شما اینجا هستید: خانهفرهنگنگاهی گذرا به آلبوم هزاره‌ی تنبور اثر سید فرید الهامی

نگاهی گذرا به آلبوم هزاره‌ی تنبور اثر سید فرید الهامی

پنج شنبه, 07 تیر 1397 ساعت 08:38 شناسه خبر: 3642 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

مجتبا حسینی/ سیمره: هر چه می‌گویم که ساکت باش مرد     
باز می‌آشـوبـدم ایـن مــوج درد
درد را بـایـد بـه اهـل درد گـفـت
نـه بـه بـرگی کـه ندارد رنگ زرد

یک محقق و یا هنرمند می‌کوشد تا به بهترین شکل ممکن و بدون پیرایه حاصل تلاش خود را به مخاطبانش ارائه دهد، حال این هنر اگر آمیخته با صداقت باشد بسی دلنشین‌تر و جذاب‌تر خواهد بود.


 هنرمند اگر در کار خود صادق نباشد و بر اساس ایده‌های زودگذر و پوشالین حرکت کند در میانه‌ی راه از اصل کار خود باز می‌ماند و اینجاست که هنر ناتمامش خریدنی و قابل توجه نخواهد بود.
هنرمند هیچ‌گاه برای مطرح شدن و جست‌وجوی نام اثری را بدون آگاهی و شناخت از ماهیت هنر منتشر نمی‌کند، زیرا می‌داند ارائه و انتشار آن برای آیندگان تبعات منفی در پی خواهد داشت و رسوایی به بار می‌آورد.
یک هنرمند اهل موسیقی و سازهای زهی، باید بداند انتقال بی‌رویه و بی‌کیفیت موسیقی مقامی آن هم بدون شناخت کافی و لازم از پیشینه‌ي مقام‌ها، آن‌چنان ضربه‌ای مهلک بر ماهیت حقیقی آن‌ها وارد می‌کند که برای جبران آن خطا، سال‌ها زمان نیاز است.
اخیراً در فضای مجازی آلبوم پرطمطراقی به‌نام «هزاره تنبو» توجه‌ام را به خود جلب نمود که بسیار کنجکاو شدم از جزییات آن مطلع شوم و آن را تهیه نمایم اما نوشته‌ای با مضمون (هزاره تنبور- مقام‌های تنبور یارسان- مجموعه‌ای بیش از 180 مقام تنبور شامل روایات منطقه‌ی صحنه گوران دلفان و مناطق آذری زبان) مرا از خرید این مجموعه بازداشت و از طریق دوستان متوجه دو آهنگ ساختگی در قالب مقام و دست و پا شکسته از حوزه‌ی لرستان شدم که این حرکت غیرمعقول موجب تاسف گردید.
از میان عبارات بالا روایات مناطق صحنه و گوران برایم آشنا بود. نام صحنه که می‌آید یاد استاد فقید سید امرالله شاه‌ابراهیمی و زنده یاد سید خلیل عالی‌نژاد در ذهنم تداعی می‌شود و مقاماتی که صادقانه و در طبق اخلاص اجرا شده‌اند.
به منطقه‌ی گوران که نگاه می‌کنم اساتیدش به اندازه‌ی کافی مقامات را منتشر و ارائه داده‌اند از استاد علی‌اکبر مرادی تا استاد طاهر یارویسی و یا حیدر کاکی و...
اما دلفان برایم غریب است غربتی که هر روز بر غریبی آن افزوده می‌شود، شاید آذری‌ها هم همین‌قدر غریب مانده باشند. اما با وجود غربتش دیواری کوتاه‌تر از آن نمی‌یابند و هرازگاهی افرادی جویای نام و عناوینی به سراغش می‌آیند.
برحسب وظیفه‌ی شاگردی در مرام و مسلک‌ یارسانی خود لازم می‌دانم،
 از جناب آقای سیدفرید الهامی از شهرستان صحنه که با تلاش خود این مجموعه را در اختیار مخاطبان فهیم موسیقی مقامی قرار داده‌اند، تشکر و قدردانی نمایم و نیز لازم می‌دانم جهت تنویر افکار عمومی نکاتی راجع به این آلبوم به‌ویژه نام دلفان و هم‌چنین مقامات حوزه‌ی مستقل لرستان به سمع و نظر ایشان و مخاطبان گرامی برسانم.
اولاً استفاده از نام دلفان و پژوهش زودهنگام در حوزه‌ی موسیقی نواحی لرستان صرفاً به خاطر دو مقام که رنگ و بوی ساختگی دارد اشتباه محرزیست،  که برای اهل فن قابل درک و کاملاً هویداست و حتا با یک‌بار گوش دادن، ماهیت سُست آن برملا می‌شود. در نتیجه این حرکت غیرمعقول و خودسرانه در قالب موسیقی مقامی دلفان نوعی اهانت به همه‌ی نوازندگان و اساتید و بزرگان تنبور حوزه‌ی لرستان می‌باشد.
هنرمند و پژوهش‌گر برای انجام فعالیت‌های پژوهشی آن‌هم موسیقی مقامی که ریشه در باور و اندیشه مردم دارد، بایستی دارای خصوصیات ذاتی و اکتسابی خاصی باشد که نبود این خصلت‌ها و یا ضعف آن‌ها حتا می‌تواند مانع اجرای دقیق مقامات دیگر مناطق باشد و آن‌ها را با کندی و صعوبت جدی مواجه کند. 
اگر پژوهش‌گر یا هنرمند در رابطه با یک مسئله دانش لازم نداشته باشد و آن هنر، سنخیتی با رشته‌ی تخصصی او ندارد نباید مسئله را مورد بررسی قرار دهد.
با این تفاصیل چگونه بدون داشتن اطلاعات کافی در زمینه‌ی موسیقی مقامی، می‌توان بی‌محابا و بدون شناخت از پیشینه مناطق، از نام و اعتبار نواحی ایران صرفاً به خاطر کسب شهرت، استفاده کرد؟ با کدام تلمذ و در حضور کدام استاد؟
لرستان مرکز و حوزه‌ی بزرگ‌ترین موسیقی مقامی ایران است، مقاماتی که گوش و جان هر شنونده‌ای را مسحور و مجذوب خود می‌کند. این ادعا از متون کهن سرانجام قابل پیگیریست. از کوه باباعباس خرم‌آباد محل زندگی و سکونت حضرت شاه خوشین و خانواده‌اش تا یافته کوه استوار، از همیشه زَرین و کَنی‌کَلان ستبر در دلفان تا بلوران و زردهَ سوار همیشه سرسبز طرهان.
آری مقام‌های لرستان را با شاه‌خوشین و هم‌چنین شاه‌محمدبیگ و یارانش می‌شناسند آن‌جا که خان الماس لرستانی در اشعارش از نهصده سپاه شاه‌خوشین و مقاماتش به شایستگی تمام یاد می‌کند؛
نُهصَد نُهصَدهَ سپای شاه‌خوشین
مــقامـات وانـان پـَری ذوق دیـن
نـُهصَـدهَ وَ بـَزم شیـرین کَـلامـان
سـان مـدن سپای یک‌رنگ غلامان
 استاد بزرگوار؛ لرستان محل زندگی مقام دانانیست که سال‌های سال مدعیان تنبور به زمان نیازمندند تا به‌عنوان شاگرد، نوارهای موجودشان را گوش کنند شاید بتوانند اندکی بر تجاربشان افزوده شود.
نه تنها لرستان که نام شادروان استاد امام‌قلی‌ها بر تارک آن می‌درخشد، بله ایران بزرگ و هنوز تالار رودکی تهران طنین جادویی تنبورش را فراموش نکرده است. امام‌قلی که در سال 52 مورد توجه منتقدین موسیقی آن روزگار قرار گرفت و اسناد موجود دال بر این ادعاست. در آن روزگار و در آن شرایط سخت هنوز خدایان تنبور متولد نشده و هنوز این‌گونه تنبورنوازان و مقام خوانان دیگر مناطق مورد توجه قرار نگرفته بودند.
از کجای مقام‌دانان و تنبورنوازان لرستان باید گفت. از پنجه‌های طلایی سید همت‌الله حسینی یا نوای دل‌نشین شادروان نجفعلی میرزایی. از مقام‌دانان و مقام‌خوانانی که برای داشته‌هایشان احترام قائلند و هیچ‌گاه برای تعلقات دنیوی پنجه بر تنبور نکشیده‌اند. از نوایی که در روح و جان و خون‌مان از بدو تولد تا مرگ جریان دارد.؟
 همه‌ی آن‌هایی که خود را به تکاپو می‌زنند تا به زعم خود مدالی را به واسطه‌ی نام طرحان یا دلفان به گردن آویزند از این نکته غافل نباشند که هیچ‌گاه نخواهید توانست مقامات اصیل و بکر این نواحی را به شایستگی تمام و‌ کمال اجرا و در اختیار دیگران قرار دهید حتا اگر نیاز باشد سال‌های سال نیز ساکن دلفان یا طرهان باشید و در محضر اساتید تلمذ کنید. زیرا نه به زیبایی اساتیدی چون مشعشعی‌ها و خان‌بیگی‌ها و الماسی‌ها و حسینی‌ها و نورعلی‌ها و میربیگ‌ها می‌توانید بنوازید و نه بخوانید و نه در ساز تنبور اصالتی باقی مانده است که بتوان انوار مشعشع و تابان و آن انفاس عیسی‌دم را هم‌چون دلفان در آن به نظاره نشست.
در استان لرستان و به‌ویژه طرهان و دلفان هنرمندان بزرگی وجود دارند که سال‌های سال است با تلاش بی‌قفه خود در حال جمع‌آوری این مقامات و نغمات باستانی هستند. هنوز هستند و ‌وجود دارند جوانانی از دیار دلفان و طرهان و پرورش یافته مکتب خاندان معظم آتش بیگی که با طمانینه خاطر و سرشار از عشق کار جمع‌آوری مقامات را شروع و به سرانجام رسانده‌اند جوانانی که هر کدام به تنهایی حامل دنیایی از این موسیقی غنی تنبور هستند.
پس باید اندکی صبور بود تا به‌زودی شاهد بازنشر زیبایی‌های تنبور در استان لرستان باشیم.
اگر در طول سال‌های گذشته کم‌تر شاهد هنرنمایی نوازندگان و اساتید و مقام دانان و تنبورنوازان لرستان بوده‌اید دلایلی وجود دارد که یک نمونه آن احترام و پاس‌داشت این ساز مقدس پر رمز و راز با دنیای مقام‌های بکر و نابش است. ما هم‌چون پیشینیان خود تنبور را با جانمان گره زده‌ایم و از آن در محافل و مجالس ذکر و دعا استفاده و با آن خلوت می‌کنیم به ما آموزش داده‌اند هیچ‌گاه برای تعلقات دنیوی و تظاهر به صحنه نرویم و برای تنبور و مقام‌هایش احترام و ارزش قائل باشیم.
حال شما که با این جسارت نام دلفان و مقامات ساختگی پیش پا افتاده را تحویل جامعه داده‌اید، حتماً برای خود نیز اسنادی دال بر ادعایتان وجود دارد و آن نیز امضا یا تصاویر افرادی باشد که در این تحقیق چند روزه به‌زعم خود ضبط و ثبت شده است اما این فقط توجیحی است برای دیگران و یادگاری برای خود. 
سخن آخر، به‌عنوان هنرمند ناخوانده‌ای که به خود اجازه داده و چند آهنگ ساختگی را به نام دلفان و غیراصولی‌ اجرا نموده‌اید باید نه تنها از یاران دلفان بلکه لرستان عذرخواهی کنید تا دیگر بدون اجازهی شاهد هیچ‌گونه جسارتی از طرف امثال شما به هنر مردان بزرگ این سرزمین نباشیم..
هزار نکته باریک‌تر ز مو این جاست
نه هر که سر بتراشد قلندری داند

*چاپ شده در سیمره 455(چهارم تیرماه 97)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004