شما اینجا هستید: خانهفرهنگنگاهی کوتاه به یکی از جشن‌های کهن ایرانیان

نگاهی کوتاه به یکی از جشن‌های کهن ایرانیان

سه شنبه, 12 دی 1396 ساعت 09:16 شناسه خبر: 3193 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

سیمره- گروه فرهنگی- اشاره: در نزد ایرانیان باستان، جشن‌ها دو دسته بودند؛ یکی جشن‌های دینی چون گاهانبارها، نوروز و ... و دیگری جشن‌های غیردینی و ملی چون: مهرگان، تیرگان، آبانگان، دیگان و ...


دوازده روز از ماه که سی روز آن به نام ایزدان زردشتی نام‌گذاری شده بود، دارای همان نام‌های دوازده ماه هستند. بنابراین در یک روز از هر ماه تقارن دو نام پیش می‌آمد که ایرانیان باستان، با اعتقاد به فرخندگی این تقارن، آن را جشن می‌گرفتند.  اکنون که در ماه دی به سر می‌بریم با معنی این ماه و جشن دیگان بیش‌تر آشنا می‌شویم

دی‌ماه
دی یکی از نام‌های خداوند و به معنای آفریدگار است و در این ماه که نام خدای بزرگ را دارد، بیش‌ترین جشن‌ها واقع شده‌اند.
نخسیتن روز که در نام‌گذاری روزها به نام هرمزد است، در دی‌ماه به سبب توافق دو نام خداوند جشنی است که آن را «خرم‌روز» نامیده‌اند.
چون خداوند برترین پادشاهان دانسته می‌شد، بنابراین، پادشاهان ایران نیز در این روز آیین‌های خاصی داشتند: پادشاه تخت را رها می‌کرد، جامه‌ی سپید می‌پوشید و در بیابان بر فرش سپید می‌نشست. وی تمام جلال و شکوه پادشاهی از جمله گروه نگاهبانان و دربانان را کنار می‌راند و آزادانه به کار مردم می‌پرداخت. در این وضع هرکس از دارا گرفته تا نادار و مردمان از هر طبقه و گروه که بودند، بی‌هیچ مانعی به گفت‌وگو با شاه می‌پرداختند و باز گفته‌اند که در این روز پادشاه با دهقانان و برزگران می‌نشست و غذا می‌خورد و از برادری با ایشان و این که پادشاه و رعیت هر دو به یک‌دیگر نیازمندند، سخن می‌گفت. این جشن را نودروز هم خوانده‌اند زیرا تا نوروز نود روز فاصله است (بیرونی، 1377، ص 344-345).
روزهای هشتم، پانزدهم و بیست‌و سوم ماه نیز به نام دی نامیده شده‌اند. بدین ترتیب در دی‌ماه در سه روز دیگر هم توافق نام ماه و روز رخ می‌داد و مردم آن‌ها را جشن می‌گرفتند. این جشن‌ها را معمولاً «دیگان» نامیده‌اند.
در روز چهاردهم، که نام ایزد گوش نامیده‌ شده، جشنی موسوم به «سیرسور» یعنی جشن سیر، برگزار می‌شده‌است. چون به عتقاد ایرانیان باستان، در این روز بود که دیوان بر جمشید چیره شدند و او را کشتند (گردیزی،1363، ص523)، بنابراین رسومی را برای دفع دیوان داشتند که یکی از آن‌ها خوردن سیر بود. آنان سیر را با غذا می‌خوردند یا آن را درون گوشت می‌نهادند و می‌پختند. ضمن آن‌که در این زمان از خوردن چربی پرهیز می‌کردند. برخی منابع آورده‌اند که طی دوره‌ای در روز پانزدهم، یعنی دی به مهر که دیبگان نیز خوانده شده، عامه‌ی مردم جشنی موسوم به «بتیکان» داشته‌اند. در این روز مردم برای از میان بردن موجودات زیان‌رسان، پیکری از خمیر یا گل می‌ساختند و پشت در خانه می‌گذاشتند و بازگفته‌اند که در بامداد این روز مردم سیب می‌خوردند و نرگس می‌بوییدند تا همه‌ی سال در آسایش باشند و شامگاه نیز سوسن دود می‌کردند و معتقد بودند که با این کار سراسر سال را آسوده و به دور از فقر و خشک‌سالی خواهند گذارند. (صفا، بی‌تا، ص127). در باره‌ی پیدایش این جشن یا رسم که رسمیت نداشته، پادشاهان آن را برگزار نمی‌کردند، اطلاعی در دست نیست. اما می‌توان گفت چون در دین ایران باستان پیکر نهی شده بود، بنابراین نه تنها این رسم جنبه‌ی دینی نداشته، بلکه مراجع دینی، ترک آن را هم توصیه می‌کرده‌اند. هم ابوریحان بیرونی و هم گردیزی آورده‌اند که این جشن در سده‌‌های چهارم و پنجم متروک شده بود، زیرا بوی شرک و بت‌پرستی می‌داد (بیرونی، 1377، ص345؛ گردیزی، 1363، ص 523-524).
شانزدهمین روز که به‌نام ایزدمهر نام‌گذاری شده در دی‌ماه به قول بیرونی (1377،ص345) درامزینان و کاکثل و به قول گردیزی(1363، ص 524) کاوکلیل نام داشته است. گفته‌اند در این روز بود که ایران از ترکستان جدا شد و مردم گاوهایی را که تورانیان از ایشان برده بودند، پس گرفتند و نیز آورده‌اند که در این روز فریدون گاوهای اثفیان را که ضحاک در بند کرده بود، رها ساخت و باز در همین روز بود که فریدون را از شیر گرفتند و او سوار بر گاو شد. از این رو، در چنین روزی مردم نوشیدن شیر گاو را سودمند می‌دانستند و بر این باور بودند که خوردن به و بوییدن ترنج در بامداد این روز، سال خوشی را در پی خواهد آورد. نکته‌ی جالب در مورد این روز، ارتباط روز مهر با روایت‌هایی است که همگی به نوعی با گاو مربوطند. جشن گاه‌انبار چهارم که مربوط به آفرینش گاو است نیز در این ماه قرار دارد. 

*سرچشمه (منبع): کتاب «جشن‌های ایرانیان»، نوشته‌ی عسکر بهرامی، انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی،  تهران: 1383، صص82-80 .

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004