شما اینجا هستید: خانهسیاستفساد خاکستری خاکستر فساد

فساد خاکستری خاکستر فساد

دوشنبه, 30 تیر 1399 ساعت 23:45 شناسه خبر: 5288 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
حمزه فیضی‌پور حمزه فیضی‌پور سیمره

*حمزه فیضی‌پور/ سیمره: «...  استخری را در نظر بگیرید که از چند چاه عمیق با لوله های چند اینچی مرتب در آن آب ریخته می شود، اما استخر پُر نمی شود. وقتی نگاه می کنید، می بینید بدنة استخر ترک خورده و ته آن سوراخ است؛ هرچه از این طرف آب می‌ریزید، از آن طرف بیرون می‌رود! به کانال‌هایی که شما در نظر گرفته‌اید آبیاری کنید، اصلاً آب نمی‌رسد. فساد در جامعه، این‌طوری است. فساد مالی، مثل خوره، ایدز و سرطان است؛ باید با آن مبارزه کرد ... »  (رهبر انقلاب در دیدار با نمایندگان مجلس هفتم .)

 

واژه‌ی ‌ فساد  با کلماتی چون  « بی‌عفتی، بی‌ناموسی، تبه‌کاری، عیاشی، فجور، فسق، هرزگی، بدی، تباهی، خدشه، خرابی، خلل، شرارت، عیب، نادرستی، ناشایست، آشوب، اغتشاش، بی نظمی، تفتین، خرابکاری، شر، شغب، شورش، فتنه، فتنه انگیزی... »  مترادف است. این واژه در فرهنگ فارسی معین و نیز لغت‌نامه‌ی دهخدا به معنای تباه شدن، نابودی  و ضد واژه "صلاح"  می‌باشد. یا معنای دیگر آن را در ریشه‌ی لاتینی «رومپر» آورده‌اند و آن به معنای "شکستن" است یعنی آنچه  می‌شکند  و یا نقص می‌شود .

فساد در هر معنا و یا با هر کلمه مترادف با آن شکننده‌ی شیرازه ثبات، امنیت و تعادل در جامعه است . کارآمدی ساختارها و به‌کارآیی یک جامعه در کلیت تعریف آن؛  نیازمند "نظم" و ثبات در اجرا و تبعیت از قوانین موضوعه در شکلِ طبیعی خود می‌باشد در چنین وضعی رفتار اعضای جامعه که مبتنی بر نظمِ قانونمند است به راحتی قابل پیش‌بینی است چرا که  روال نظم پذیری بر مبنای جامعه‌پذیری سالم و داوطلبانه صورت می‌پذیرد و افراد موافقِ انتظارات اجتماع محل زیست رفتار می‌نمایند  لذا  یک اراده جمعی پیوسته ی حاکم بر جامعه مانع از کژرفتاری ها می شود و این یعنی نظارت اجتماعی قوی  که مقوم آن هم ساختارهای رسمی جامعه  می‌باشد. با تضعیف نظارت اجتماعی   و  فقدان کارآمدی " ساختارها "  و  " نهاد ها " در عمل به وظایف ذاتی ،   عرصه در اختیار انسانِ های  فرصت طلب  و طغیانگر قرار می گیرد که  تمایل بیشتر به سوءاستفاده  و هنجارشکنی دارند  و  در صدد صلاح و مصلحتِ خودِ خود به " فساد" روی می‌آورند: گاه فساد شغلی و اداری، گاه فساد جنسیِ بی بندو باری، گاه فساد اقتصادی و اختلاس ...  در هر صورت  و در هر نوع از "شکستن‌ها"  و فساد؛ تباه‌آفرینی می‌شود  فرد یا این‌چنین افرادی  با فساد و انحراف  نظم اجتماعی موجود را به هم می ریزند ، مطابق انتظارات جامعه (جامعه‌یِ  قانونمند) رفتار نمی‌کنند، رقابت بر سر تلاش برای تولید کاهش می یابد  و به تدریج انگیزه کُشی  جای ایجاد انگیزه برای تکاپو  را می‌گیرد  لذا به همان نسبت که افراد منحرف و فاسد در عرصه‌های مختلف و از جمله اقتصادی، اداری و شغلی  به حوزه انحراف یا فساد دومین ( عادتی و نهادینه شده ) گام بگذارند  و  از طرفی  در جامعه  پدیده شکسته شدن قبح قوانین در اجرا را مشاهده کنند و  از طرف دیگر  یک نوع بی تفاوتی و بی حسی اجتماعی  در محکوم نمودن  این چنین هنجارشکنی‌ها را به تکرار می‌بینند به همان میزان  احساس ناامنی  و "تردیدها" در جامعه روبه فزونی می‌گیرد و گاه در افکار عمومی برای بسیاری دیگر  الگو واقع می‌شوند!!!  اگر واکاوی ریشه‌ها و علل فساد در حوزه‌های مختلف (به ویژه اقتصادی و اداری) اهمیت دارد،  ذکر اشکال و پیامدهای ترویج فساد در جامعه  نیز دارای  موضوعیت و اهمیت بسیار هست هرچند  این‌ها خود نیازمند زمان بسیار برای پرداخته شدن هستند آن‌هم توسط اهل فن  و از جمله  جامعه‌شناسان، روان‌شناسان و جرم‌شناسان نامی.  دلیل اهمیت موضوع به تاریخ  و خود انسان بر می گردد یعنی  همواره  نسل بشر  در طی گذر زمان  کم و بیش با پدیده‌ی فساد سروکار داشته است و هرچه بر پیچیدگی زندگی افزوده شده است  شکل ، نوع و شیوه فساد هم  داری  پیچیدگی خاص خود شده است. امروزه در کشورهای در حال توسعه ،  فساد و اشکال آن پردامنه‌تر ؛ بُروز و ظهور بیش‌تری دارد و شاید در یک دور باطل، توسعه‌نیافتگی  و گسترش فساد برای یک‌دیگر  "هم افزا " شده اند  و هم‌دیگر را تقویت می کنند. معمولا در جوامع توسعه‌یافته سرمایه اجتماعی بالا ( اعتماد، قوانین و ... ) حرف اول و آخر را می‌زند و در تحکیم و تثبیت روبه فزونیِ این سرمایه هست که سرمایه‌های مالی و اقتصادی شهروندان  در چرخه‌ی معاملات در نهایت اعتماد و اطمینان  سبب بالندگی  اقتصادی آنان شده است و مردم نسبت به آینده خود دچار تردید و تشکیک نیستند  .

به عکس در جوامع در حال توسعه یافته  و از جمله جامعه ما با تضعیف این سرمایه‌ی اجتماعی دیگر سرمایه‌ها، امنیت و ثبات را در خود نمی‌بینند و به تبع انحرافات، قانون‌شکنی‌ها و فسادها پیچیده‌تر و وسیع‌تر می‌گردند و انگیزه‌ها  در گرایش به این حوزه ها افزایش می یابد  آن‌طور که ما شاهد پرونده هایی از فساد ( اختلاس ، سوءاستفاده از مقام و فساد اداری .... ) به اشکال مختلف هستیم. دستگاه های اداری – دولتی  کشور ما به دلیل  حجیم بودن  و کاهش رقابت یا فعالیت در عرصه  اقتصاد بخش خصوصیِ نهادمند، خود بستر ساز « فساد هوشمندانه» شده‌اند به این معنا که افراد  متنفذی  در برخی سازمان‌ها آن‌قدر مهارت پیدا کرده‌اند که  گاه طوری اقدام به فساد (کارچاق کنی، اختلاس، رشوه و ... ) و پنهان کاری در این زمینه  می کنند  که  طلبکارانه  موقعیت خود را قشنگِ قشنگ توجیه می‌کنند  و هیچ کس  را هم یارای مقابله با آنها نیست . باید دانست که تاریخ گواه می دهد که عامل سقوط و اضمحلال همه دولت‌ها و تمدن‌ها  "فساد اقتصادی و سوءاستفاده از مقام های دیوانی و دولتی" می‌باشد آن‌طور که «ابن خلدون»  عامل فروپاشی و سقوط  تمدن‌ها  را "اسراف، تبذیر و فساد" صاحب منصبان در دستگاه های حکومتی " دانسته است . لذا  فساد و اشکال مختلف آن  و از جمله  فساد اداری هوشمندانه در هر کیفیت سبب تضعیف سرمایه اجتماعی شده به گونه‌ای که  از یک طرف معنویت گریزی را دامن زده و از طرف دیگر ظاهرسازی و عوام فریبی (ریاکاری)  را به ابزاری نیرومند در دست‌یابی به اهداف نامشروع  تبدیل  کرده است. گاه این امر به یک باور همگانی تبدیل شده است که راه رسیدن به قله رفاه  دست درازی‌ها می‌باشد و خیلی‌ها این امر را  بر زبان جاری می‌کنند و برای تحقق آمالشان  مسیر را  در "نفوذها" می‌دانند و در بعضی جاه‌ها هم همراهی  نخبگان و صاحبان قدرت و مردم را با خود همراه می‌کنند هرچند خود را در اجتماعات "قانومند و متظاهر به ظواهری" نشان می‌دهند!! آن‌گونه که  یک صاحب نظرِ حوزه علوم سیاسی؛ «هیدن هایمر»  به این نوع فسادها اشاره کرده و در سه شکل نمایان ساخته است : 

1-  فساد اداری "سیاه":  آن نوع فسادی که  هم توده مردم  هم نخبگان  و هم دولتمردان آن را  منفور می دانند و معتقدند که عاملان و آمران آن باید مجازات شوند  مثل  دریافت رشوه. 

2- فساد اداری سفید:  عملی یا رفتاری که  از نظر مردم، نخبگان و صاحبان قدرت  مخالف قانون و قوانین هست اما  آن‌چنان دارای اهمیت نیستند و آسیب جدی ندارند  لذا برای  آنانی‌که مرتکب این نوع  فساد می‌شوند  قائل به مجازات و تنبیه نیستند  مثلا   اگر فردی به خاطر مشکلات حاد قابل تشخیص خارج از نوبت  وامی بگیرد. 

3- فساد اداری خاکستری:  عمل یا کاری که از نظر  نخبگان و صاحبان قدرت  منفور است اما توده های مردم نسبت به آن بی تفاوت هستند  مثل کوتاهی کارمندان در اجرای قوانینی که مردم  چندان نسبت به آن محل نمی گذارند ( احداث مسکن و رعایت قوانین مربوطه).  باید گفت که رد پای هر سه نوع نقص و فساد مذکور در جامعه ما دیده می‌شود  اگر با در نظر گرفتن تعریف نوع دوم فساد آن را دارای اهمیت چندان ندانیم  اما نمی‌توان  فسادهای اداری سیاه و خاکستری   و خاکستر آن‌ها را در جامعه خودمان  نادیده گرفت: 

سست شدن باورها، کارآمدی ظاهرسازی‌ها، ترویج ریاکاری،  بی اعتمادی اجتماعی،  فقدان مکانیسم تشویق برای  افراد فعال، کاهش انگیزه‌ها در تولید و خلاقیت، تضعیف فرهنگ کار، تلاش و رقابت نیکو ، پول‌شویی،  انزوای شایستگان  و پاک‌دستان، تمسخر ارزش‌ها توسط فرصت‌طلبان، ایجاد نقص در فرایند جامعه پذیری، تردید و تشکیک در: نابرده رنج گنج میسر نمی‌شود، ره صدساله را می‌شود یک شبه طی کرد! ساده‌سازی تحقق رویاها در توسل به  پول، پارتی  و پل!!  کسب سِمت به هر قیمت و طریقت، کسب مدرک از راه قدرت خرید!!  تا خرید قدرت صورت گیرد  و .....

 

*چاپ شده در شماره‌ی 538 سیمره 21 تیرماه 1399

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004