شما اینجا هستید: خانهفرهنگکتاب و کتاب‌خوانی در عصر فضای مجازی

کتاب و کتاب‌خوانی در عصر فضای مجازی

پنج شنبه, 01 آذر 1397 ساعت 09:55 شناسه خبر: 4023 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
دکترمجتبا ترکارانی دکترمجتبا ترکارانی

دکتر مجتبا ترکارانی/سیمره:  برگزاری نمایشگاه کتاب در لرستان بهانه‌ای شد تا از خود این سوال را بپرسیم که در عصر انقلاب اطلاعات و غلبه‌ي فضای مجازی بر دنیای حقیقی آیا هنوز هم می‌توان از اقتدار و عظمت و فضیلت کتاب و کتاب‌خوانی دفاع کرد؟ آیا درجامعه‌ای که آدم‌ها روزانه در معرض ده‌ها گیگ اطلاعات قرار می‌گیرند، هنوز کتاب و کتاب‌خوانی جاذبه و فایده‌ای دارد؟ آیا فوایدی را که کتاب در دنیای گذشته ایفا می‌کرد کارکردهای بی‌بدیلی بودند که توسط رسانه‌های دیگر جبران نمی‌شود و یا رسانه‌های دیگر مانند کتاب‌های الکترونیک و اطلاعات شبکه‌هایی مانند تلگرام می‌توانند به‌راحتی جایگزین کتاب شوند؟ این‌ها و سوالاتی دیگر دست‌مایه نوشتن این یادداشت در مورد تاثیر فضای مجازی بر کتاب‌خوانی هستند.



مشاهدات و یافته‌‌های تحقیقات مختلف و تجربه زیسته نشان می‌دهد:
سرانه‌ی مطالعه و تیراژ کتاب و کتاب‌فروشی‌های غیردرسی درحال کاهش و هم‌زمان تعداد انتشارات و تیراژ کتب کم‌مخاطب و گاهی بی‌کیفیت و حتا کتب درسی و کنکوری در حال افزایش بوده‌است. کتاب در جامعه‌ی ما با بحران مخاطب، مشکل محتوا، عدم فروش و کاهش کیفیت روبه‌رو شده‌است. ارزش اجتماعی و فرهنگی کتاب درحال افول است و کم‌تر نماد و نشانه‌ی عمومی از فرهیختگی و سرمایه‌ی فرهنگی محسوب می‌شود. کتاب به کالای سرمایه‌ای تبدیل شده که بیش از آن‌که حامل آگاهی و دانش و فضیلت باشد برای صاحبان آن امتیاز دانشگاهی و منصب اداری یا سرمایه‌ی نمادین و اجتماعی می‌آورد. کافی‌نت‌ها جای کتاب‌خانه‌ها را گرفته‌اند تا جایی‌که افراد به جای مراجعه به کتاب‌دار و کتاب‌فروشی به کافی‌نت محل، مراجعه می‌کنند و از آن‌ها کار تحقیقی می‌خواهند. به جای این‌که کتاب بخرند به‌دنبال دانلود مجانی فایل کتاب مورد نظرشان هستند. خرید کتاب از سبد خانواده‌های طبقه‌ی متوسط خارج شده و خرید بسته‌های اینترنت و شارژ تلفن جای آن را گرفته است. دست‌رسی به کتاب‌ها بسیار آسان‌تر شده و به راحتی می‌توان بسیاری از کتب و مقالات فارسی و لاتین را به سرعت تهیه کرد. در آخر کتاب‌سازی و سفارش کتاب و تحقیق به نوعی کسب و کار تبدیل شده است. جرم‌زدایی از تقلب و کپی آثار دیگران حتا در محافل علمی و دانشگاهی نیزصورت گرفته و قبح آن ریخته شده‌است.......
موارد ذکر شده در بالا را می‌توان از منظرهای مختلف تفسیر کرد. نگاه بدبینانه می‌گوید که  جامعه‌ی ما توسط عصر اطلاعات به سوی انحطاط و سقوط می‌کند و نگاه خوش‌بینانه باور دارد ما داریم به سمت فرصت‌های جدیدی گام برمی‌داریم و باید در کسب آن‌ها به سرعت پیش رویم. نگاه بینابینی نیز به فرصت‌ها و تهدیدهای پیش‌رو می‌نگرد و لزوم استفاده از فرصت‌ها و کاهش تهدیدها را تذکر می‌دهد.
نگارنده به‌رغم وجود رگه‌های امیدوار کننده‌ای که در پس هر «تخریب خلاقی» وجود دارد و فرصت‌های خوبی که به‌دنبال آن آزاد می‌شود، معتقدم باوجود این‌که فضای مجازی فرصت‌های خوبی را برای رشد و پیشرفت ما فراهم کرده ولی متاسفانه ما به‌خاطر مشکلات تاریخی و ساختاری  توان استفاده ازاین فرصت‌ها را نداریم و درحال فرصت‌سوزی هستیم.
به این صورت که ما از دوران کمیابی کتاب و منابع گذر کرده‌ایم و از فرط زیادی منابع و اطلاعات و ناتوانی از انتخاب اطلاعات درست  گم و گیج شده‌ایم. روزگاری موجودی کتاب هر خانواده چند جلد بود امروز به مدد تکنولوژی اینترنت و با یک حافظه‌ی رم کوچک می‌توان هزاران جلد کتاب را با قیمت بسیار نازلی را تهیه کرد. ولی مشکل در آن‌جاست که کتاب و مطالعه رقبای جدی مانند شبکه‌های مجازی و ماهواره و بازی‌های رایانه‌ای پیدا کرده‌است که فرصت و فراغت و تمرکز مطالعه کتاب را از آدم‌ها گرفته‌اند. رقبایی که اتفاقا با روان‌شناسی آدم‌ها سازگاری بیش‌تری دارند. هم‌چنین به‌خاطر تنزل کیفیت دانشگاه‌ها و مراکز علمی و تحقیقاتی افراد به‌رغم وجود منابع علمی فراوان و به روز خود را محتاج مطالعه این منابع نمی‌دانند. از طرف دیگر فضای فکری و اندیشه‌ای جامعه‌ی ما نیز مجال و توانی برای بحث و گفت‌وگوی سازنده و موثر بر سر کتاب‌های جدید را ندارد. کتاب‌ها معمولا به‌خاطر ممیزی و دلایل دیگر توان جلب اعتماد مخاطبان را ندارند. بنابراین انتشار یک کتاب جدید با وجود این‌که می‌تواند ایجادکننده یک موج فکری و فرهنگی در فضای فکری جامعه باشد در سکوت اهل فکر به نوعی تعارف و تقدیر و تشکرهای مرسوم و بی‌محتوا سپری می‌شود. در پایان مشکلات اقتصادی و تورم‌های دوره‌ای نیز تیر خلاص را بر معدود کتاب‌خوان‌های حرفه‌ای نیز وارد کرده‌است و قدرت خرید آن‌ها را کاهش داده است.
در پایان می‌توان گفت که با وجود این‌که کتاب و کتاب‌خوانی کارکردهای بی‌بدیلی در خود دارد که کم‌تر رسانه‌ای می‌تواند جای آن را پرکند. مانند آرامش و تمرکز ناشی از گرفتن یک کتاب در دست، عمیق خواندن، و حتا خوابیدن با کتاب! و..ولی فرصت‌هایی نیز در دنیای مجازی هست که اگر بتوانیم با وضع قوانین مطلوب درجهت حفظ حقوق مالکیت(کپی رایت)  و سیاست‌گذاری مناسب درجهت تولید محتوای مناسب و آموزش جامعه، تجهیز کتاب‌خانه‌های عمومی به منابع الکترونیکی مناسب و شیوه‌های جست‌وجوی منابع و ترویج کتاب و کتاب‌خوانی در حوزه‌ی عمومی و تقویت ارزش علم و خردورزی مانع از سقوط جامعه به‌سوی کم‌دانی و کتاب نخوانی شد!! 

*چاپ شده در سیمره 474(27ّآبان 97)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004