شما اینجا هستید: خانهجامعهسالِ کرونایی و امیدِ تغییر

سالِ کرونایی و امیدِ تغییر مطلب ویژه

دوشنبه, 04 فروردين 1399 ساعت 18:16 شناسه خبر: 4997 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

دکترمجتبا ترکارانی*/ سیمره: در تاریخ هر مملکتی هم روزهای خوش وجود دارد و هم روزهای تلخ. شاید در مقطعی به تصادف یا بدخواهی یا بی‌تدبیری میزان بدشانسی و بدبختی‌های یک جامعه از میزانی بیش‌تر باشد. ولی  اگر به کل تاریخ منصفانه نگاه کنیم تقریباً این حوادث و بلایا برای همه‌ی جوامع به نسبت یک‌سانی اتفاق افتاده و تنها  تاب‌آوری و قدرت و انسجام مردمان و تدبیر و حکم‌رانی خوب حاکمان بوده که تاثیرگذاری این حوادث را کاهش یا افزایش داده‌است.

 

سال 98 سالی بود که بر ملت ایران بسیار تلخ و پرهزینه گذشت. از آن سال‌هایی که در تاریخ هر ملتی نامش به یاد گار می‌ماند. هم‌چنان‌که در تاریخ مان سال‌های وبایی، قحطی و.. داریم. شاید بتوان از این سال نیز به سال کرونایی تعبیر نمود. سالی که با همه‌ی سختی‌هایش به کرونا ختم شد. در این یادداشت سعی می‌کنم با مروری بر سختی‌های این سال به این نکته بپردازم که ما در عین  احساس گرفتاری و درماندگی به امید نیازمندیم. امیدی واقع‌گرایانه نه کاذب.

سال 98 با سیل خانمان برافکن فروردین درچند استان کشور به‌خصوص لرستان، گلستان و خوزستان آغاز شد و بعدها نیز سیستان و کرمان در زمستان 98 نیز از سیل آسیب جدیدی دید. گرچه معمولاً درهنگامه چنین بلایایی روح جمعی ایرانی به دنبال ترمیم حادثه برمی‌آید و جراحت حادثه را کاهش می‌دهد ولی آثار و پیامدهای روحی و اجتماعی و اقتصادی آن هنوز باقی است.

تشدید تحریم‌های اقتصادی ایران توسط آمریکا نیز حادثه‌ی دیگری بود که تورم کمرشکنی را به مردم تحمیل نمود. تورم  و بی‌ارزش شدن یک‌باره ارزش پول ملی یک کشور تاثیرات بازگشت‌ناپذیری در جامعه و خانواده و زندگی افراد می‌گذارد که گاه جبران‌ناپذیر است.گران شدن یک‌باره‌ی بنزین در آبان‌ماه 1398 و اعتراضاتی که متعاقب آن به وقوع پیوست وکشته شدن هم‌وطنانی که هیچ‌گاه به‌صورت رسمی مشخص  نشد که تعدادشان چقدر بوده و به چه گناهی  و به دست چه کسانی کشته شدند نیز حادثه‌ای بود که روان جمعی جامعه را بسیار جریحه‌دار کرد. شهادت سردار قاسم سلیمانی و به دنبال آن هدف قرار گرفتن هواپیمای مسافربری اوکراین  و قربانی شدن صدها هم‌وطن ایرانی و خطر شروع جنگی مجدد، زخم‌های دیگری بود که بر روح ایرانی وارد شد. 

در پایان سال به بیماری کرونا رسیدیم که  شاید در ظاهر خیلی خودش را آرام نشان می‌دهد ولی بیماری بلاگستر و عالم‌سوزی است که  جهان را با یک وقفه روبه‌رو ساخته و هر روز قربانی زیادی می‌گیرد. ایران نیز از این پدیده مصون نمانده و اکنون کشور به شدت تحت تاثیر این موضوع قرار گرفته و بسیاری از موسسات آموزشی و اداری و صنعتی و خدماتی تحت تاثیر آن به حالت تعطیل و نیمه‌تعطیل درآمده‌اند. بسیاری از مناسک اجتماعی و آیین‌ها و آداب و رسوم به شدت دچار تعلیق شده‌اند. فضاهای اجتماعی و رسمی و آیین‌هایی که هیچ‌گاه تصور نمی‌شد، تعلیق شوند، تعطیل شده و به نظر می‌رسد کرونا در بلندمدت در لرزاندن پایه‌های بسیاری از مناسک و رسومات بسیار موثر عمل نموده‌است و تاثیرات و پیامدهای بلندمدت خواهد داشت.

البته که کرونا با همه‌ی سختی‌هایش به‌رغم قربانی‌های زیادی که در بین هم‌وطنان‌مان داشته خواهد گذشت ولی آن‌چه شرایط ما را با شرایط کشورها و جوامع دیگر متمایز می‌گرداند ضربه‌ها و شوک‌های متوالی است که بر روح جمعی این جامعه وارد شده و این ضربه‌های مداوم انسجام و سرمایه‌ی اجتماعی جامعه را تضعیف خواهد نمود. به‌ویژه در مورد کرونا به‌خاطر ماهیت مناسک‌ زدایانه و انزوا‌گرایانه‌اش که فرد را به جدایی و عدم ارتباط با دیگران فرامی‌خواند، می‌تواند ضربه قوی‌تری نسبت به بحران‌های قبلی بر پیکره‌ی این جامعه وارد کند تا جایی که نشانه‌های جدی آن در آستانه‌ی سال جدید مشخص است. به‌طوری‌که در پایان سال حس و حال پایان سال و آغاز سال جدید در بین مردم وجود ندارد، امید به اصلاح وضعیت بسیار کم‌رنگ شده و تحولات سیاسی و اجتماعی در این مملکت تغییرات امیدبخشی را نوید نمی‌دهند. ناامیدی از تغییر وضعیت خود را در انتخابات اخیر نیز نشان داد. جامعه‌ای که فکر می‌کند دیگر صندوق و انتخابات راهی برای تغییر نیست و مشارکت پایین این دوره نیز نشان داد که جامعه از این راه ناامید شده‌است.

به‌ هرروی جوامع بد و یا خوب با بحران‌ها و بلایایی روبه‌رو می‌شوند و گاه انباشت این ناکامی‌ها در یک مقطع زمانی کوتاه و تاثیرات ماندگار آن‌ها جامعه‌ای را به این نتیجه می‌رساند که در یک بن‌بست گرفتار شده و راه برون‌رفتی ندارند. با این‌حال، این وضعیت ناامید کننده در هرجامعه‌ای می‌تواند به ایجاد فرصت‌های تازه از ناامیدی موجود بینجامد و راه‌کارهای جدیدی را برای خروج از این وضعیت ایجاد کند. 

ناامیدی همیشه به معنای بستن همه‌ی درها نیست بلکه به معنای پایان انتظاراتی است که ما از بعضی گزینه‌ها و یا درها داشته‌ایم. گاهی با قطع امید از کسی  و گزینه‌ای سرآغاز امید به در دیگری روشن می‌شود. ناامیدی آن‌جا خطرناک می‌شود که شما از همه‌ی درها ناامید شوید. هرجامعه‌ای می‌تواند در اوج بحران‌ها و گرفتاری‌ها و مصیبت‌ها به مکانیسم‌های تاب‌آورانه و امیدبخش و تغییرآفرین در دردرون خود مراجعه کند و از این راه مسیر آینده را پیدا کند. 

جامعه‌ی ما جامعه‌ای نصیحت‌زده است و سال‌هاست با دادن وعده‌های خوش از داخل و خارج به کلی اعتماد خویش را از دست داده و اکنون نیز با خود مجروح و زخم خورده‌ای روبه‌روست که توان بازآفرینی خویش را نیز از دست داده‌است ولی باید تصور نمود که آدمی به خاطر ماهیت ذاتی‌اش (ارتباط و آفرینندگی و جست‌وجوگری) نمی‌تواند منفعل و نظاره‌گر تقدیر ناخواسته بنشیند. به خلاقیت‌های جدید و آرمان‌های تازه‌ای برای حرکت نیاز دارد. (گرچه در ناتوانی و درماندگی گفت‌وشنود بسیار دشوار و آزار دهنده است. ولی حداقل در سطوح نخبگان ایجاد امیدآفرینی از درون درماندگی ضرورت دارد.)

کرونا و دیگر حوادث درس‌آموخته‌های جدی برای ما دارند. کرونا با همه‌ی مصایبش پایه‌های تفکر و اندیشه و رفتار ما را برای تغییر آماده کرده‌است. کرونا به ما نشان داد که  اصل انسان است و این باورها و رفتارها آن‌چنان که فکر می‌کنیم به ما دوخته نشده‌اند. می‌توان آنان را کنار گذاشت و رفتارها و باورهای جدیدی جایگزینی آن‌هاکرد. فضای جدیدی که از پس این مشکلات گشوده می‌شود فرصتی است که گرچه با هزینه‌های گرانی  به‌دست آمده ولی قابل تامل و برنامه‌ریزی می‌باشند.

امیدواریم جامعه‌ی ایران بحران کرونا را با تدبیر و خرد و دل‌سوزی حاکمان و مراقبت و همراهی مردمان با خسارات کمتری سپری نموده و این سال‌های کرونایی در سرنوشت این مملکت تکرار نشود جامعه‌ی ما از این فرصت‌ها درس‌آموخته مناسبی داشته باشد.

سال جدید را پیشاپیش به همه‌ی هم‌وطنان و همشهریان تبریک می‌گوییم و آرزوی سال‌های بهتری از این سال‌ها را برای همگی داریم. نوروزتان سلامت و خیر باد! 

    *جامعه‌شناس

 

 *چاپ شده در شماره‌ی 526 سیمره (1398/12/27)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004