شما اینجا هستید: خانهفرهنگهوره

هوره

شنبه, 31 شهریور 1397 ساعت 08:32 شناسه خبر: 3859 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

دکتر سید سیامک موسوی‌اسدزاده/ سیمره: اشاره: متن زیر سخن‌رانی دکتر سیامک موسوی‌اسدزاده است، که در نخستین همایش سراسری «هوره1»یِ شهرستان الشتر ایراد شد و توسط سرویس فرهنگی «سیمره» پیاده و تنظیم گردید.


 لازم به ذکرمی باشد؛ بخشی از این سخن‌رانی، که در باره‌ی مشخصات موسیقایی هوره صحبت به میان می‌آورد، سخنانی نو و بدیع است، که محققین، کم‌تر با چنین جزییاتی به آن پرداخته‌اند.
سعی می‌کنم که در اندازه‌ی حوصله‌ی جمع، در چنین محفلی که حضار محترم، بیش‌تر به قصد شنیدنِ «هوره»  شرکت کرده‌اند، به اختصار در مورد هورَ، خاستگاهِ آن و کمی مفصل‌تر در باره‌ی مختصات و مشخصات موسیقایی هوره صحبت کنم. بایستی مقدماً عرض کنم، موضوع موردِ بحث من، منحصراً «نوعِ» هوره است و در این سخن‌رانی نگاهی به «مور»(2)  و سایر انواع نظیر آن ندارم.
«هوره»، نوعی آواز است، که در بین ساکنین غرب، جنوب‌غربی و شمال‌غربی ایران، عمدتاً در بین «لک»ها و «کُرد»ها رواج دارد.
این «نوعِ» آوازی، کاملاً متنوع است و در هر منطقه‌ای ویژگی خاص خود را داراست و به همین خاطر، هنگام شنیدن هوره‌ی یک منطقه، به راحتی می‌توان، شیوه‌ی آن را تمیز داد.
هوره دارایِ دو وجه اصلی است؛ وجه موسیقایی و وجه ادبی. اما وجه مشخصه و ممیّزه‌ی آن کاملاً وابسته‌ی به موسیقی می‌باشد.
اشعاری که به هوره خوانده می‌شود، ابیاتی است، که قابلیت اجرا در هر «نوعِ» آوازیِ دیگر و یا به صورت ترانه را داراست.
ابیاتِ هوره، تک بیت‌هایی مستقل است، که به صورت هجایی سروده شده است و به طور معمول از ده تا دوازده هجا تشکیل می‌شود. این اشعار دارای درون‌مایه‌های متفاوتی از جمله: عشق، ناکامی، بداقبالی، مرگ و... می‌باشد، که البته در مضامین گسترده‌تری شکل می‌گیرد. تک بیت‌های موردِ استفاده در هوره عمدتاً، ساختاری ساده دارد و گاه نیز اشعار، فاقد ساختمان شعری مستحکمی است. با این حال این اشعار مملو از احساسات و تصاویر ناب شاعرانه و مفاهیم بسیار بلند می‌باشد.
برخی از محققین ایرانی نظیر محمدرضا درویشی(3)  و فاروق صفی‌زاده(4)، هوره را به «اهورامزدا» نسبت داده و خاستگاه آن را دوره‌ی «زرتشتی گری» می‌دانند و معتقدندکه «هورَ‌چِر»ها(5)  در آن روزگار ادیعه‌ی زرتشتی و به خصوص «گاتاها» را به هورَ می‌خوانده‌اند.
برخی دیگر از محققین نظیر علی‌مردان عسکری‌عالم(6) با توجه به نزدیکیِ لفظ هوره با «حُوَر» و «خور» به معنای خورشید، که مظهر خدایِ«مهر» است، خاستگاه هورَ را به دوره‌ی «مهرپرستی» پیوند داده است و معتقد است هوره آوازی است که مهرپرستان در ستایش «مهر» می‌خوانده‌اند.
به‌رغم این بحث‌ها، هنوز شواهد و دلایل محکم و مستندات استواری که مبین خاستگاهِ مکانی و زمانیِ واقعی هوره باشد، در دست نیز و آن‌چه که محققین اظهار می‌دارند، بر پایه‌ی دلایل غیرمتقن و گمانه‌سازی است. با این حال، پراکندگیِ هوره‌خوانی در جغرافیایی وسیع، که سکونت‌گاه اقوام لک، کُرد و لُر است، به مثابه‌ی قاعده‌ی مخروطی است، که نوک آن در دوران باستانی قرار می‌گیرد، امّا انتساب آن به زمان، مکان و باور خاصی، دلایل محکم می‌خواهد.
بایستی ذکر کرد، ابیاتی که امروزه به هوره خوانده می‌شود، نشانه و کارکردی در خصوص ثنا و ستایش ندارد و بیش‌تر وابسته به زندگی دنیوی است.
هورَ آوازی است، که بدون همراهی ساز و با متر آزاد، در یکی از دستگاه‌های موسیقی ایرانی، به طور عمده: ماهور، شور یا چهارگاه اجرا می‌شود.
وجه مشخصه‌ی هورَ، ایراد تحریرهای حلقی کوتاه، بلند و میانه‌ای است که به طور مکرر مورد استفاده‌ی خواننده قرار می‌گیرد و بسته به استفاده از تحریرها، به شیوه‌های متفاوتی تقسیم می‌شود.
منظور از تحریرهای حلقی این است که مخرجِ آغاز تحریر و مخرج فرودِ آن «حنجره»- حلق- می‌باشد، اگرچه در بین آغاز تا فرودِ تحریر، صدا در دهان چرخش دارد و طنین می‌یابد.
آوازِ هورَ، از نُتِ «شاهد»‌- پایه-، به طرفِ «بالارونده» حرکت می‌کند و در این فاصله، خواننده بر روی هجاهای کلام (شعر)‌– البته نه همه‌ی هجاها-، به تناسب تحریر تولید می‌کند. تعداد تحریرها بر هر هجا، به طورِ معمول از یک تا سه «تاب» است، امّا گاه در یک حرکت «فرودآینده»، تا شش، هفت «تاب»‌- حتا بیش تر- اجرا می‌شود، که زینتی بسیار گوش نواز و دل ربا خلق می‌گردد.
تحریرها معمولاً بر رویِ یک نُت انجام می‌پذیرد، ولی گاه بر دو نت شکل می‌گیرد. در چنین شرایطی دو حالت ممکن است پیش بیاید. یکی این که، تحریر از نتی ایجاد شده و به نت کناریِ بالاتر رفته و دوباره به نتِ نخست باز گردد و فرود یابد و دیگر این که، تحریر از نتی ایجاد شده و به نت کناریِ پایین‌تر رفته، مجدداً به نت نخست باز گشته و فرود آید. هرکدام از این حالات، باعثِ تغییر در شیوه ی اجرایی هوره می‌شود.
موسیقی هوره بسیار ساده است و متکی به سه، یا حداکثر پنج نُت می‌باشد، که همه‌ی ابیات بر اساسِ آن خوانده می‌شود، به همین خاطر اگر خواننده در نوعِ تحریرها، کشش‌ها، فرازو فرودها تغییری ایجاد نکند، اجرا ملال‌آور می‌گردد. با این حال خوانندگان متبحر، گاه بیش از ده بیت را می‌خوانند و تمامی آن به دل می‌نشیند.
هوره را آواز تنهایی و انفرادی می‌‌دانند، که پیش از این، هر فرد برای خود زمزمه می‌کرده است، امَا امروزه شکل جمعی پیدا کرده است و هور‌ه‌خوان، برای جمع نیز می‌خواند.
در خاتمه بایستی عرض کنم، که هور‌ه‌خوانان به عنوان نگاه دارنده‌ی این آیین باستانی و دارندگان بخش مهمی از فرهنگ اقوام ایرانی، قابل احترامند و بایشتی جایگاه بلند و بالایی برای آنان روا داشت.

پی‌نویس:

1-   هوره [houra].
2- مور [mour]: مویه
3-  نگاه کنید به: درویشی، محمدرضا (1376)، «آئینه و آواز»، تهران: حوزه‌ی هنری سازمان تبلیغات اسلامی. (ص 64).
4- نگاه کنید به: صفی‌زاده، فاروق (1376)؛ «پژوهشی پیرامون ترانه‌ی باستانی هوره»، مجله شعر، پاییز 1376، شماره 21 . (صفحات84  تا 48).
5- هور‌ه‌چِر [houraĉer]: هورَخوان، کسی که هورَ می‌خواند.
6-  نگاه کنید به: عسکری‌عالم، علی‌مردان (1396)؛ «بررسی ریشه‌‌های تاریخی هوره»،  (شرکت یافته در جشنواره‌ی جایزه‌ی استاد رضا سقایی و ارائه شده به صورت سخن‌رانی). خرم‌آباد: 13/05/1396

*چاپ شده در سیمره 466(27 شهریور 97)

 

 

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004