شما اینجا هستید: خانهجامعهکوهدشت جامال نخستین(باسیمره 1)

کوهدشت جامال نخستین(باسیمره 1)

یکشنبه, 18 شهریور 1397 ساعت 09:56 شناسه خبر: 3824 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
seymare seymare

بهمن ابراهیمی/ سیمره: رود گاماسیاب پس از آن‌که دشت‌های نهاوند و چمچمال را به چهار نعل می‌تازد، در فرودست کرمانشاه، دینور رود و گیزه رود با خود هم عنان کرده و با گذر از «تنگ گرمه»  در کاکاوند وارد سرزمینِ مفرغ می‌شود. لرستانی‌ها این مهمان پرشتاب را سیمره می‌خوانند. سیمره در لرستان راهی دشوار در پیش دارد.
کوه‌های هلیلان ایلام و وره‌زرد کوهدشت با دیواره‌هایی هولناک، گویی می‌خواهند افساری بلند بر رود پرهیاهوی اسب ببندند. شیهه‌ی این کُهیلان  سرکش در گوش سنگین صخره‌های وره‌زرد نمی‌نشیند و راه تاخت او به راحتی گشوده و هموار نمی‌شود.


هرچند هم که تشنگی بردشت «کویشت» غلبه کند؛ اما دژدار ستبر شیرز چون کوتوالی هوشیار از چم آسن تا زیتون  مراقب است که شیاری از آب به  پایین دست راه نبرد.
سیمره از شمال کوهدشت رو به مرزهای شمال غربی لرستان نهاده و به سمت شیروان و چرداول در ایلام پیش می‌رود؛ در سرابله و شیروان چرداول؛ سیمره با تغییر مسیر رو به جنوب نهاده و تا «پاعلم» و «زال» در جنوب پل‌دختر؛ قوسی کج به طول حدود سیصد کیلومتر طی کرده و مرز طبیعی استان لرستان با استان ایلام را ترسیم می‌کند.
سیمره در طول مسیر خود در شمال و غرب کوهدشت سراب‌ها و رودهایی را با خود همراه می‌کند که مهم‌ترین آن ها؛ رود شیرز، سراب گرمه و رود سیاو هستند. اولین رودی که در شمال کوهدشت به سیمره می‌پیوندد؛ رود شیرز است.
رود شیرز از سراب‌های نیزه و سبزه‌قبا سرچشمه گرفته و پس از عبور از دره‌ی شیرز به سیمره می‌پیوندد. دومین سرابی که در شمال کوهدشت به سیمره سرریز می‌شود؛ سراب گرمه است که در تنگه‌ای به همین نام جاری است. سیمره با عبور از دامنه‌های کوه «وره‌زرد» و عبور از چم زیتون به تنگ گرمه می‌رسد.

فاصله دو تنگه‌ی شیرز و گرمه حدود بیست کیلومتر است و گویی دو دروازه‌ی شمالی برای ورود به کوهدشت محسوب می‌شوند.
دشت کوهدشت در جنوب سیمره قرار دارد و راهی که بر دامنه‌های سرسورن و چنگری  کشیده شده به این دشت فراخ ختم می‌شود. در گذشته کوهدشت را کورشت و کوزشت خوانده‌اند و اینک اهالی بومی «کویشت»  تلفظ می‌کنند.
این دشت پهناور که در میان کوه‌های «سرسورن» و «مَپِل» در شمال و «خِلیف» و «بِمارکَه» در جنوب گسترده شده از کهن‌ترین زیستگاهای بشر به شمار می‌آید؛ برخی دیرینه‌شناسان به واسطه‌ی وجود رنگین نگاره‌هایی که در اطراف این شهر دیده شده کوهدشت را «پایتخت پیش از تاریخ جهان» می‌خوانند.
سنگ‌نگاره‌ها؛ کهن‌ترین آثار تاریخی و هنری به‌جای مانده از بشرند؛ به تعبیری بستر به‌وجود آمدن حروف رمزی و خط و زبان و اسطوره‌ها و هنر، همین سنگ نگاره‌ها هستند و آن‌ها از بهترین اسناد رمزگشایی ماقبل تاریخ به حساب می‌آیند، عمر بعضی از آن‌ها به چهل هزار سال می‌رسد و بشر تا کنون موفق به کشف هیچ پدیده‌ی تاریخی و هنری بدین قدمت نشده است.
 رنگین‌نگاره‌های صخره‌ای کوهدشت بر ضلع شمالی و جنوبی کوه «سر سورن» نقش بسته‌اند؛ کوه سر سورن در هشت کیلومتری شمال کوهدشت قرار دارد و به خاطر غلبه‌ی رنگ سرخ ماسه بر قلل و دامنه‌ها؛ این کوه را سر سورن می‌خوانند که به معنی کوه سرخ رنگ است.
نگاره‌های سرسورن شامل نگاره‌های میرملاس در ضلع جنوبی و نگاره‌های هومیان یک و هومیان دو بر ضلع شمالی هستند. نگاره‌های هومیان در دو محوطه‌ی مجزا در بالا دست روستای هومیان در دره‌ای به نام چالگه‌شله قرار دارند و حدود یک کیلومتر باهم فاصله دارند.
در هم‌قدمی با سیمره در ناحیه‌ی کوهدشت؛ پس از سیری در طبیعت بکر این دیار دیدن نگاره‌های هومیان به واسطه‌ی قدمتشان بر سایر جاذبه‌ها، مقدم است؛ هرچند راه کمی سخت و صعب‌العبور باشد.
نخستین باستان‌شناسانی که به مطالعه‌ی این رنگین‌نگاره‌ها پرداختند؛ پرفسور مک‌بورنی استاد داشگاه کمبریج و دستیاران او و خانم کلر میت‌گاف بودند.
باستان‌شناسان این نقوش را نقوش جادویی معرفی کردند و با استفاده از روش توریم- اورانیم دیرینگی آن‌ها را مربوط به دوران نئولتیک و موسترین یعنی بین دوازده هزار تا هزار و پانصد سال تخمین زدند.
انسان‌های نخستینی که در این ناحیه زندگی می‌کرده‌اند؛ معیشت خود را با شکار می‌گذرانده‌اند و برای دست‌یافتن به شکارِ بیش‌تر؛ باورهایی داشته‌اند. آن‌ها معتقد بودند که هر آن‌چه را که نقاشی کنند در عالم واقع نیز اتفاق خواهد افتاد؛ لذا بیش‌تر موضوع نقاشی‌های آن‌ها شکار و غلبه بر جانوران وحشی است.
ابزار نقاشی آن‌ها نیز بسیار ساده و دم دست بوده، انسان آن عصر با ترکیب موادی مانند شاخه‌های سوخته، شیره‌ی گیاهان و درختان، چربی‌های حیوانی، خاک رس و آب؛ رنگ را ایجاد کرد و با آن بر دیواره‌های سنگی نقاشی‌های پایدار و بادوامی ترسیم نموده است.
بر صخره‌های هومیان و میرملاس نگاره‌هایی از هیاهوی میدان رزم و شکار با تیر و کمان و رقص دسته جمعی و اشکال  حیواناتی چون اسب، بزکوهی، گوزن و روباه و گربه‌سانان دیده می‌شود.
صحنه‌های این تابلوهای سنگی بسیار زنده ترسیم شده‌اند و از حیث نشان دادن پیشینه‌ی رام کردن و پرورش اسب و ساخت سلاح و هم‌چنین رسومی مانند رقص‌های محلی بسیار پراهمیت هستند.
چنان‌چه پیداست درگیری با حیوانات وحشی در هنگام شکار دغدغه‌ای مهم بوده و در چند جا رقابت شکارچیان و گربه‌سانانی شبیه پلنگ دیده می‌شود. گذشته از اشکال حیوانی، نقش ناشناخته و پر رمز و راز میرملاس که شبیه لنگری وارونه است؛ بیش از همه نیازمند رمز گشایی است.
اما بی‌گمان زیباترین رنگین‌نگاره‌ی صخره‌ای ایران، نگاره‌ی گوزن سرخ هومیان است. سواری تیزتک کمانش را تا بناگوش برکشیده وگوزنی با وقار در حال فرار است؛ اما پیش از آن‌که تیر او از چله کمان رها شود؛ هزاران سال بعد هردوی آن‌ها هدف تیرهای سربی آتشین قرار گرفته‌اند و تخریب شده‌اند.
این در حالی ست که تنها همتایان این نقش در غارهای لاسکوی فرانسه و آلتامیرای اسپانیا در شرایطی بسیار ویژه و با کمال دقت و ظرافت نگه‌داری می‌شوند. گوزن رعنای هومیان در زیر طاقی صخره‌ای در محوطه‌ی هومیان یک قرار دارد و هرچند نسبت به سایر نگاره‌ها کم‌تر آسیب دیده است؛ اما کم‌توجهی در حفظ این میراثِ بی‌مانندِ جهانی؛ آن را نیز هم‌چون سایر نقوش محو خواهد ساخت.
رنگ اغلب نگاره‌های هومیان و میرملاس قرمز اُخرایی، سیاه و اندکی زرد است و دلیل غلبه‌ی این رنگ قرمز بر نگاره‌ها؛ اکسید مسی است که در ترکیب ماسه‌های سرخ رنگ این کوه وجود و جزء ترکیبات مواد نقاشی بوده است.
آن سوی‌تر از میرملاس و باز بر بلندای سر سورن، پلکان‌هایی کنده شده بر صخره‌ها؛ راه به بازمانده‌ی قلعه‌ای باستانی در راس دره دارند، این راه به تیشه‌کن معروف است و به قلعه‌ی بازمانده به نام قلعه‌ی منیژه ختم می‌شود. 
قلعه‌ منیژه مشرف بر دره‌ای طولانی است که بین کوه چنگری و سرسورن کشیده شده بر فراز سرسورن آثاری از پلکان‌هایی صخره‌ای دیده می‌شود که مربوط به راهی مالرو بوده؛ این راه مالرو به قلعه ختم شده و میرملاس و هومیان را به هم پیوند می‌دهد. قلعه منیژه را تیشه‌کن هم می‌گویند؛ اما بیش‌تر به قلعه‌ی منیژه شهرت دارد.
هرچند این سنگ‌چین‌ها به اندازه‌ی یک قلعه گسترده نیستند و پی و بنلاد این مکان به قلعه شباهت ندارد؛ اما در باور عامه این قلعه را متعلق به منیژه، دختر افراسیاب می‌دانند...
*چاپ شده در شماره‌ی اول مجله‌ی گردشگری تاف (خردادماه 97)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004