شما اینجا هستید: خانهجامعهبه یاد آن روح ناآرام

به یاد آن روح ناآرام مطلب ویژه

سه شنبه, 29 خرداد 1397 ساعت 08:34 شناسه خبر: 3613 2 نظرها
این مورد را ارزیابی کنید
(3 رای‌ها)
seymare seymare

 محسن رستمی/ سیمره: سالیان سال است که از خاموشی اندیشه‌ی بکر تاریخ معاصر ایران می‌گذرد، آن روح  بزرگ و ناآرام و متفکری که با هجرتش تاریخ را به تحرک واداشت و با فریادهای رسا و نافذش جغرافیای مبارزات قبل از انقلاب را به تسخیر کشید.
خورشیدی که به ظاهر غروب کرد اما امواج تشعشع، تشنگان حقیقت را پرتو افشانی می‌کند، فریادگر و احیاگری که به ظاهر حلقومش به بند کشیده شد اما هنوز فریاد دردمندانه‌اش در گوش حق‌خواهان زمان طنین‌انداز است.


مجاهد و مبارز نستوهی که صدایش هم‌چنان از حسینه‌ی ارشاد به گوش می‌رسد، بلبلی که سال‌هاست خاموشی گزیده اما هنوز ترنم نغمه‌های سوزناک و دردناکش که از دورنش شعله می‌کشد؛ گونه‌های عاشق و دلداده را چون باران بهاری نمناک و سیراب می‌کند و هم‌چون رودی روان و بی‌قرار با موج‌های حقیقت‌گونه و آگاهی‌بخشش آدمی را به تکاپو و زیستن در وادی حقیقت و آگاهی فرامی‌خواند، آگاهی که حلقه مفقوده امروز و فردای‌مان است.
به‌راستی که دکتر شریعتی اگر درختی بود بی‌بو و بی‌ثمر که فقط باید به نظاره‌اش نشست، پس چرا این همه سنگ بارانش می‌کنند!
عمده نظرات دکتر شریعتی پیرامون نوگرایی اسلامی و بازخوانی اندیشه دینی است و با توجه به جو زمانه و عرصه‌ی مبارزات علیه دستگاه رژیم و رقبای قدرت‌مند در عرصه‌ی مبارزه هم‌چون نیروهای مارکسیستی که توانسته بودند در محیط‌های دانشگاهی و دانشجویی روش مبارزاتی خویش را بر پایه‌ی اندیشه‌ها و الگوهای انقلابی در جذب جوانان تا حدودی موفق عمل نمایند و همین شرایط و وضعیت حاکم بر دانشگاه و نفوذ اندیشه کمونیسم در دانشگاه‌ها  بود که وظیفه و رسالت تاریخی شریعتی را به عنوان یک روشن‌فکر مذهبی و مقید و باورمند به سلاح مذهب در عرصه‌ی مبارزه ایجاب می‌نمود که با روشی بدیع و به‌کار گیری آن در عرصه‌ی اجتماع که بتواند نیازها و ضروریات مبارزه در میان نیروهای مذهبی را به وجود آورد، سنگین می‌کرد و به گفته‌ی خودش در توصیف این وضعیت اشاره می‌کند: « در قلب دانشجوی ما مارکس و محمد می‌جنگند و مشخص است که در این جنگ نابرابر( منظور حاکم شدن جو بی‌عملی و خوانش محافظه‌کارانه از مذهب در توجیه وضعیت موجود که عملا مبارزه را از نیروهای مذهبی سلب می‌نمود) چه کسی شکست می‌خورد» و شریعتی تمرکز و مبارزه راه‌بردی خود را معطوف به حسینه‌ی ارشاد نمود که توانست به عنوان کانونی محوری و مهم در جهت آگاهی بخشی و تبیین و خوانش اندیشه مبارزاتی بر پایه اسلام عمل نماید.
سلسله سخن‌رانی‌های ایشان با هجوم و استقبال بی‌نظیر و فراگیر دانشجویان مواجه گشت که نشان از درک زمانه و تغذیه و اقناع فکری در دست‌یابی به متدولوژی مبارزه که برگرفته از گفتمانی بدیل و نوآور که وی در عرصه‌ی دین به نیازهای جوانان مبارز و تشنه حقیقت که از فرط ایسم‌ها خسته و ملول گشته بودند و گوهر گمشده‌ی خود را در جهت نیل به مبارزه و توشه گیر از آن با سلاح آگاهی مجهز می‌ساختند و همین نقش آگاهی‌دهنده و روشن‌فکرانه شریعتی در بیداری نسل جوان که به عنوان موتور محرکه و حرکت‌آفرین حسینه ارشاد پیش از پیش به عنوان پایگاهی مهم مبارزاتی علیه دستگاه وقت تبدیل کرده بود که در سال 1351 توسط رژیم تعطیل شد و شریعتی 18 ماه را در زندان به سر برد و ساواک شریعتی را در گزارش‌های خود (به عنوان عناصر افراطی مذهبی و مخالف حکومت که موجب انحراف فکری جوانان و سوق دهنده آنان به سوی فعالیت‌های مضره سیاسی می‌نامد) و این چنین بود که شریعتی (ممنوع الوعظ) شد و از توزیع و فروش کتاب‌هایش ممانعت به عمل می‌آمد.
با افزایش سخت‌گیری‌ها و فشارهای ساواک علیه شریعتی و بن بست فعالیت های سیاسی و اجتماعی در عرصه‌ی جامعه شریعتی متقاعد می گردد که ماندنش در ایران اثری ندارد و به فکر مهاجرت و جلای وطن می‌افتد. وی به‌رغم ممنوع الخروج بودن با نام مستعار علی مزینانی در سال 56 از کشور خارج می‌شود، در  حالی که ساواک مانع سفر  همسر و فرزندان و پیوستن به او شد.
وی در 29 خرداد 1356 جان می‌سپارد که علت مرگ علی الظاهر سکته قلبی اعلام می گردد که البته طرفداران او معتقد به دخالت ساواک در مرگ او می باشند. شریعتی با توجه به قریحه‌ی سرشار و ذهنی فعال و پویا و مطالعات وسیع و گسترده‌ای که در حوزه ادیان و مکاتب بشری داشت توانست با ارائه نظریات و دیدگاهای اجتماعی و سیاسی خویش نقش موثر و برجسته‌ای در بومی سازی مفاهیم در اندیشه دینی ایفا نماید.

به قولی «شریعتی از جسارت سید جمال، معلومات وسیع عبده و نثر روان اقبال برخوردا بود» و همین امتیازات و توانمندی او را به عنوان یکی از احیا‌گران اندیشه دینی در تاریخ معاصر برجسته می‌نماید.»
با توجه به نوشته‌ها و آثار به جا مانده از او و نقش مبارزاتی و رسالتی که به لحاظ زمان برای خود قائل بود کمتر موفق به ارائه اثر مکتوب گردید که بیشتر مشتمل بر سخنرانی های ایشان می باشد که مشحون از تلاش بی وقفه و خستگی ناپذیرش در جهت رسوا ساختن مثلث شوم زر و زور و تزویر که ماهیت واقعی و ارتجاعی و حقیقی حکومت های ظالم در طول تاریخ را با عناوینی از جمله تیغ و طلا و تسبیح و یا استیداد و استثمار و استحمار به وضوح نشان داده می تواند به مراتب خطرناک‌تر و اغوا کننده‌تر و فریبنده تر در برخوردبا مردم در طول تاریخ از طرف حکومت های ظالم به کار گرفته شود.
به راستی که شریعتی امروز متهم به عناوین و جرم‌های سنگین است که در قاموس تفکری و اندیشه‌ای او نمی گنجد. هرکس از دریچه‌ی ذهن خویش به او می‌نگرد، در آن برهه‌ای  که عده ای خود را انقلابی می دانستند شریعتی را غیر انقلابی فرض می‌کردند که فقط استاد سخن و خطابه است، به مصاف غرب که رفتن و به قولی غرب ستیز که شدن شریعتی را غرب گرایی تمام عیار توصیف نمودند، ردای اصلاح طلبی که  پوشیدند و داعیه‌دار آن شدن، وی را یک شورشی انقلابی رمانتیک صرف و احساسی فرض کردند، به سوی غرب‌گرایی که خیز برداشتن او را غرب ستیزی افراطی نامیدند، هنگامی که متشرع و قائل به دین در مناسبات اجتماعی  بودند، شریعتی را عنصری التقاطی و سکولار نامیدند و هنگامی که اندیشه‌ی خود را  مدرن   فرض می‌کردند او را مولود و ایدئولوگ بنیادگرایی نامیدند و در این رفت و آمدهای اعتقادی و جزر و مدهای تفکری آنچه که عیان است شریعتی حضوری زنده و پویا و چالش برانگیز در هر برهه‌ی زمانی در سپهر سیاسی و اجتماعی جامعه‌ی خویش دارد و به‌رغم بی‌مهری‌های فرآوان که به ناحق در حق  او رو داشته شده ولی هم‌چنان زنده است و به پیش می‌آید و شریعتی به‌سان داستان فیل مولاناست که هر کسی به فراخور اندیشه و تفکر خویش خوانشی از آن به دست می‌دهد. تا جایی که انصارحزب الله نیز برای او مراسم یادبود برپا ‌کند و خود را منتسب به او می‌دانند!
شریعتی هم‌چنان محل چالش و بحث‌های فرآوان است و به جرئت می‌توان گفت که در میان متفکران یک سده‌ی اخیر حضوری جدی و قابل تامل در عرصه‌ی اجتماع دارد و شاید نسخه‌ی تجویزی او در طراحی هندسه مکتب بر محور عرفان و آزادی و برابری، نیازهای وجودی‌مان را در زیست تاریخی و اجتماعی در گذر  ازسنت و مدرنیته به عنوان تجویزی  ثمربخش و راه‌گشا با توجه به پیچیدگی‌های جامعه‌ی امروز و توجه به سنت در این گذر باشد و شاید راز ماندگاری و پویایی اندیشه او در این نکته می‌باشد که شریعتی از مصادره توسط حکومت مصون ماند و متولی خاصی پیرامون اندیشه و تفکر ایشان به وجود نیامد و فحش دادن و ناسزا به او بدون هزینه بود و شاید خود مصداق همین تمثیل خویش باشد که برای خراب کردن یک حقیقت همیشه خوب به آن حمله نکنید بلکه بد از آن دفاع کنید، نام‌گذاری نام او بر معابر و اماکن وجود دادر ولی از همایش‌ها و یادبودهای او جلوگیری به عمل می‌آید و هم‌چنان یاد ونام او حساسیت برانگیز است. چنان‌که آثارشریعتی در کشورهای مسلمان هم‌چنان محل رجوع  و توجه می‌باشد و به قول یکی از شاگردان او شریعتی مسافریست که باز می‌گرد.
در پایان مطلب را با بندی معنادار از نوشته شهید مصطفی چمران در وصف شریعتی به پایان می برم:
«ای علی به جسد بی‌جان تو چون می‌نگرم، که از هرجانداری زنده‌تر است به یک دنیا غم، یک دنیا درد، یک کویر تنهایی، یک تاریخ ظلم و ستم، یک آسمان عشق، یک خورشید نور و شور و هیجان از ازلیت تا به ابدیت در این جسد بی‌جان نهفته است. قسم به غم که تا روزگاری که در دریای غم بر دلم  موج می‌زند ای علی تو در قلب من زنده جاویدی...»

سیمره شماره‌ی 454 (97/03/27)

 

 

 

2 نظرها

  • پیوند نظر امين امين یکشنبه, 03 تیر 1397 ساعت 16:36

    امثال شريعتي بايستي به تاريخ پاسخگو باشند كه چرا چهره خشن مذهب را لعاب دادند و خواسته يا ناخواسته ابزار دست ارتجاع شدند. اينان نه تنها روشنفكر نبودند، بلكه كوركورانه احساسات نسل جوان را برانگيختند تا نتيجه اش آني باشد كه شاهد آن هستيم.

  • پیوند نظر  کیانوش بیرانوند کیانوش بیرانوند سه شنبه, 29 خرداد 1397 ساعت 12:57

    سلام بر جناب محسن رستمی عزیز و دردمند . مطلب خوبی بود . قلم خودت نیز سرشار از درد و عشق و رنج است . احساس میکنم هنگام نوشتن این مطلب از فرط رنج و عشق و درد قلمت را چنان اسلحه ای مسلح فشرده ای که کلمات به مثابه تیر از آن شلیک شده اند و بر هدف مینشیند . ممنون از مجموعه خوب سیمره زحمتکش .

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004