شما اینجا هستید: خانهسیاست«تله بدهی» دامی درسیاست خارجی چین

«تله بدهی» دامی درسیاست خارجی چین مطلب ویژه

یکشنبه, 29 تیر 1399 ساعت 21:30 شناسه خبر: 5286 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
حاجیعلی شرفی حاجیعلی شرفی سیمره

*حاجیعلی شرفی/ سیمره: مدتی است در رسانه‌های نوشتاری و شنیداری، بحث پیرامون قرارداد 25 ساله‌ای بین ایران و چین با مبلغ 400 میلیارد دلار در جریان است. دیدگاه‌های مخالف و موافق از سوی افراد و جریان‌های گوناگون ابراز می‌شود. بدون تردید بالا رفتن حساسیت افکار عمومی بر روی موضوعی این‌چنین، می‌تواند در روند کار و نتیجه‌ای که به‌ست می‌آید تاثیرگذار باشد. این خود نشانی از تحرک و زنده بودن یک جامعه است، هرچند نباید نادیده گرفت در این کنش و واکنش‌ها از سوی برخی هم منافع ملی مطرح نیست. طرح این موضوع  از سالیان قبل در ارتباطات بین ایران و چین وجودداشته و به نوعی کلید آن در سال 2016 میلادی «1394 خورشیدی»  با سفر رییس جمهور چین به ایران و حتا قبل‌تر زده شده است.  در سفر 2016 رییس جمهور چین به ایران بر روی تفاهم‌نامه‌های زیادی  موافقت می‌شود که از دید برخی صاحب‌نظران،  آن تفاهم‌نامه‌ها را که امروزه هم ازمفاد پیش‌نویس قرارداد هستند، بر چندمحور متمرکز می‌شوند ازجمله:

 

محور اول اقتصادی: چین کشوری است با جمعیت بالا و قدرتمند در عرصه‌ی جهانی و به‌دنبال منابع مواد خام و ارزان برای به حرکت درآوردن چرخ اقتصاد و تولید صنعتی و منابع  مواد غذایی در تکاپوی جهانی است. چین در کشورهایی که می‌تواند آسان‌تر به مواد خام به شیوه‌ی، استعماری نوین دست یابد عمل می‌نماید. سیاست چین گستردن دامی است به‌نام "تله بدهی" بدین معنی که با پرداخت وام‌های کم‌بهره به کشورهای توسعه‌نیافته یا درحال توسعه، اقدام به ایجادبرخی بناها و زیرساخت‌هایی می‌کند. اغلب این کشورهای طرف قراردادش ازبازپرداخت به‌موقع بدهی و تعهدات خود که کشور چین هم به عناوین مختلف و توجیه‌گرانه‌ای دربه تعویق افتادنشان نقش دارد باز می‌مانند. از این منظر دولت چین به‌منظور وصول مطالبات خود باتوجه به موازنه قدرت که دست برتری نسبت به طرف مقابل دارد به عقدقراردادهای بلندمدت برای بهره‌برداری از منابع سرزمینی آن کشور در خشکی و آبی یا ایجاد پایگاه‌های نظامی اقدام می‌نماید. چین تاکنون این بلای ویرانگر  یا "تله بدهی" را برسرکشورهای بسیاری درجهان ازجمله: پاکستان، تاجیکستان، قرقیزستان، جیبوتی، سریلانکا، موزامبیک، سودان، ونزوئلا، آرژانتین، لائوس، مالدیو، مغولستان، مونته نگرو، اکوادور و... عملی ساخته است. کشور سریلانکا مجبورشده قرارداد  99ساله‌ای برای استفاده ازیک بندر مهم خود را همراه با زمین‌های اطراف آن بندر را به چین واگذارکند. یاکشورهای سودان و موزامبیک بخشی از زمین‌های قابل کشت را برای تامین منابع غذایی به چین واگذار نموده‌اند، یا براساس توافق‌هایی برای صید آبزیان در خلیج فارس و دریای عمان به‌طور وسیع اقدام نموده است. چین در پی صدور تکنولوژی و اقلام تولید شده صنعتی خود به سایر کشورها به‌ویژه کشورهای کمتر توسعه‌یافته و دارای منابع مواد خام اقدام می‌کند .

محور دوم تفاهم‌نامه‌ها یا قرارداد با ایران، بر سر همکاری‌های سیاسی و دیپلماتیک است که به نظر می‌رسد در راستای کلان و راه‌بردی تاکنون  نتیجه‌ی چندانی برای طرفین نداشته است. زیرا نه چین حاضر است منافع و رابطه  خود را با آمریکا، اروپا، اسرائیل و کشورهای عربی به خاطر ایران کاهش دهد مگر زمانی که ضرورت منافع خودش حکم کند و نه ایران در موقعیتی است که در عرصه‌ی جهانی یا منطقه‌ای منافع چین را تضمین نماید. به‌عنوان نمونه چین وعده می‌دهد که ایران را به‌ عضویت کامل گروه شانگ های بپذیرد اما تا کنون بعد از 5 سال از 2016 تا کنون از آن سرباز زده است.

محور سوم،  همکاری نظامی و امنیتی درتفاهم‌نامه‌ها یاقراردادهاست. هدف اصلی چین از این مورد به نظر می‌رسد فروش سلاح وتجهیزات نظامی خود به ایران می‌باشد آن هم بیش‌تر سلاح و تجهیزات از دور خارج شده برای به روز نمودن سلاح‌های خود. چین بر این باور بود تا با پایان تحریم خرید سلاح که در برجام تا سال 2020میلادی برای ایران تعیین  شده بود بتواند بین 20 تا 30 میلیارد دلار اسلحه به ایران بفروشد که این امر هم با توجه تحریم‌های آمریکا و کاهش توان خرید از سوی ایران نسبت به سال 2016 هنگام تفاهم‌نامه‌هاچندان عملی نیست. مگرهمان بحث "تله بدهی" به نوعی مدنظرباشد.

محور چهارم می‌تواند تفاوت بین رابطه چین وایران بارابطه چین باسایر کشورها باشد زیرا ازیک طرف ایران به دنبال راه‌حلی برای برون‌رفت از بحران و مشکلات عدیده خود می‌باشد، البته باتوجه به این‌که ارتباط چندان مناسبی باکشورهای غربی و برخی کشورهای منطقه به دلایل مختلف ندارد درپی تکیه دادن به کشوری قدرت‌مند درجهان به مانند روسیه یا چین برآمده است. بهره‌مندشدن دولت ایران از حمایت کشوری مثل چین دارای اهمیت بیشتری بر منافع ملی و عمومی تلقی می‌شود. ازطرفی روسیه یا چین نمی‌خواهند در سرزمین پهناور و زرخیزایران با داشتن موقعیتی استراتژیک  وجمعیتی بالا و مصرف کننده به سادگی چشم‌پوشی کنند.

آری، ایران و چین سالیان درازی است که مبادلات گوناگونی باهم داشته و دارند. این روابط درجهان امروز امری قابل پذیرش ولازم است اما به شرطی که کشورما درموقعیتی ضعیف‌تر درپهنه‌ی بین‌المللی نباشد و این گونه قراردادها بامشارکت چند کشور یا سرمایه‌گذار توانمند دررقابتی واقعی با برگزاری مناقصه یا مزایده براساس منافع ملی و باشفافیت کامل درکلیات وجزئیات منعقد شوند. بنابراین  درچنین شرایطی که چین مردد از فشارهای آمریکا و ایران هم ازروی تنگ دستی و مخالفت بخش عمده‌ای از افکارعمومی می‌خواهند تن به این قرارداد بدهند ازهمین حالا آشکاراست که فرجام چندان خوبی برای ایران نخواهدداشت. چین به عنوان قدرت برتر در این موازانه به کمتر از خواسته‌های بنیادی خود که بخشی از آن حضوردرخلیج فارس ودریای عمان وبردن منابع خام و ارزان ایران است تن نخواهد داد. بنابراین به‌نظر می‌رسد که بستن این گونه قراردادها با مدت طولانی و سرمایه بالا با توجه به تغییرات و تحولات پیش روی منطقه و جهان و عدم تعهد لازم از سوی قدرت‌های بزرگ که هرگاه لازم بدانند قراردادها را حتا یک طرفه فسخ می‌کنند و ایران توانایی چندانی برای پیگیری مطالبات از دست رفته خود را ندارد بهتراست پرهیزنماید. نمونه‌ی بارز آن قرارداد برجام با آمریکاست که به‌راحتی ازطرف ترامپ کنار گذاشته شد و ایران با پرداخت تاوان بسیارسنگینی که هزینه‌ی آن برجامعه تحمیل می‌شود، چشم‌انداز چندان روشنی برای برون‌رفت از آن متصور نیست.

سخن آخر این‌که برآیند قراردادها وتفاهم‌نامه‌ها باسایرکشورها زمانی به‌نفع منافع ملی و عمومی است که ایران از مناسبات و روابط خوب و عرفی با همه‌ی کشورهای غربی و شرقی برخوردار و از دست‌برد غارتگران داخلی و خارجی در امان باشد.

 

  *چاپ شده در شماره‌ی 539 سیمره 28 تیرماه 1399

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004