چاپ کردن این صفحه

هیچ‌کس صدای«فلک‌الافلاک»را نمی‌شنود! مطلب ویژه

جمعه, 29 آذر 1398 ساعت 13:03 شناسه خبر: 4768 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
دژ شاپورخواست دژ شاپورخواست سیمره

پایه‌های شاهکار معماری جهان می‌لرزد

دیوارها نم‌زده است. سیلاب تپه محل قرارگیری آن را دچار رانش کرده. طرح استحکام‌بخشی آن اجرا نشده و این تنها گوشه‌ای از مشکلات و شرایط تاسف‌آور «فلک‌الافلاک»، شاهکار معماری دنیاست.

وسط شهر از بالا که نگاه کنی مقتدر و از پایین که چشم بیندازی مستحکم ایستاده است. سال‌هاست همین‌طور بالای تپه‌ای بلند نگاهبانی می‌دهد و نگاهداری می‌کند. نگاهبان امنیت این دیار بوده و نگاهدار میراث فرهنگی چندین هزارساله‌اش.

 

فلک‌الافلاک شاهکار معماری دنیا

قلعه‌ی باستانی فلک‌الافلاک یکی از شاخص‌ترین آثار تاریخی ایران و جهان است. بنای عظیم آجری مربوط به دوره‌ی ساسانی که هم‌چنان استوار بر روی تپه‌ای باستانی در مرکز شهر خرم‌آباد میزبان دوستداران میراث فرهنگی این مرزوبوم است.

زیبایی و معماری شگفت‌انگیز قلعه‌ی فلک‌الافلاک موجب شده که این قلعه‌ی تاریخی و باستانی لرستان از سوی بسیاری از کارشناسان به‌عنوان یکی از شاهکارهای مهندسی و معماری دنیا لقب بگیرد.

این قلعه به لحاظ موقعیت استراتژیک خود در قرن چهارم هجری قمری به‌عنوان مقر حکومت آل حسنویه و گنجور در زمان آل‌بویه درآمد و از قرن ششم هجری پس از ساخته‌شدن شهر جدید خرم‌آباد این قلعه نیز به‌نام خرم‌آباد معروف شد و احتمالاً نام فلک‌الافلاک در دوره‌ی قاجار به آن اطلاق شده است.

این بنای کم‌نظیر مربوط به دوره‌ی ساسانی است و به شماره ۸۸۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

غفلت از اجرای استحکام بخشی «فلک‌الافلاک»

طی سال‌های گذشته همواره موضوع ثبت جهانی فلک‌الافلاک شاهکار معماری جهان مطرح بوده است تا این اثر تاریخی در فهرست موقت ثبت جهانی قرار گیرد ولی به‌رغم گذشت سال‌ها با فراهم نشدن زمینه‌ی ثبت جهانی، فلک‌الافلاک در فهرست موقت خاک می‌خورد.

به نظر می‌رسد موارد مختلفی در عدم ثبت جهانی قلعه‌ی تاریخی فلک‌الافلاک مؤثر باشد، عواملی که شاید تنها بخشی از آن به عدم آزادسازی حریم این بنای تاریخ بازگردد و عوامل دیگری نیز وجود دارد که می‌تواند روند ثبت جهانی این اثر تاریخی را تحت تأثیر قرار دهد.

بخش عمده‌ای از حریم بنای باستانی فلک‌الافلاک طی سال‌های گذشته آزادسازی شده است ولی متأسفانه بعد از آزادسازی، سامان‌دهی این حریم از سوی متولیان امر مورد غفلت قرارگرفته تا تبدیل حریم این بنای تاریخی به یک سایت گردشگری مغفول واقع شود.

از سوی دیگر طرح استحکام‌بخشی و لرزه‌خیزی قلعه‌ی تاریخی فلک‌الافلاک سال‌هاست که به دلایل مختلفی تکمیل‌نشده و امروز شاهد مشکلاتی در این بنای تاریخی هستیم، مشکلاتی که با هشدار کارشناسان مواجه شده است.

 

طرح قبلی را می‌خواهیم اصلاح کنیم

‌نم‌زدگی دیواره‌های قلعه‌ی باستانی فلک‌الافلاک، گل‌سنگ‌هایی که روی دیواره دیده می‌شود، احداث راه‌پله‌های نوساز بدون توجه به هم‌خوانی با این بنای تاریخی، وجود موزه‌های مردم‌شناسی و باستان‌شناسی در داخل این بنای منحصربه‌فرد و آسیب‌های ناشی از این فعالیت این موزه‌ها و ... همه و همه مشکلاتی است که این بنای تاریخی با آن دست در گریبان است.

رامین ابراهیمی مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه‌ی فلک‌الافلاک لرستان با اشاره به طرح استحکام‌بخشی این قلعه‌ی تاریخی، اظهار داشت: «برنامه داریم که طرح قبلی استحکام‌بخشی قلعه‌ی فلک‌الافلاک را اصلاح کنیم.»

وی با بیان این‌که این به معنای ایراد در طرح قبلی نیست و بلاخره مدتی گذشته، فناوری، برنامه‌ها و مواد جدیدی در این رابطه وجود دارد که می توان از آن‌ها استفاده کرد، گفت: «برنامه‌ریزی داریم که طرح استحکام بخشی فلک‌الافلاک را به روز رسانی کنیم.»

 

رانش تپه‌ی «فلک‌افلاک» با وقوع سیلاب

مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه‌ی «فلک‌الافلاک» لرستان در ادامه سخنان خود با بیان این‌که با این اقدام مشکلات اجرایی برای ادامه طرح نیز رفع خواهد شد، افزود: «با شرح خدمات جدید، به روز و بهتر طرح استحکام بخشی قلعه‌ی «فلک‌الافلاک» را اجرایی خواهیم کرد.»

ابراهیمی در ادامه‌ی سخنان خود با تاکید بر این‌که با هماهنگی وزارت میراث فرهنگی، شرح خدمات این طرح را آماده کرده‌ایم، عنوان کرد: «این طرح ابلاغ شده و به زودی نیز مشاور آن برای اجرا انتخاب خواهد شد.»

وی با بیان این‌که خوش‌بختانه وقوع سیلاب اخیر خسارتی به سازه‌ی قلعه وارد نکرد و تنها بخشی از ضلع غربی و جنوبی تپه قلعه و خاک‌های دستی که مربوط به عملیات‌های عمرانی سال‌‌های قبل بوده ریزش و رانش داشته است، بیان داشت: «آسیبی به جسم قلعه و خود سازه قلعه در جریان سیلاب وارد نشده است.»

مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه‌‌ی فلک‌الافلاک لرستان، تصریح کرد: «تثبیت این تپه در قالب طرح استحکام بخشی در دستور کار است.»

 

«نم دیدگی» در بخشی از دیوارهای قلعه‌ی «فلک‌الافلاک»

ابراهیمی هم‌چنین به مرمت این قلعه تاریخی اشاره کرد و گفت: «طی یک تا دو سال گذشته عمده‌ی قسمت‌های سقف قلعه را سبک‌سازی و مرمت کرده‌ایم.»

وی با اشاره به «نم‌دیدگی» در بخشی از دیوارهای قلعه «فلک‌الافلاک» عنوان کرد:«این امر به دلیل این است که قلعه بر روی چشمه و بستر اصلی چشمه گلستان قرار دارد و اگر طرح استحکام بخشی را ادامه دهیم، قطعاً رفع «نم دیدگی» و از بین رفتن رطوبت را در دیوارهای قلعه خواهیم داشت.»

مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه‌ی فلک‌الافلاک لرستان، ادامه داد: «ما مجموعه قلعه‌ی «فلک الافلاک» را مرمت می‌کنیم که این مجموعه شامل ساختمان های «سربازخانه»، «باشگاه افسران»، «دژبانی»، «باغ گلستان» و ... است که از ابتدای سال ۹۶ تا کنون ساختمان «باشگاه» افسران را به طور کامل مرمت کردیم و در حال حاضر پیش‌رفت آن ۹۰ درصد است.»

ابراهیمی، تصریح کرد: «هم‌چنین «باغ گلستان» کاملا احیا شده، بخش عمده‌‌ای از ساختمان «سربازخانه» را مرمت کرده‌ایم، سقف آن را کاملا تعویض کرده‌ایم، کارهای حفاظتی آن را انجام داده‌ایم و بقیه کارهای آن نیز در حال انجام است.»

تمرکز بر روی استحکام بخشی ضلع غربی و جنوبی قلعه

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وجود «ترک خوردگی‌ها» بر روی دیوارها و سازه‌ی قلعه «فلک‌الافلاک»، گفت: «ما این «ترک‌ها» را به عنوان «شاهد» نگه داشته‌ایم، ما عامل اصلی ایجاد ترک را از بین برده‌ایم و تنها این ترک‌ها به عنوان «شاهد» باقی مانده تا بررسی کنیم که این ترک افزایش پیدا می‌کند و یا این‌که تثبیت شده است.»

مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه‌ی فلک الافلاک لرستان، گفت: «این ترک را می توانیم اصلاح و مرمت کنیم، اما از این ترک‌ها به عنوان «ترک‌‌های شاهد» استفاده کرده‌ایم تا بدانیم که آیا کارهایی که قبلاً برای استحکام بخشی ترک‌ها انجام داده ایم موثر بوده و یا نبوده است.»

ابراهیمی، تاکید کرد: «خوش‌بختانه تا کنون ترک ها پیش‌رفتی نداشته‌اند و زمانی که خیالمان در این رابطه به طور کامل راحت شد، بحث اصلاح و مرمت آن‌ها را در دستور کار قرار می‌دهیم.»

وی در بخش دیگری از سخنان خود به اعتبار پیش‌بینی شده برای اجرای طرح استحکام بخشی قلعه‌ی «فلک‌‌الافلاک»، گفت: «در مجموع بیش از ۱۵ تا ۲۰ میلیارد تومان برای اجرای این طرح نیاز است.»

مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه‌ی فلک‌الافلاک لرستان، تاکید کرد:« تمرکز ما در طرح استحکام بخشی قلعه، بیش‌تر روی نقاطی است که خطرناک بوده و آنالیز کرده‌ایم و این بخش‌ها شامل ضلع غربی، جنوبی و در ادامه ضلع شمالی تپه و هم‌چنین سازه «فلک‌الافلاک» است.»

 

طرح جدید استحکام بخشی اجرا می‌شود

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری لرستان نیز در این رابطه، اظهار داشت: «ما یک سری کارهای اضطراری را روی تپه و قلعه‌ی «فلک‌الافلاک» انجام داده‌ایم.»

سیدامین قاسمی با بیان این‌که با استفاده از یک سری «مهاربند» بعد از وقوع سیلاب، دیواره‌ی حفاظتی پشت قلعه را مهار کرده‌ایم، گفت:«منتها با حضور چندین تیم از اساتید دانشگاه‌های مختلف کشور، به ویژه دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه اصفهان، دانشگاه پلی تکنیک تهران و ... بررسی های اولیه انجام شده و در حال انعقاد قرار دادی برای تهیه طرح جامع استحکام بخشی و حفاظت قلعه‌ی «فلک‌الافلاک» و تپه آن هستیم.»

وی افزود: «این امر به صورت علمی و اصولی بوده و طرح که تکمیل شود عملیات استحکام بخشی به صورت علمی روی این مجموعه تاریخی انجام خواهد شد.»

 

تپه‌ی قلعه نیازمند مرمت و استحکام‌بخشی ضروری است

قاسمی در ادامه سخنان خود با اشاره به این‌که قبلاً یک طرح استحکام بخشی در سال های ۸۳ و ۸۴ تهیه شده و در سال‌های ۸۵ و ۸۶ بخشی از آن اجرا شده است، بیان داشت: «منتها این طرح مشتمل بر این بوده که دور تا دور قلعه را محصور کند و سازه قلعه را در مقابل هرگونه لرزش، زمین لرزه و سوانح طبیعی دیگر حفاظت می‌کرد.»

وی، افزود: «این امر به دلیل این‌که بخشی از آن قابلیت اجرا در اطراف قلعه و جلوی درب ورودی آن نداشته تکمیل نشده است و به همین دلیل نتوانستیم طرح قبلی را در همان سال های ۸۵ و ۸۶ ادامه دهیم.»

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری لرستان با بیان این‌که به دلیل سیلاب و بارش های نوروز ۹۸، در تپه قلعه رانش ایجاد شد، افزود:« ما ناچار شدیم از طریق اساتید دانشگاه‌ها رایزنی‌هایی را داشته باشیم تا مطالعاتی در خصوص فاز صفر، فاز یک و طراحی آن انجام دهیم.»

قاسمی، عنوان کرد: «در حال حاضر تپه قلعه نیازمند مرمت و استحکام بخشی است، سازه قلعه در چندین دوره تاریخی به ویژه دوره اسلامی مرمت شده و خوش‌بختانه به واسطه مرمت های مستمری که هر ساله انجام می‌شود مشکل خاصی ندارد و در این راستا تثبیت تپه قلعه در دستور کار است.»

 

مسئولان نگاهبان دره رویایی خرم‌آباد را دریابند

گوشم را کنار دیوار ستبر ولی نم‌زده یکی از برج‌های بلند فلک‌الافلاک می‌گذارم، انگار می‌خواهد چیزی بگوید، چیزی شبیه این‌که خسته است، یا شاید هم روزگار بر وفق مراد نیست و یا شاید جمله‌ای تلخ‌تر، مثل‌این‌که «خیلی زود دیر می‌شود»!

هرچه هست، بنای تاریخی دست‌ودلش دیگر به میزبانی گردشگران نمی‌رود، این را از چهره رنگ و رو رفته و نم‌زده‌اش می‌شود فهمید، از گلسنگ‌ها و درختچه‌هایی که همه حس و حال آجری‌اش را گرفته‌اند، برایش حسرت مانده و خاطراتی از همه‌روزه‌ای نگاهبانی و نگاهداری‌اش، آرام زیر گوشم می‌گوید: من نگاهبان دره رویایی خرم‌آباد و نگاهدار میراث چندین هزارساله این دیار هستم، مرا دریابید! / سرچشمه: خبرگزاری مهر