شما اینجا هستید: خانهفرهنگآموزش سواد رسانه‌ای(8)

آموزش سواد رسانه‌ای(8)

سه شنبه, 22 خرداد 1397 ساعت 09:23 شناسه خبر: 3596 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

متن، زیرمتن و فرا‌متن
تولیدات رسانه‌ای مثل ساندویچ همبرگر است؛ یک لایه گوشت وسط آن است، یک لایه نان روی آن و یک لایه زیرش.


لایه‌ی میانی را که دارای پیام آشکار و عناصر مستقیم، و اصلِ تولیدِ محسوس و محصول رسانه‌ای «متن»، می‌نامند. «متن‌ها» در واقع همه‌ی اطّلاعات ظاهریِ هر پیام هستند که می‌توانند به صورت کلمه، تصویر، صدا، نشانه و یا هر چیز دیگری برای انتقال معنا باشند. «متن» در هر شعر یا ضرب‌المثل،‌ دقیقاً همان واژگانی است که شاعر یا نویسنده از آن‌ها استفاده کرده است.
به پیام‌های پنهان و غیرمستقیمی که تولیدکننده‌ی ‌پیام با بهره‌گیریِ هدفمند از فنون اثرگذاری بر مخاطب )مانند استفاده از کلام، رنگ، نور، موسیقی و...( در لایه‌ی زیرین تولید رسانه‌ای جاسازی کرده است،» زیرمتن» می‌گویند. «زیرمتن» در شعر، مفهوم کنایی و اصطلاحیِ پنهانی است که شاعر،‌ هنرمندانه و غیرمستقیم با استفاده از صنایع ادبی در درون متن، جاسازی کرده است.
به لایه‌ی بالایی، که خارج از متن و درون پیام است و شامل اوضاع محیطی، فرهنگی و عوامل بیرونی حاکم بر درک و اثرگذاری پیام است و حتّا گاهی مفهوم یا هدف هر پیام را به ضد آن چیزی یک شعر» فرامتن «می‌گویند. ممکن است» فرامتن«‌ یک شعر احساسی یا حماسی را به نشانه‌ی جنبش اعتراضی یا نماد حرکت سازنده‌ی اجتماعی تبدیل کند؛ به زبان  دیگر «متن» را تولیدکننده‌ی پیام به شکلی صریح و بی‌واسطه می‌‌سازد.» زیرمتن«‌، به واسطه‌ی تولیدکننده به کمک فنون رسانه‌ای رمزگذاری، و توسط مخاطب، بسته به دانایی و توانایی وی رمزگشایی می‌شود؛  اما «فرامتن» فراتر از ساختار رسانه و خارج از خواست و اراده‌ی تولیدکننده و مصرف کننده‌ی پیام است و‌ به فرهنگ، وضعیت زمانی و مکانی و عناصر بیرونی پیام برمی‌گردد.
«فرامتن» در حوزه‌ی تولید رسانه‌‌ای، فراتر از خواست و اراده و اختیار تولیدکننده پیام است و به عوامل بیرونی به ویژه درک مخاطب و اوضاع فرهنگی -سیاسی مرتبط است؛ به زبان دیگر، گاهی یک محصول رسانه‌ای در محدوده‌ی زمانی، مکانی و یا فرهنگی خاص، مسئله آفرین می‌شود؛ اما اگر همان محصول در زمان، مکان و یا جامعه‌ی دیگری تولید و توزیع شده بود، این همه پیامد نداشت. این جاست که نان روی همبرگر رسانه‌ای، گاهی اهمّیتش از گوشتی بیش‌تر می‌شود که زیر آن است و حتا پیش از این‌که کار به گوشت برسد، خودش به مسئله‌ی پیچیده‌ای، تبدیل می‌شود.
به مثال‌های زیر توجّه کنید:
هنگامی که شرکت جنرال موتورز آمریکا برای اوّلین بار اتومبیل شورلت «نوا» را به امریکای جنوبی وارد کرد، آگاه نبود که واژه‌ی( No Va)   در زبان این قسمت از قاره‌ی  امریکا به معنای «وسیله‌ای است که راه نمی‌رود»
این شرکت خودروساز در اقدامی سریع، نام این تغییر داد ‌‌«کاراییب «محصول را در آن بازار، به الفبای نگارشی در برخی از کشورها بر خلاف نگارش فارسی از چپ به راست است و مردم عادت دارند تصویر سمت چپ را مقدم بر تصویر سمت راست فرض کنند. این مسئله در تبلیغات تصویری که می‌خواهند مراحل تغییر یا تکامل را نشان دهند، بارها مشکل آفرین بوده و به ضد خودش بدل شده است.
آب معدنی «اَلموت» در صورت صادرات به کشورهای عرب زبان و یا فروش مناطقی از کشورمان که به عربی صحبت می‌کنند به معنای «مرگ» خوانده می‌شود .آیا کسی حاضر است به جای آب حیات، نوشیدنی مرگ بنوشد؟ چند برنامه‌ی تلویزیونی سراغ دارید که مورد حساسیت و یا حتّا اعتراض قومیت‌های مختلف، مشاغل و اصناف، طیف‌های اجتماعی، گروه‌های سیاسی و... قرار گرفته است؟
اگر بررسی کنید در بسیاری از این موارد، تولیدکننده‌ی پیام، قصد توهین و ایجاد حساسیت را در این گونه مخاطبان نداشته، ولی به دلایلی ناخواسته، چنین برداشت و حساسیتی ایجاد شده است. شما چه نشانه‌هایی مثل هلال ماه، گل لاله، رنگ قرمز و... سراغ دارید که ممکن است در زما‌ن‌ها، مکان‌ها و موقعیت‌های مختلف، معانی متفاوتی داشته باشند؟  

*چاپ شده در سیمره 442(5 اسفندماه 96)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004