شما اینجا هستید: خانهجامعهكرونا و مناسک‌زدایی از جامعه

كرونا و مناسک‌زدایی از جامعه مطلب ویژه

دوشنبه, 12 اسفند 1398 ساعت 13:50 شناسه خبر: 4927 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
مجتبا ترکارانی مجتبا ترکارانی سیمره

  *دکترمجتبا ترکارانی/ سیمره:‌ ويروس كرونا با آمدن خود نظم زندگي روزمره‌اي را كه به آن عادت كرده‌ايم به‌هم زده‌است. مدارس و دانشگاهها تعطيل شده‌اند. ادارات به صورت نيمه‌تعطيل درآمده و همه در یک نگراني و استرسي به سر مي‌برند. باشگاه‌هاي ورزشي جلسات و نشست‌ها و مهماني‌ها و حتا آیین‌های عروسي لغو شده‌اند. ظاهر قضيه را كه نگاه مي‌كني همه‌چيز آرام است ولي در زير‌پوست  افكار و ذهنيات افراد نگراني مي‌جوشد و اين نگراني خود را در رفتارها و كنش‌هاي مردم نشان مي‌دهد.

 

در اين جا قصددارم به پيامدهاي انتشار بيماري كرونا در جامعه بپردازم و به اين موضوع بپردازم كه اين نوع بيماري چگونه نظم اجتماعي را به‌هم مي‌ريزد و چه پيامدهايي در كوتاه مدت و بلند مدت خواهد داشت.؟

1-كرونا نوعي ترس اجتماعي ايجاد كرده‌است. ترس از جمعيت و ارتباط و يا ترس از ديگري. اين ديگري حتا مي‌تواند نزديكان خود فرد باشد.آدمي احساس مي‌كند در مرز بقا و فنا ايستاده است. به طوري‌كه عطسه كوچكي مي‌تواند آرامش فرد را به‌هم بريزد. و فرد حس كند بمبي در كنار او منفجر شده و او را نابود خواهد كرد. معمولا اين ترس و اضطراب به صورت برعكس  انواع ديگرترس‌ها عمل مي‌كند در ديگر ترس‌ها فرد بعد از نگراني شخصي با قرار گرفتن در كنار ديگران آرامش پيدا مي‌كند و نگراني‌اش برطرف مي‌شود ولي در اين نوع ترس فرد فكر مي‌كند بايد از ديگران و جمع‌ها بگريزد و ترس از ديگري به‌جاي آرامش در كنار ديگري نشسته است.

2-شيوع كرونا نوعي مناسك‌زدايي از زندگي اجتماعي انجام داده است. ما در زندگي عادي خود به آداب و مناسكي عادت كرده‌ايم كه فكر مي‌كنيم اين‌ها بديهيات زندگي هستند و بايد حتما آنان را به‌جا آورد. مانند دست دادن و....ولي بروز كرونا و توصيه‌هاي بهداشتي به شما مي‌گويد نبايد به ديگران دست بدهيد يا نبايد روبوسي كنيد و يا فاصله‌تان از ديگري از حدي كمتر باشد. نبايد خوراكي تعارف كنيد. آیین‌هاي جمعي را بايد تعطيل كرد. معلق نمودن مناسك‌ها در جامعه‌اي كه سخت دل‌بسته اين مناسك است و عدول از بعضي از آن‌ها را نابخشودني مي‌داند نوعي تزلزل فكري ايجاد خواهد كرد كه مي‌تواند در ايجاد نوعي ناامني هستي‌شناسي و افزايش اضطراب موثر باشد. گرچه پايه بسياري از مناسك اجتماعي را براي ايجاد تغيير اجتماعي سست مي‌كند. 

3-كرونا به ما نشان داد كه سيستم‌هاي اعتماد نهادين جامعه آن‌چنان قوي نيستند كه بتوان در شرايط سخت بدان‌ها اتكا كرد. اين نهادها در مقابل مخاطرات بزرگ بسيار شكننده و ناپايدار هستند. مخصوصا در سيستم‌هايی كه توان سازگار نمودن آن‌ها با شرايط بحراني و غلبه بر بحران‌ها پايين است، اين مخاطرات مي‌تواند پيامدهاي جدي داشته باشد. مثلا سيستم‌هاي بهداشتي و نظام‌هاي اقتدار و حكم‌راني ما نشان دادند كه در چنين شرايطي توان اعمال اقتدار خود براي جلوگيري از نفوذ بيماري كمتر داشته و توان ايجاد آرامش در اذهان جامعه را ندارند (مردم مي‌گويند در چين يك شهر ده ميليوني قرنطينه شد. وسايل بهداشتي مانند ماسك و .. بين مردم به صورت رايگان توزيع شد و در عرض ده روز يك بيمارستان هزار تخت خوابي ساخته شد و..).

 بنابراين در ضعف اقتدار نظام مديريتي همه چيز به افراد واگذار شده و سيستم بيش از همه راه حل را در تعطيلي مي‌بيند. (تعطيلي يعني فرد را به خود وانهادن و سيستم‌هاي متولي خود را از مسئوليت كنار كشيدن) و جامعه‌اي كه به بيكاري عادت كرده و كار نيز مشغله‌اي جدي برايش به حساب نمي‌‌آيد از اين تعطيلي‌ها خشنود شده و جدا از تاثيراتي كه اين تعطيلات مي‌تواند در اقتصاد كشور داشته باشد همه در اين تعطيلي خوش‌حال  مي‌شوند و كمتر به اين مي‌انديشيم كه مشاغل آزاد خدماتي  وكسب و كارهاي اقتصادي خرد و كلان چقدر ازاين تعطيلات ضربه مي‌بينند.

4-دامن زدن به شايعه در غياب نهادهاي اطلاع‌رساني رسمي موثق و مورد اعتماد جامعه باعث شده كه ميزان نگراني در جامعه افزايش يابد. مردم از كم و كيف اين بيماري و ميزان گسترش بيماري اطلاع دقيقي ندارند و در ميان اخبار ضد و نقيضي كه دريافت مي‌كنند سرگردان شده‌اند. با وجود اين‌كه نظام‌هاي سياسي در همه‌جا معمولا در مقابل بروز مخاطراتي مانند كرونا همواره با اين دوگانگي مواجه هستند كه اگر واقعيت را چنان كه هست بيان كنند موجب ايجاد نگراني عمومي شود و اگر هم اعلام نكنند باعث ايجاد بي‌اعتمادي در بين مردم نسبت به حكومت مي‌شوند. بنابراين نظام‌هاي دموكراتيك سعي مي‌كنند با هزينه و فايده‌اي كه اين موضوع دارد مقداري از بار اطلاع‌رساني و هزينه‌هاي اعلام  اخبار واقعي را به دوش نهادهاي مدني انداخته و رسانه‌ها و جامعه را دراين كار شريك مي‌كنند. اين باعث شده كه با مطالبه‌گري رسانه‌ها و نهادهاي مدني نظام حكم‌راني شفاف‌تر و پاسخ‌گوتر شده و عملكرد خود را بهبود بخشد و از طرفي ديگر با مشاركت نهادهاي مدني مردم در پذيرش مشكلات و حل آن‌ها فعال‌ترعمل نموده و در حل كردن مسايل بكوشند و جامعه تنها منفعل و طلب‌كار دولت نباشند..

5- با وجود ضعف نظام‌هاي اطلاع‌رساني رسمي در بيان واقعيت و كمبود اعتماد مردم به اين نظام اطلاع‌رساني (مخصوصا با ضربه‌اي كه در چند ماه اخير به اعتماد عمومي خورده است) و نبود رسانه‌هاي آزاد و مستقل بار اطلاع‌رساني بر دوش شبكه‌هاي اجتماعي و شهروند خبرنگاران افتاده است. اطلاع‌رساني غيررسمي در كنار نكات مثبتي كه دارد از اين نكته منفي برخوردار است كه به‌خاطر استفاده  شهروند خبرنگاران از موارد خاص و تعميم‌دهي آن و نداشتن دسترسي به  آمار رسمي و واقعي مي‌تواند در ايجاد و تقويت شايعه بسيار موثر بوده و استرس و نگراني بيش‌تري به جامعه تزريق نموده و هراس عمومي ايجاد كند. درحالي‌كه اگر نظام سياسي با جامعه شفاف برخورد نمايد و آمار واقعي را اعلام كند پيامدهاي منفي كمتري خواهد داشت. ولي در فضاي بي‌اعتمادي و عدم شفافيت جامعه احساس بي‌پناهي و بي‌دفاعي نموده و اين احساس فرد را به ستيز با خود و ديگران و جنگ بر سر بقا مي‌كشاند. (كمبود الكل و لوازم بهداشتي و ماسك در داروخانه‌ها و..نمونه‌هايي از هراس مردم و سوق دادن آن‌ها به سمت رفتارهاي خودگرايانه و جامعه‌ستيزانه است.)

6-این روزها به‌نظر می‌رسد فضایی در صحنه مدیریتی و سیاسی در حال شکل‌گیری است که بعضی از این سیاست‌مداران و مدیران می‌خواهند در بیان کرونا گرفتن خویش بر یک‌دیگر سبقت بگیرند. نمی‌دانم آیا باید به این نحو از اطلاع‌رسانی معاون وزیر بهداشت که با خنده می‌گوید:« من هم کرونایی شدم.» بدبین بود! یا نه؟یا آقای صادقی نماینده مجلس که وصیت می‌کند! و بعضی‌ها که خودشون را لوس می‌کنند من احتمالا کرونا گرفتم و بعد اطرافیانشان تکذیب می‌کنند!! گرچه دوست ندارم تحلیلم متاثر از نظریه توطئه باشد. امیدوارم کرونا گرفتن این سیاست‌مداران نمایشی نباشد. چون اعتماد عمومی در این ماه‌ها به اندازه‌ی کافی آسیب دیده و توان ضربه‌ی دیگری را ندارد.

امیدوارم این روزهای سخت به تدبیر همگان بگذرد و جامعه‌ي ما این بحران را به خوبی پست سر گذارد...

 

*رییس انجمن جامعه‌شناسی لرستان

 

 **این مطلب در شماره‌ی 525 سیمره (1398/12/10) چاپ شده‌است.

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004