شما اینجا هستید: خانهفرهنگگُل‌گرداني

گُل‌گرداني

پنج شنبه, 21 تیر 1397 ساعت 10:16 شناسه خبر: 3686 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

نوشته‌ی روزی احمد/ برگرداننده: دکتر سیامک موسوی اسدزاده/ سیمره:

اشاره: در تاجیکستان آیینی به نام گل‌گردانی، در ایامِ پیش از نوروز برگزار می‌گردد، که پایه‌ی آن، شکوفایی گلی به نام «بای‌چیچک» است، که پایان زمستان و فرارسیدن بهار را نوید می‌دهد. این گل که در اواخر اسفندماه باز می‌گردد، در کوه‌های لرستان هم روییده می‌شود و «پرسیاوشون» نام دارد.



[...] يكي ديگر از مراسمِ نوروزي كه وابسته به زندگي كشاورزي و بيداري طبيعت برگزار مي‌شد؛ ‌گل‌گرداني نام دارد.
 گل‌گرداني را تاجيكان از زمان‌هاي دور، ‌هم‌زمان با باز شدنِ نخستين شكوفه‌ها و گل‌ها برگزار مي‌كردند. در قديم، پيرمردان و كلان‌سالان  گل‌گرداني مي‌كردند، امّا امروزه اين مراسم را در اكثرِ مناطق، كودكان برگزار مي‌كنند.
گل‌گردان‌ها از تپه‌ها و در و دامنه‌ي كوه، گل مي‌چيدند و آن را دسته دسته كرده به ده مي‌آوردند و در كوچه‌پس‌كوچه‌ها مي‌گشتند و اهل روستا را از پايان يافتنِ زمستان و فرارسيدن عروسيِ  بهار، آغاز كشت و كار و آمدنِ نوروزِ دل‌افروز مژده مي‌دادند. 
مردم از خانه بيرون زده و به دسته‌ي گل‌گردان‌ها-كه معمولاً از پنج تا ده نفر تشكيل مي‌شد- انعام داده و يك دسته گل مي‌گرفتند و گل‌ها را به چشم و ابروي خود كشيده و از اين‌كه صحيح و سلامت به بهاري ديگر رسيده اند، ‌شاد مي‌شدند و مي گفتند:
سبكي‌هاي تو از ما
سنگيني ما از تو
     اين سخنان، کاملاً «آیيني» است و وابسته به باورها و عقاید این مردم است.
در جنوب، شمال و مركز جمهوري تاجيكستان، گلِ سياه گوش[siâhguŝ] و در سمرقند و باديه‌هاي زرافشان و فُرغانه و قشقه‌دريا، گلِ بايي‌چِچَك [bâiĉyĉak] رمز بهار بود ومراسم گل‌گرداني، بايي‌چيچك يا‌ بايي‌چِچك گويي [bâiĉyĉakgui] ناميده مي‌شد.
 اهالي بعضي از دهاتِ بالاآبي [bâlââbi] زرافشان، به این گل  بايي‌كندك[bâikandak] مي‌گویند. مردم وادي حصار و تاجيكان ولايت سُرخان دريا [sorxândaryâ]  هم، به آن  گل‌گردگ [golgardak] اتلاق مي‌کنند. در بعضي مناطق نیز آن‌را به نامِ «بهار نو مبارك باد» و «گل نوروزي» می‌شناسند.
گل سياه‌گوش، نوروزي و بايي‌چِچك، در هر موضعي، موافق با شرايط طبيعي و محيط جغرافيایي، ‌دير يا زودتر می‌شكفد. از اين‌رو مراسمِ گل‌گرداني، هر‌ساله در روزهاي گوناگون به اجرا درمي‌آيد و برگزاري آن در روز مشخصي نيست. امّا به‌طور معمول در اواخر اسفند برپا مي‌گردد.
 سرودهاي گل‌گرداني بسيار ساده بود و با آهنگ و نغمه خوانده می‌شد و شکلی نمايشي داشت و هزل و شوخي در آن به چشم مي‌آمد. در اين‌گونه سروده‌ها، پس از هر بند- كه از سه مصرع تشكيل مي‌شود- ‌ و سربيت‌خوان، آن را مي‌خواند،‌ يك مصرع مي‌آيد كه مكرراً خوانده مي‌شود و آن را همه‌ي شركت كنندگانِ در مراسم، هم‌سُرايي مي‌کنند:
بهار آمد بهار آمد
بهار لاله‌زار آمد
به دهقان وقت كار آمد
بهار نو مبارك باد
بهاران شد بهاران شد
جميع گل قطاران شد
كمرها جمله بوستان شد
بهار نو مبارك باد
بهار آمد به ميهماني
تو قدرش را نمي‌داني
اگر داني نمي‌خواني
بهار نو مبارك باد
بهار آمد به هر الوان
نيمش برف و نيمش باران
كه طوطي در قفس نالان
بهار نو مبارك باد
مراسم گل‌گردانيِ شهرِ  اُوراتپه1 خيلي دل‌چسب بود. در اين جا مثل بخارا، سمرقند، خجندو شهر سبز؛  بايي‌چِچَك‌گويي مي‌كردند.
بچه‌ها در دسته‌هاي دوازده نفري سرود‌هايي را مي‌خواندند. نويسنده و فولكلورشناس معروف‌ِ تاجيك؛ «رجب اَماُنف» خاطره‌ي خود را راجع به اين مراسم در شهر باستانی اُوراتپه، ‌خيلي مفصل بيان نموده است:
«[...] ما با شوق سرودمي‌خوانديم:
بايي‌چِچَكا اُوَري
ميدان بابام جووَري
بايي‌چِچَك  بايي‌چِچَك
ميتي نميتي پول پوچّك[= مي‌دي نمي‌دي پولي بي ارزش]

  خاله چولپانايي [ĉulpânâi]،  تا پايانِ شعرهاي ما صبر كرد و بعد بايي‌چِچَك را از دستِ «غني»- دوست اوان جواني نويسنده- گرفت و به‌چشمانش ماليد و سپس آن را بوسيد و به سوي زنِ «عموميركمال»، كه زن جوان و زيبايي بود، دراز كرد. زنِ عمو ميركمال، بايي‌چِچَك را به چشمانش ماليد و گفت: «شُكر، كه چشمان من از نو تورا مي‌بيند. صد بار شكر كه به «سال نو» رسيدم. اي ! طلايه دارِ همه ي گل ها، سنگيني‌هاي من را بگير و سبكي‌هاي خودت را به من بده و من را به سال نو برسان وآرزوهاي دل من را ميسّر كن».»(امانُف ، 1976: 145-146). [...].

پی‌نویس:
1-«اوراتپه» نام شهري در ولايت سغد است.

منبع:
احمد، روزي (2014)؛ « نوروز خجسته‌پی»، برگرداننده: سيامك موسوي اسدزاده . شهر دوشنبه: عرفان. (صص33تا40).

*چاپ شده در سیمره 457(19تیرماه 97)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004