المللی، تسهیل‌گری در مبادلات بانکی و ... از عوامل اصلی تاثیرگذار بر تولید کافی و بالطبع تعادل قیمتی این کالا می‌باشند.

بدیهی است اعمال موارد فوق سبب می‌گردد تا همانند اکثر کشورهای دنیا، گوشت قرمز هم‌چنان کالایی ضروری و قابل دست‌رس برای افراد و آحاد جامعه در راستای تامین سلامتی و برقراری امنیت عذایی باشد. ولی با شرایط  فعلی پیش آمده می‌توان چنین اظهار داشت که گوشت قرمز در حال حاضر لوکس‌ترین کالای ضروری و ضروری‌ترین کالای لوکس است. این جمله بدان معنی است که در میان کالاهای ضروری، لوکس‌ترین آن‌ها و در میان کالاهای لوکس، ضروری ترین آن‌هاست.

 

منابع مورد استفاده:

-علی‌پور، ب. فیاضی، ج . بیگی نصیری، م و اسداللهی ،ص .(1392). برآورد ضرایب اقتصادی برای صفات مهم تولیدی در بز لری استان لرستان پرورش یافته تحت سامانه روستایی، نشریه پژوهش‌های علوم دامی جلد 23شماره 4، ص 99-83

- قطمیری، م و شرافتیان جهرمی، ر. (1386). مقایسه تأثیر تغییرات نرخ ارز بر تولید در کشورهای در حال توسعه منتخب با نظام‌های ارزی مختلف: ریسک رهیافت همجمعی با داده‌های پانل (2004- 1981) فصل‌نامه بررسی‌های اقتصادی، دوره 4، شماره 1، ص50-25 .

- موسوی، س ن. محمدی، ح و اکبری، س م .(1389). بررسی اثرات سیاست‌های مالی بر ارزش افزوده بخش صنعت و کشاورزی. مجله تحقیقات اقتصاد کشاورزی. سال 2، شماره 8 ، ص 134-121. 

- موسی‌زاده، ل. شاد پرور، ع و اسکندری، م .(1391). برآورد ارزش اقتصادی صفات تولیدی و تولید مثلی گوسفند افشاری در سامانه روستایی. نشریه پژوهش‌های علوم دامی، جلد 22 شماره 20، ص35 – 44 .

- مولایی مقبلی، ص.(1384).  توسعه‌ی یک مدل زیستی اقتصادی برای بز کرکی رایینی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم دامی دانشگاه گیلان. 

- نارویی، م و بشرآبادی، ح.(1394).  بررسی تاثیر سیاست‌های حمایتی دولت بر بهره‌وری بخش کشاورزی ایران(رهیافت داده‌های تابلویی). فصل‌نامه مجلس و راهبرد، سال 22، شماره 83 پاییز1394 ص 122-101 

 

- نبیونی، ا . (1390). محاسبه بهره‌وری عوامل تولید (نیروی کار، زمین و سرمایه ) در بخش کشاورزی استان مرکزی. ماه‌نامه‌ی کار جامعه شماره 141، ص 79-68

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004