شما اینجا هستید: خانهفرهنگاز خرم‌آباد تا پایتخت فرهنگی قوم لُر: نگاهی به نقش عوامل روان‌شناختی

از خرم‌آباد تا پایتخت فرهنگی قوم لُر: نگاهی به نقش عوامل روان‌شناختی

چهارشنبه, 03 شهریور 1395 ساعت 19:52 شناسه خبر: 2174 2 نظرها
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

دکتر کیانوش زهراکار: پایتخت فرهنگی اصطلاحی است که به حوزه‌های مهم فرهنگی در یک قلمرو فرهنگی خاص اشاره می‌کند. پایتخت‌های فرهنگی علاوه بر پیشینه‌ی تاریخی‌، در تولید‌، انتشار و بسط آثار فرهنگی متنوع آن قلمرو خاص، دارای مرکزیت بوده و به نوعی نماد‌ یک هویت ملی، قومی یا مذهبی محسوب می‌شوند.
کسب جایگاه مرکزیت یا پایتخت فرهنگی برای هر شهر و دیاری علاوه بر منافع فرهنگی‌، مزایای اقتصادی - عمرانی و شناختگی در پی خواهد داشت. علت این امر هم توسعه‌ی گردشگری‌، افزایش تولیدگری خصوصاً در حوزه‌ی فرهنگی و کالای قومی و نیز افزایش سرمایه‌گزاری ‌و انتقال سرمایه‌هاست.


داشتن مرکز فرهنگی علاوه بر دیاری که مرکزیت می‌یابد برای همه‌ی مردمان آن قوم‌، ملیت و مذهب دارای مزایای روانی اجتماعی نظیر هویت‌بخشی یا  استحکام بخشی هویتی در سایه‌ی افتخار کردن به هویت است.
به نظر می‌رسد یکی از عوامل ایجاد کننده‌ی تزلزل هویتی و واگرایی در بین لُرزبانان و نیز توسعه‌نیافتگی در مناطق لُرنشین ‌همین نداشتن یک مرکزیت فرهنگی قوی و دارای منزلت  ملی و منطقه‌ای است.
خرم‌آباد بزرگ‌ترین شهر لُرنشین ایران است. شهری که دارای صبغه‌ی تاریخی فراوان بوده و بر تمدن خایدالو و تاریخ شاپورخواست تکیه دارد. شهری که چند صد‌سال ‌پایتخت اتابکان لُر کوچک بوده و مرکزیت حکومت والیان لُر فیلی را تجربه کرده‌است. 
خرم‌آباد شهری است‌ که با تکیه بر عوامل تاریخی و نیز جایگاه سیاسی کنونی در تقسیمات کشوری، می‌تواند خود را اولویت اول مرکزیت یافتن فرهنگی قوم لُر قلمداد و معرفی کند‌. حال سوال مهم این است خرم‌آبادی که پرجمعیت‌ترین شهر لُرنشین و جزء محدود شهرهای دارای هویت تثبیت شده و تاریخی قومی در ایران ‌ست می‌تواند نشان پر افتخار پایتخت فرهنگی قوم چند میلیون نفری که وارث تمدن‌های بزرگ کاسیت، عیلام، و ماد است را برگردن بیاویزد.
برای پاسخ دادن به این سوال باید ذکر‌ کرده که علاوه بر عوامل تاریخی و فرهنگی عوامل اقتصادی، اجتماعی و روان‌شناختی نقش مهمی در مرکزیت یافتن فرهنگی ایفا می‌کنند. واقعیت این است که با  این‌که خرم‌آباد از لحاظ تاریخی یکی از قدیمی‌ترین شهرهای ایران و به تبع یکی از قدیمی‌ترین شهرهای لُرنشین و یکی از زیستگاه‌های انسانی در کل جهان به شمار می‌آید و مرکزیت منطقه‌ای که قطب مفرغ جهان است، موقعیت منحصر به فردی به آن داده‌است و‌ با استناد به پژوهش‌ها و کاوش‌های پرفسور هول  عنوان "پایتخت پارینه سنگی جهان"  را به یدک می‌کشد؛ ولی از لحاظ تولیدگری فرهنگی (منهای موسیقی) حرفی زیادی برای گفتن ندارد و از لحاظ اقتصادی و عمرانی تا رسیدن به یک مرکزیت زیبا، فاصله‌ای بس فراوان باید بپیماید‌، و مهم‌تر از این موارد در مسیر  ضروریات جامعه شناختی و خصوصاً‌ روان‌شناختیِ مرکزیت یافتن فرهنگی‌، بسیار می‌لنگد.
از لحاظ روان‌شناختی جذابیت یافتن یک‌بافت و محیط به شدت تحت تاثیر میزان ارضای نیازهای مهم احترام‌، ارزشمندی‌، پذیرش و تأیید شدن، و دریافت تایید و تحسینی است که افراد در آن بافت تجربه می‌کنند. انسان‌ها در بافت‌هایی که احساس احترام و ارزشمندی نکنند، جذابیت و تعلقی را احساس نخواهند کرد. پذیرش‌، تأیید و تحسین گویش و زبان یکی از عمیق‌ترین تجربه‌های احترام را ایجاد خواهد کرد و عدم توجه یا تحقیر و انکار آن به معنای توهین تلقی خواهد شد که با احترام سر تضاد عمیق دارد.
متاسفانه فرهنگ خودبرتربینی کاذب و دیگر تحقیری رایج در بین بعضی از خرم‌آبادی‌ها موجب شده‌است این شهر از لحاظ روانی- اجتماعی حتا از طرف مردمان مناطق پیرامون خود که دارای بیش‌ترین اشتراکات فرهنگی و زبانی با آن هستند‌، عُلقه‌ی قابل قبولی نسبت به آن احساس نشود. فارسیزه شدن شتابان گویش خرم‌آبادی در‌کنار تمایزات اغراق شد‌ه‌ی فرهنگ خرم‌آبادی با فرهنگ و گویش چگنی، بالاگریوه، بروجرد، بختیاری و لکی چنان جوی ایجاد کرده‌است که مردمان وابسته به خرده‌فرهنگ‌های یاد شده نه تنها‌ به خرم‌آباد احساس تعلق نمی‌کنند بلکه با ورود به آن و لمس جو سنگین تبعیض ‌موجود در آن، احساسات آزار دهنده تحقیر، بیزاری و حتا تنفر را تجربه می‌کنند. شاهد این مدعا تقسیم‌بندی رایج "لُر"  یا "خرم‌آبادی" در فضای تعاملاتی این شهر و دیاری است که انتظار می‌رود هم‌چون تبریز برای ترک‌زبانان و سنندج برای کردزبانان، برای لُرزبانان اعتبار قومی و تاریخی ایجاد کند. آیا این تقسیم‌بندی ارتقا دهنده‌ی جایگاه قوم لُر است؟ نمونه‌ی دیگر آن‌، این واقعیت است که بسیاری از گویشوران حتا فیلی زبان غیر خرم‌آبادی نظیر چگنی، میری، بالاگریوه‌ای، رومشگانی،اندیمشکی، دهلُرانی و...به دلیل واکنش‌های نسنجیده در خرم‌آباد از تکلم به گویش خود سرباز می‌زنند و اگر بر گویش خرم‌آبادی تسلط نسبی نداشته باشند جهت اجتناب از برخوردهای نادرست، به زبان فارسی سخن می‌گویند.
به عنوان نتیجه‌گیری می‌تواند اذعان داشت با توجه به‌ این‌که مرکزیت یافتن واقعی خرم‌آباد از لحاظ فرهنگی، رونق اقتصادی و اجتماعی زیادی برای خرم‌آباد و مردمان آن ‌و نیز کلیه‌ی لُرزبانان در بر دارد و نیز با توجه به بنیادی بودن عوامل روان‌شناختی و اجتماعی در جذابیت و مرکزیت یافتن آن، توصیه می‌شود فرهیختگان‌، دست‌اندرکاران‌، مسئولین ‌و نهادهای فرهنگی‌ استان لُرستان و خرم‌آباد  نظیر اداره‌ی فرهنگ‌و‌ارشاد اسلامی، میراث فرهنگی و گردشگری، و صدا‌وسیمای افلاک با پرورش روحیه‌ی احترام به‌ سایر مردمان لُری که گویش خرم‌آبادی ندارند و افزایش توان دیگر‌پذیری‌، در‌کنار سایر اقدامات فرهنگی- اجتماعی که در نوشتارهای قبلی اشاره شده و در نوشتارهای بعدی پیگیری می‌شود در مسیر جامعیت بخشیدن و مرکزیت دادن به این شهر قدم‌های اثربخشی بردارند. خرم‌آباد وقتی می‌تواند عنوان پایتخت فرهنگی قوم لُر را بیابد که لک زبانان، گویشوران چگنی، میری، بالاگریوه، رومشکانی، دهلُرانی، اندیمشکی، سیلاخوری، بروجری، ملایری‌، بختیاری  و ... به آن عشق بورزند و احساس تعلق داشته‌باشند و این اتفاق نمی‌افتد مگر در آن احساس امنیت‌روانی اجتماعی داشته باشند نه تحقیر و‌ خود کم‌تر بینی.

 

 

 

2 نظرها

  • پیوند نظر  بیژن بیژن جمعه, 12 شهریور 1395 ساعت 12:42

    بسیار زیبا بود.ما همه لر هستیم و چون قوم بسیار بزرگی هستیم دارای گویشهای مختلفی هستیم و نوع گویشمان نشانه برتری نیست.لرها از قزوین تا مرز پاکستان به گویشهای مختلفی تکلم دارند

  • پیوند نظر  یوسفوند یوسفوند شنبه, 06 شهریور 1395 ساعت 11:25

    سلام جناب دکتر ،هر چند در کل با حرف شما موافقم اما شاید خرم آبادی فکر کنند برترند اما هیچ لکی خودش را از خرم آبادی پایین تر نمی بیند نه تنها احساس حقارت نداریم در برابر فرهنگ خرم آبادی ..... معیار بالا بودن با خلق آثار هنری است شعر است با موسیقی است با فلسفه است ... ...

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004