شما اینجا هستید: خانهفرهنگنقدی بر کتاب «تاریخ ایلات و طوایف لرستان»، نوشته‌ی محمدرضا والی‌زاده‌ی

نقدی بر کتاب «تاریخ ایلات و طوایف لرستان»، نوشته‌ی محمدرضا والی‌زاده‌ی

پنج شنبه, 21 تیر 1397 ساعت 10:09 شناسه خبر: 3684 1 نظر
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

دکتر فتح‌الله شفیع‌زاده/ سیمره: هر گوشه که کاوش کنی از خاک لرستان       آثار گوهربار پدید آید از آن‌جا     (اسفندیار غضنفری‌امرایی)

عظمت یک ملت نه در قدرت نظامی که در درخشندگی فرهنگ آن است. (ولتر)

کسانی که با مقوله‌ی تحقیق و پژوهش آشنا هستند، در خصوص تاریخ‌نگاری به ویژه تاریخ معاصر ایران و شیوه‌ی نگارش آن با مشکلات و تبعات صحت و سقم آن آشنایی دارند.

خصوصاً وقتی پژوهش در مورد تبارشناسی ایلات و طوایف به‌ویژه در خطه‌ی لرستان مقرر شود که همواره تبعات خاص خود را در پی داشته است، چرا که تضارب آرا و نظریات گوناگون و در مواردی بروز سهوالقلم مورخ در نگارش مطالب به علت عدم دست‌رسی به متون معتبر و اسناد و مدارک متقن و استناد به روایات شفاهی و پرس‌وجو از اقربا و سال‌خوردگان و بزرگان قوم، اساس تحقیق و پژوهش را همواره دچار تساهل و تسامح در نگارش مطالب خواهد کرد. و از آن‌جا که بیگانگان همواره در صدد فرهنگ‌زدایی(الیناسیون) و ایجاد تفرقه مابین اقوام بوده‌اند، توجه به میراث فرهنگی و تبارشناسی اقوام (آنترو پولوژی) در زمانه‌ی فرهنگ سایبری و دنیای مجازی به مثابه‌ی ابزاری در مقابل تهاجم فرهنگی محسوب می‌شود.
به تعبیر «آندره موروا»، نویسنده‌ی شهیر فرانسوی (پس از کتاب‌های آسمانی مقدس‌ترین و سودمندترین کتاب‌ها، زندگی‌نامه‌هاست. وظیفه‌ی زندگی‌نامه‌‌نویس بسیار دشوار است، چرا اگر حقیقت را بنویسد انسان را می‌رنجاند و اگر دروغ بنویسد خدا را، و در هر حال نویسنده خودآزار است).
نویسنده، محقق، شاعر، خوش‌نویس و واقف بیش از 5 هزار جلد کتاب اهدایی به گروه تاریخ دانشگاه ملی؛ زنده‌یاد محمدرضا والیزاده‌معجزی (1360-1296ش) شاید به تعبیری نخستین کسی است که در تاریخ لرستان به پژوهش و تاریخ‌نگاری قوم لر در حوزه‌ی ایلات و طوایف پرداخته است، کارنامه‌ی قلمی ایشان مشتمل بر آثاری از قبیل:
1- تاریخ لرستان از تاسیس تا کودتای 1299 (روزگار قاجار)
2- تاریخ لرستان از کودتای 1299 تا نهضت ملی ایران(روزگار پهلوی)
3- دست‌نوشته‌ی یک‌صد صفحه‌ای سفرهای رضاشاه به لرستان(ادغام در کتاب تاریخ لرستان، روزگار پهلوی) و آثار در دست انتشار از جمله:
1- تاریخ اتابکان و والیان 2- کشکول و دفتر متفرعات 3- داستان‌ها و امثال و حکم و دیگر آثار قلمی که توسط فرزندان ارجمند ایشان در دست چاپ می‌باشد.
کتاب پیش‌رو که در 898 صفحه و در شمارگان 1000 جلد توسط انتشارات اردی‌بهشت جانان خرم‌آباد با مدیریت فاضل ارجمند، آقای اکبر رضایی به زیور طبع آراسته شده است، شیوه‌ی نگارش نویسنده‌ی محترم به پیروی از اسلوب تاریخ‌نگاری یکی از آثار گران‌بهای نثر فارسی یعنی تاریخ مسعودی یا بیهقی نوشته‌ي «خواجه ابوالفضل محمدبن حسین بیهقی» است. درخصوص ویژگی‌های نگارش نثر بیهقی همان گونه که ویراستار محترم کتاب آقای احسان جمشیدی ذکر کرده‌اند، تاثیرپذیری در رعایت اصول به‌طور اهم، طرز بیان، صداقت گفتار و تحلیل وقایع بوده است. نویسنده‌ی محترم در نگارش کتاب بیان صداقت، امانت‌داری و انتقال در مطالب تاریخی را تا حدود زیادی رعایت کرده و در کنار شجره‌نگاری و بیان ویژگی‌های مختلف اقوام و طوایف، نقاط مثبت و ضعف حکام وقت لرستان را نیز مورد کنکاش قرار داده است و در این راستا، آن گونه که در ابتدا بیان شد به رغم پژوهش‌های میدانی وافر و بهره‌گیری از منابع مستند و مکتوب هزاران جلد کتاب و استفاده از نامه‌های تاریخی، سند و قباله‌های مستند در نگارش، برخی مطالب به روال اجتناب‌ناپذیر و به قولی به شیوه‌ی سهوالقلم، کاستی‌هایی در نگارش برخی فصول کتاب مشهود است، که به برخی موارد اشاره می‌شود:
*به عنوان مثال در صفحه‌ی 757 کتاب در خصوص منشا نژاد و تبار والیان و انتساب‌ به ائمه‌ی اطهار، احتمالاً از روایت‌های شنیداری استخراج شده‌است؛ چرا که به توصیف اسکندر بیک منشی ترکمان (نویسنده‌ی کتاب عالم آرای عباسی) دایی شاهوردی‌خان به نام حسین‌خان از قبیله‌ی سلیورزی، فرزند منصوربیک، از خوانین اتابکان لر بوده که بعد از قتل شاهوردی خان (آخرین اتابک لرستان) وی را به حکومت لرستان تا بلاد بغداد منصوب می‌کند، بنابراین القای کلمه‌ی عباسیان به حسین‌خان سلیورزی به خاطر تقارب به درگاه شاه‌عباس اول بوده است.
*نکته‌ی دوم این‌که در صفحه‌ی 497 در مورد طوایف رُکرُک، نویسنده‌ی محترم خاستگاه آن‌ها را منطقه‌ی (شاه رودبند) دزفول ذکر کرده و منکر منشأ لر آن‌ها شده‌ که در این خصوص دچار شتاب‌زدگی شده و به منبع روایات مستند اشاره نداشته‌اند. در حالی که در نوشتارهای استاد زنده‌یاد (حمید ایزدپناه) به نقل از (مینورسکی) و مورخانی هم‌چون (حمدالله مستوفی) خاستگاه لران ولایت «مانرود» واقع در گردنه‌ی مانرود در ناحیه‌ی کنونی «ریکا» و «ضرونی» کوهدشت و نیز صحرای «لور» واقع در جندی‌شاپور در محدوده‌ی جغرافیایی لرستان یا شمال غربی دزفول کنونی بوده که در گذشته جایگاه شهر باستانی «اللور» محسوب شده است و منشأ اقوام لر و طوایف رکرک نیز از این نواحی است چرا که رودبند (سلطان سیدعلی) نوه‌ی شیخ صفی‌الدین اردبیلی و پدربزرگ شاه‌ اسماعیل صفوی است که به روایاتی مدت‌ها در دزفول، اهالی را به تشیع دعوت می‌کرده است. هم‌چنین به شیوه‌ی نگارش‌های حدود نیم قرن پیش که میزان سواد و آگاهی بیش‌تر اقوام ایران از جمله لرستان فراتر از خواندن و نوشتن نبوده، همان‌طور که خود اشاره کرده‌اند این شیوه‌ی رفتاری مولود زمان بوده و به شخصیت اقوام بستگی نداشته و برگرفته از روایات تاریخی و تقابل با ستم‌گری امرای ارتش وقت از جمله؛ (سرتیب شاه‌بختی)، (سپهبد رزم‌آرا)، (امیرلشکر طهماسبی) و (سپهبد امیراحمدی) در سال‌های حضور و سلطه در منطقه‌ی لرستان بوده است.
*در نگارش شجره‌نامه‌های برخی طوایف و یا پیشینه‌نگاری آن‌ها به شیوه‌ی ایجاز و اختصار بسنده شده که علت آن را شاید بتوان رحلت نابه‌هنگام نویسنده‌ی محترم تلقی کرد.
در هر حال با توجه به این اوصاف جمیل، ذکر برخی کاستی‌های قلیل، از جایگاه رفیع محقق ارجمند کاسته نشده و قدر مسلم در چاپ‌های آتی کتاب توسط ویراستار محترم مورد امعان نظر قرار خواهد گرفت. والسلام.
ما برای وصل کردن آمدیم   
 نی برای فصل کردن آمدیم    «مولانا»

*چاپ شده در سیمره 456(11تیرماه 97)

 

 

 

1 نظر

  • پیوند نظر حسین آزادبخت موموند حسین آزادبخت موموند جمعه, 22 تیر 1397 ساعت 11:34

    باسلام حضور همه عزیزان وجناب دکتر ارجمند سپاس از این نقد یاری دهنده برای آن دسته از علاقه مندان به آن کتاب ارزشمند واین نقدخود کمک ویاری می دهد خواننده را که از مطلب دور نشود ودر متن قرار گیرد وآگاه شود باز با تشکر وسپاس از استاد عزیزجناب دکتر شفیع زاده

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004