شما اینجا هستید: خانهجامعه...بختیاری در خانه‌ی مشروطیت اصفهان...

...بختیاری در خانه‌ی مشروطیت اصفهان...

چهارشنبه, 07 آذر 1397 ساعت 10:08 شناسه خبر: 4031 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
سریا داودی‌حموله سریا داودی‌حموله

سریا داودی‌حموله/ سیمره: نخست: بازکاوی جنبش بختیاری‌ها در  اسناد خانه‌ی مشروطیت اصفهان
خانه‌ی مشروطیت اصفهان موزه‌ای است که از انقلاب مشروطه به میراث مانده (1) و از جاذبه‌های تاریخی شهر اصفهان می‌باشد که برای پژوهش جنبش مشروطه، دارای اسناد و مدارک مکتوبی است. در دوره‌ای از تاریخ سیاسی و اجتماعی  ایران مهم‌ترین تصمیمات حکومتی در این خانه گرفته شده است. اسناد موجود در خانه‌ی مشروطیت اصفهان و جراید آن دوران نشان دهنده‌ی این امر تاریخی است که مشروطه فراز بزرگی در زمینه‌ی تاریخ معاصر ایرانمی باشدکه به ثبت وقایع مبارزان خستگی‌ناپذیر، رجال سیاسی و آزادی‌خواهان و فعالان اجتماعی و فرهنگی پرداخته است و ریشه‌ی اتفاقات مهم تاریخی وقایع دوران مشروطه، جنگ جهانی اول، اوایل سلطنت رضا شاه پهلوی می‌‌باشد.


در حافظه‌ی تاریخی جامعه، جنبش مشروطه از درخشان‌ترین دوره‌های اندیشه‌ی ایرانی است که بیش از صدسال از انقلابش می‌گذرد، جنبشی که از تجربه‌های تکرار ناپذیر تاریخ ملی می‌باشد. مشروطه جریان بیداری  و دوره‌ای است که خواسته‌های مردم از جامعه شروع می‌‌‌‌‌شود، جنبشی که محصول واقعیت‌های تاریخ سیاسی- اجتماعی و قانون‌گرایی، مدنیت و حکومت مردم‌سالاری است. اهمیت جنبش مشروطه در تاریخ سیاسی ایرانبه علت دست‌آوردهای مهم  و مفاهیم و  ارزش‌هایی نوینی می‌باشد که وارد فرهنگ و سیاست، تاریخ و اجتماعی شده است. نهضتی که می‌رفت با پیمودن مسیر مدرنیته، دموکراسی را به ارمغان آورد و سبب تغییر در ساختار سیاسی کشور شود. از این لحاظ می‌توان ادعا کرد که پیدایش انقلاب مشروطه هویت نوظهور مدرنیته است.
مشروطه یک حرکت ملی بود که هنوز هم پس از گذشت یک قرنمبتنی به پژوهش است، مطالعه‌ی اسناد و مدارک، مطبوعات، جراید و روزنامه‌ها، نامه‌ها، خطابه‌ها(خطابه‌های سیاسی و نظامی)... نشان از این امر مهم دارد که مشروطه‌شناسی بر مشروطه سرایی ارجحیت دارد.

دوم: علیقلی‌خان سردار اسعد
از جمله چهره‌های پر رنگِ روشن فکری دوران مشروطه علیقلی‌خان سردار اسعد بختیاری است.در بخش‌های تاریخی خانه‌ی مشروطیت اصفهان به معرفی علیقلی‌خان سردار اسعد و دیگر مبارزان بختیاری پرداخت شده است.(2)
اقدامات حاج علیقلی‌خان سردار اسعد(1336-1274ق) از لحاظ سیاسی، نظامی، اجتماعی و فرهنگی در جنبش مشروطه ستودنی است. وی به خاطر لیاقت و پشتکار پس از پیروزی در فتح تهران به سمت‌های دولتی انتخاب شد(1327ق وزیر داخله،( 1328 ق) وزیر جنگ،(1330 ق) مهم‌ترین نشان دولت ایران(نشان قدس) را دریافت کرد، 1330 نماینده‌ی مردنم تهران در مجلس شورای ملی...)
 علیقلی‌خان سردار اسعد از پیشگامان نهضت ملی و چهره‌ای درخشان در تاریخ معاصر ایران است که مقدمه ی مبارزه‌ی ضد استبدای خود را با ایجاد حلقه‌ی روشن فکری در پاریس آغاز کرد، موقعیتی که می‌توانست خلأ سیاسی آن دوره را پر کند. نقش آفرینی و خدمات سردار اسعد بر هیچ صاحب سوادی پوشیده نیست؛ وی با خصوصیات متعالی و ارزشمند و بی‌بدیل در فتح تهران نقش کارآمدی داشت. آن‌چنان که به محض ورود به ایران در دیداری که با رهبر مذهبی نهضت مشروطه‌ی اصفهان حاج‌آقا نورالله نجفی(3) داشت، با برادرش صمصام السلطنه بعد از فتح اصفهان به سمت تهران حرکت کردند، این مقطع  از بزرگ‌ترین افتخارات بختیاری در تاریخ سیاسی ملی می‌باشد.با کسب موافقت حاج‌آقا نورالله نجفي و حمايت پسرعمويش حاج ابراهيم‌خان ضرغام‌السلطنه با سواران بختياري وارد اصفهان گرديد و آن شهر را از دست عمال قاجاري پس گرفتند.
پس از آن که انقلاب مشروطه به نام بختیاری گره خورد، علیقلی‌خان ‌سردار اسعد محبوبیت ملی پیدا کرد، با آشنایی به اصول دموکراسی و اندیشه‌ی والا در تاریخ سیاسی و اجتماعی نشان داد که به حکم‌رانی بی‌اعتنا است. اسناد مهم تاریخ مشروطه نشان می‌دهدکه بعد از فتح تهران و برافروختن بیرق انقلاب و تشکیل شورای سلطنتی هیچ کدام از پیشنهادات عالیه پادشاهی را نپذیرفت؛ زیرا سودای قدرت‌طلبی نداشت.
در باب علیقلی‌خان سردار اسعد سخن فراوان است، نسبت به سران و رهبران  انقلاب مشروطه سردار اسعد(4) اندیشه‌ی تمام انقلاب مشروطه بود؛ سردار اسعد از سردمداران نامدار استقرار مشروطه در ایران است، فردی ذی‌نفوذ، باسواد، با هوش و قدرت‌مدار  که در آغاز مبارزه، بختیاری‌ها به اطاعت او گردن نهادند؛ مشروطه با ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی مرهون تلاش‌های روشن‌فکرانه سردار اسعد بود.[ناگفته نماند که خاندان سردار اسعد زندگی سیاسی و اجتماعی پر فراز و نشیبی داشتند(5)]
سردار اسعد  در سال 1336 قمري مطابق 1296 شمسي درگذشت؛ در تخت فولاد تکیه میرفندرسکی اصفهان به خاک سپرده شد. روز تشیع جنازه سردار اسعد در اصفهان عزای عمومی اعلام گشت، روزنامه کاشف اسرار شماره 11/ تاریخ10صفر 1336 نوشت:«فوت سردار بزرگ و فیلسوف و ادیب مشهور ایرانی سردار اسعد بختیاری بالاترین لطمه‌ای بود که در این موقع به ایران وارد آمد. که شاید به این زودی‌های بلکه در هیچ وقت ایران نتواند به مرمت آن موفق شود و ایرانیان به وجود عدیل و نظیر سردار آزادی‌خواه که روح آزادی از قبصه‌ی شمشیر او زنده است، شاید نتواند مفتخر گردند...»

سوم: اسناد مبارزان  بختیاری در مشروطه
کتاب‌هایی در داخل و خارج ایران در باب مشروطه نوشته شده که هر کدام در نوع خود ارزش ویژه‌ای دارند. مطالعه‌ی اسناد خانه‌ی مشروطیت نشان از خیزش اقوام در سطح ملی می‌باشد. از این اسناد سیاسی و فرمان و خطابه‌ها باید برای تدوین نوشته‌های تاریخی استفاده کرد.
سرداران بختیاری به‌واسطه نقشی که در دوره‌ی مشروطه ایفا کردند، در تاریخ سیاسی حائز اهمیت می‌باشند، علیقلی‌خان بزرگ خاندان ایلخانی و چهره‌ی پررنگ مشروطیت در تشویق و اعزام بختیاری به سمت تهران نقش برجسته‌ای داشت. بختیاری بخشی از تاریخ انقلاب مشروطه را در دل خود نهفته دارند؛ طبق اسناد و مدارک خانه‌ی مشروطیت اصفهان، بختیاری به علت نیروی نظامی در مشروطه جز ارکان ملی  نهضت به حساب می‌آمدند، بختیاری‌ها روحیه‌ی ملی‌گرایی داشتند و تاکید آن‌ها بر مسئله ملیت، میهن دوستی و ملت پرستی بود. به علت تصمیم‌گیری سران و رهبران بختیاری هم از لحاظ قدرت سیاسی در راس بودند. البته در این دوره خیلی از بختیاری‌ها  در زمینه‌ی فرهنگی، سیاسی نظامی مصدر خدمت شدند.
در دوره‌ای که عده‌ای علاوه بر پافشاری بر موضوعیت منازعات قومی برای تجزیه‌ی بختیاری در تلاش بودند، بیش‌ترین قوای نظامی مشروطه در فتح تهران بختیاری‌ها بودند که این دوره را باید جز تاریخ بیداری بختیاری به شمار آورد(6). بختیاری در فتح تهران و سقوط استبداد نقش به سزایی داشت و با روشن‌گری رهبران قیام مشروطه راه بر استبداد محمدعلی شاه بستند. آن زمان حاکم اصفهان اقبال‌الدوله بودکه به سرکوبی مشروطه‌خواهان کمر بسته بود و از زمانی که سران و خوانین به مشروطه‌خواهان پیوستند با اعلام آمادگی برای مبارزه با استبداد به پا خواستند. ظهور بختیاری در مشروطه، تاریخی پر حادثه داشت.

چهارم:طرح ناتمام مشروطه
چهاردهم جمادی‌الثانی ۱۳۲۴ برابر با چهاردهم مرداد ۱۲۸۵ سالروز صدور فرمان مشروطیت است.در ابتدا علل و انگیزه‌ای که بر اساس آن مبارزه شکل گرفت؛ عدالت‌خواهی و قانوگرایی بود. تشکیل مجلس اول و قانون‌گذاری از مهم‌ترین تحولات تاریخ معاصر به شما می‌رود، دموکراسی و قانوگرایی از محوری‌ترین موضوعات تاریخ مشروطه و مهم‌ترین تصمیم  اولویت بخشی به قدرت قانون بود. مشروطه‌خواهان با اقدامات روشن‌فکرانه ذهنیت‌ها را به سمت مردم‌سالاری معطوف کردند تا از کیان ایرانی دفاع کنند. در بدو امر مقیدانه در برابر حکم انقلاب مشروطه تسلیم شدند؛ زیرا تحقق انقلاب مشروطه هدف نهایی بود. بعد از پیروزی انقلاب مشروطه شورای ملی در ایران تاسیس شد که از پیش زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی  و تاریخی در ایران می‌باشد. پیشینه‌ی تاریخی این خیزش ابعاد ارزشمندی دارد، زیرا انقلاب مشروطه مرهون همه‌ی اقشار مردم بود و ارزش‌های باقی مانده‌ی آن میراث تاریخ ملی می‌باشد.
بازکاوی این مقطع تاریخی باتوجه به ابعاد سیاسی و اجتماعی و فرهنگی آن قابل تامل است. مشروطه آغاز تحولات بسیاری شد؛ مدنیت در ایران با حرکت تاریخی مشروطه آغاز گشت و نباید منکر تاثیرات اجتماعی آن شد، آن چنان که کنش‌های سیاسی امروز مدیون جنبش مشروطه است. خیزش مشروطه به علت گسست تاریخ سیاسی و دگرگونی‌های اجتماعی سر فصل تازه ای در تاریخ معاصر است، که بین اندیشه‌ی دموکراسی و گفتمان دموکراسی زاویه‌ی دید تازه‌ای به‌وجود آمد.
...انقلاب مشروطه همراه با تغییر ساختارها بود، مشروطه‌گری زاویه‌ای تازه به جامعه داشت. در ابتدا ایده‌های رهبران به هم نزدیک بود، محور اصلی تناقض‌ها از دیدگاه دموکراسی مورد بحث شد. در لایه‌های زیرین این جنبش بعضی معادلات تغییر کرد و ضایعه جبران‌ناپذیری به پیکر انقلاب مشروطه وارد شد. ایراد محوری مشروطه‌خواهان فقدان یک تئوری مناسب در سطح کلان بود و هم‌چنین قدرت حاکمیت که در دست عده‌ای متمرکزشده بود. در تصرف مناصب حکومتی، عزل و نصب‌هایی صورت گرفت، اما خواسته‌های سیاسی و اجتماعی مردم از انقلاب مشروطه برآورده نشد، اکثر قیام‌‌های مردمی سرکوب شدند. زیرا در اهداف و ملاک‌ها یکی نبودند. عده‌ای بعد از به ثمر نشستن قیام مطامع شخصی خود را بر قانون ارجحیت دادند و خواستند انقلاب مشروطه را به نام خود مصادره کنند و موجب از دست رفتن تمرکز قدرت شدند. و عده‌ای که دیدند نمی‌توانند آمال خود را در این خیزش جست‌وجو کنند دور شدند یا شکل فعالیتشان را تغییر دادند.
در ابعادی منشا تحولات و تغییرات برعکس شد و اقشار مردم به تصمیمات سیاسی و اجتماعی آن برهه بی‌اعتماد شدند. بی باورانه آن‌هایی که دانش سیاسی نداشتند در راس حکومت قرار گرفتند، از دخالت رهبران قیام مشروطه در سیاست کاسته شد و تفرقه موجب شکست جنبش مشروطه گشت.
از نقاط آسیب‌پذیر دیگر جنبش مشروطه  نفوذ انگلیس از جنوب و فشار روسیه از شمال بود که منشا تغییراتی در ساختار حکومت گردید و انقلاب مشروطه توسط عده‌ای به انحراف کشیده شد، طرح ناتمام مشروطه سبب ظهور پهلوی و حکومت 16 ساله‌ی رضاشاه گردید.

پی‌نوشت‌ها:
1-در خانه‌ی مشروطیت اصفهان به شرح  مبارزان بختیاری و معرفی علیقلی خان سردار اسعد، صمصام السلطنه(برادر علیقلی‌خان)، حاج ابراهيم‌خان ضرغام‌السلطنه(پسر عموی سردار اسعد)پرداخت شده است.
2-طبق اسناد تاریخی، بختیاری سه تن عنوان سردار اسعدی گرفتند: اسفندیارخان(صمصام السلطنه ) پسر ارشد حسینقلی خان ایلخانی(ملقب به سردار اسعد اول)، علیقلی خان چهارمین پسر حسینقلی‌خان ایلخانی بختیاری (سردار اسعد دوم)،جعفرقلی‌خان پسر علیقلی‌خان(سردار اسعد سوم)
3-حاج آقا نورالله اصفهانی (مهدی) فرزند شیخ محمدباقر نجفی و نوه‌ی دختری سید صدرالدین عاملی در سال 1278 ق در اصفهان دیده به جهان گشود. پس از پیروزی مشروطه‌خواهان نخستین انجمن ملی را با نام «انجمن مقدس ملی اصفهان» به همراهی گروهی از علما و بزرگان از جمله سید حسن مدرس تشکیل داد.
4-حاج علیقلی‌خان بختیاری معروف به سردار اسعد در سال 1247 ه.ق در چهارمحال و بختیاری متولد شد، سردار اسعد در دوران محمدعلی‌شاه در اروپا بود، با توجه به سفرهای متعدد به اروپا به اصول دموکراسی و نهادهای مدنی آشنا گشت و در استبداد صغیر با توجه به درخواست‌های مکرر روشن‌فکران به ایران برگشت. و با دوهزار سوار بختیاری بعد از فتح اصفهانی با اردوی سپهدار تنکابنی روز جمعه 27 جمادی بالاخر1327 وارد تهران شدند و قوای قزاق را شکست دادند.
از سران جنبش مشروطه، علیقلی‌خان سردار اسعد تنها کسی است که تحصیلات آکادمیک داشت و مورد تایید نخبگان بود. علي‌قلي‌خان تا استقرار مشروطيت در تهران بود و پس از جلوس محمدعلي‌شاه به پاریس رفت. و پس از به توپ بستن مجلس دوباره به وطن بازگشت، هنگام برگشت از پاریس چندین مدرسه مدرن در چهارمحال و بختیاری بنا کرد و به کمک افسران سوئدي، اولین ژاندارمري ايران را تأسيس نمود.بیش‌ترین خواسته‌اش حکومت مردم‌سالاری و  آزادی‌های سیاسی و اجتماعی بود.[برخی از آثار قلمی و ترجمه‌های سردار اسعد به قرار زیر است:تاریخ بختیاری(به کمک عبدالحسین سپهر)/تاریخ حمیدی، داستان تاریخی درباره‌ی سلطان عبدالحمید، پادشاه عثمانی، نوشته پیرکیارد/دختر فرعون، الکساندر دوما، تاریخ انتشار1324ق./1906م/عشق پاریس، الکساندردوما،1322ق./1904م/غاده الانگلیس(بولینا)جرجی زیدان،1321ق/1903م/هرمس مصری(1322ق./1904م)]
5- تاریخ نخبه‌کشی در  بختیاری و خاندان سردار اسعد ریشه‌ی دیرینه دارد؛ حسینقلی‌خان فرزند جعفرقلی‌خان دورکی هفت لنگ که در دوران سلطنت محمدشاه و ناصرالدین شاه قاجار برای مدت مدیدی با چارلنگ و هفت لنگ متحد ساخت. ناصرالدین‌شاه خلعت ایلخانی گری را برای حسینقلی خان فرستاد. ولی بعد از مدتی از قدرت و نفوذ او ترسید و طرح توطئه ریخت، ایلخانی سال1299ه.ق به دست مسعود میرزا ظل‌السلطان پسرناصرالدین شاه حکمران اصفهان به قتل رسید و پس از آن دو پسرش اسفنديارخان و علي‌قلي‌خان را نيز زنداني کرد.
هم‌چنین جعفرقلی‌خان سردار بهادر (1313-1258ق) پسر علیقلی‌خان سردار اسعد وزیر جنگ وقت مورد بی‌مهری رضاشاه قرار گرفت و به علت مسمومیت در زندان در گذشت.
6- بختیاری قبل از مشروطه هم با حاکمیت و حکومت‌های مرکزی در تضاد و مبارزه بودند، مقابله ابدال‌خان با آغامحمدخان قاجار، مبارزه اسدخان بهداروند(اسدخان شیرکُش)با فتحعلی شاه، مبارزه محمدتقی‌خان چارلنگ با محمدشاه قاجار...

منابع و ماخذ:
* آهنجيده، اسفنديار. ايل بختياري و مشروطيت، نشر ذره‌بين اراك، چاپ اول1374
* سردار اسعد بختیاری، علیقلی خان، تاریخ بختیاری، نشر فرهنگ‌سرا، سال 1375
* دانشور علوی، نورالله، جنبش وطن‌پرستان اصفهان و بختیاری، نشرآنزان، سال1377
* گارثویت، جن راف؛ بختیاری در آینه تاریخ، ترجمه مهراب امیری، نشر سهند، سال 1373
* ملک زاده، مهدی، تاریخ مشروطیت ایران،7 جلد، نشر علمی، سال1371

*شاعر، منتقد و پژوهشگر فرهنگ مردم

*چاپ در سیمره 474(27 آبان 97)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004