شما اینجا هستید: خانهفرهنگتحریف تاریخ در سریال بانوی سردار

تحریف تاریخ در سریال بانوی سردار مطلب ویژه

یکشنبه, 07 مهر 1398 ساعت 18:09 شناسه خبر: 4623 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
سریا داودی‌حموله سریا داودی‌حموله

سریا داودی حموله -شاعر، منتقد و پژوهش‌گر فرهنگ مردم/ سیمره: سریال  «بانوی سردار» به تهیه‌کنندگی سعیدمرادی وکارگردانی پرویز شیخ طادی از شبکه‌ی سوم سیما پخش شد که واکنش‌های بسیاری برای جامعه‌ی بختیاری داشت. به نظر می‌رسد که دست‌اندر‌کاران این مجموعه بر تاریخ بختیاری کم‌تر تمرکز داشته‌اند. زیرا این سریال با واقعیت‌های تاریخی و اجتماعی بختیاری کم‌ترین هم‌خوانی را دارد. حداقل گوشه‌ای قابل اعتنا از تاریخِ اجتماعی بختیاری در آن لحاظ نشده است و از لحاظ مستندات تاریخی و منابع معتبر دچار کاستی است.

 

در پرداخت به زندگی سیاسی و اجتماعی بانوی سردار نقاط ضعف تاریخی بارزی در این سریال هست که به برخی از این کاستی‌ها اشاره می‌شود:

نخست: بی‌بی مریم بختیاری (1316-1253) معروف به بانوی سردار، دختر حسین‌قلی‌خان ایلخانی است. خواهر سردار اسعد فاتح مشروطه است. در پانزده سالگی با علیقلی‌خان چهارلنگ ازدواج می‌کند که حاصلش محمدعلی، علی‌مردان و پسر دیگری به نام سهراب است که در طفولیت می‌میرد.  محمدعلی  پسر بزرگ بی‌ بی مریم است و  دو سال از علی‌‌مردان  بزرگ‌تر است.  در این سریال برعکس علی‌مردان بزرگ‌تر نشان داده شده است. شگفت‌انگیزتر این که در زمان وقوع این حوادث، محمدعلی و علی‌مردان بیش از 20سال سن داشته‌اند، اما در سریال از آن‌ها چهره‌ای کودکانه به تصویر کشیده شده است.

بی‌بی مریم  دو سال بعد از کشته شدن  همسر اولش، بنا به مصلحت خانواده با عموزاده خود فتح‌اله‌خان ازدواج می‌کند که حاصلش پسری به نام مصطفی‌قلی است که بعد از جدایی از همسر دوم در قلعه‌ی فتح‌اله‌خان واقع در سورشجانِ چهارمحال و بختیاری  مستقر  می‌شود. طبق رسم و رسوم  ایلی قلعه مربوط به پسر ذکور است حتا اگر کودک خردسال باشد، اما در هیچ سکانسی نام و نشانی از او نیست!

دوم: طبق اسناد رسمی شاهزادگان قاجار در چهارمحال و بختیاری هیج نفوذی نداشتند. بعد از مرگ حسینقلی‌خان ایلخانی پسران وی به زندان افتادند و به نوعی خانواده ایلخانی تبعید شدند. در هیچ منبع معتبری ظل‌السلطان دستور حمله به ولایت بختیاری را نداد، و هیچ‌گاه در پی قشون کشی به قلعه بی‌بی مریم نبوده است.

سوم: دوران فعالیت اجتماعی سردار مریم  عصر روشنگری بختیاری است. بی‌بی مریم در این سریال مدام درگیر با قوای داخلی و خارجی است، که این موضوع جعل مستقیم تاریخ است. طبق اسناد تاریخی وی مخالف روسیه و انگلیسی‌ها بود. اما در هیج کجای تاریخ بختیاری به پادگان آن‌ها حمله نکرد، طبق اظهار نظر بزرگان هیچ قلعه‌ای اشغال نگردید که نیروهای متفقین  پادگانی در آن‌جا داشته باشد. طبق منابع تاریخی قوای بختیاری در نجف‌آباد اصفهان تا سه روز با قوای روسیه جنگید و به دلیل این که روس‌ها دارای توپ و مسلسل بودند در روز سوم فاتح شدند و  بختیاری پنجاه و هشت تن از بهترین جوانانش را در این کارزار از دست داد.

چهارم:  در خاطرات سردار بانو عشق و علاقه به بختیاری و زادگاه خود کاملاً پیداست، تصاویری که از چهارمحال و بختیاری (جونقان، چغاخور، شلمزار، گندمان، اردل، بروجرد، دهکرد، فریدن، قهفرخ و میزدج...) و اطرافیان ارائه می‌دهد نشان از نگاه تیزبین وی دارد. در این سریال از جغرافیا، مناظر، دشت و کوه و مکان‌های بختیاری، لهجه و زبان، نوع اسلحه و حتا احشام به درستی استفاده نشده است و کم‌ترین قرابت را با فرهنگ و تاریخ بختیاری دارد. 

طبق سلسله مراتب طبقاتی در بختیاری  برخی القاب  نظیر «کلانتر، کدخدا، خان، بی‌ بی...» به افراد و طبقه خاصی اطلاق می‌شود. عناوین  خان و بی‌‌بی مورثی بود و به هر کسی عطا نمی‌شد. هر طبقه‌ای عناوین رسمی خود را داشتند. هم‌چنان که القاب علیا حضرات، و حضرت اشرف و... والی جزو مناصب سیاسی بودند و به هر کسی اطلاق نمی‌شدند.

پنجم: پوشش اقوام نشانه‌ای از معرفی طبقات اجتماعی دارد. طرز پوشش زنان بختیاری نشانه‌ی هویتی دارد، طرز لباس یک بی‌بی شوهر مرده، با زنان دیگر فرق اساسی دارد. در ضمن رفتار، حرکات، گفتار و حتا حالت راه رفتن در شخصیت آن نمایان است.

هم‌چنان که نوع کلاه و طرز کلاه گذاشتن نشان از طبقه‌ی اجتماعی داشت. بزرگان و خوانین در آن دوران کلاه شیری رنگ داشتند و هر طبقه‌ای رنگ و نوع کلاش فرق داشت. به طوری نوازنده‌ها کلاه سیاه  به سر می‌گذاشتند. در این سریال برعکس نشان داده شده است.

ششم: در قسمت‌های آغازین سریال سردار مریم با دو کودک سفر  می‌کند، و راهزنان بساط او را به غارت می‌برند! در کدام منبع و مستندات آمده است که راهزنی مال و اموال زنی تنها را به غارت برده باشند. در آن دوره بانوان بختیاری هیچ‌گاه در کوچه و گذر  بی‌ملازم و همراه نمی‌گذاشتند. چه برسد که بخواهند مسافتی دورتر بین چند روستا را طی کنند.  بی‌بی‌ها برای رفتن به هر جایی همراه داشتند. حتا بقچه‌کش حمام داشتند و تنها و بدون ملازم و تفنگ‌چی جایی نمی‌رفتند. رفتن به مسیر دور با دو فرزند،  بدون ملازم دور از ذهن مخاطب آگاه است.

هفتم: خاطرات سردار مریم بختیاری(1) از کودکی تا اوایل انقلاب مشروطه می‌باشد که متاسفانه این خودنوشت‌ها در فیلم بازتابی ندارد. در هشت سالگی بی‌بی مریم، پدرش در سال 1299 هـ. ق به دست ظل‌السلطان به قتل می‌رسد. این بانوی مقتدر و مبارز شاید اولین زنی است که در آن دوره قلم به دست گرفت و رنج و دردهایش را نوشت. به همراه برادران بختیاری‌اش با روس و انگلیس‌جنگید تا اصفهان اشغال شده را نجات دهد و زمینه برای فاتحان مشروطه فراهم شود. و در این راه اموالش را از دست داد و سبب تبعید خود و برادرانش گردید.

هشتم: در پناه دادن سردار مریم به مبارزان سیاسی و مشروطه‌خواهان شکی نیست. چنان که از یک ایلیاتی انتظار می‌رود، قلعه‌اش پناهگاه آزادی‌خواهان بوده‌است. پناه دادن به رجال فرهنگی و سیاسی در خاطرات وی ذکرشده است. مصدق(2)، دهخدا(3)، وحید دستگردی(4)، ملک‌الشعرا بهار، فرخی‌یزدی و کاردار آلمانی را پناه داده است. و بعد از گذشت سه ماه، از مرز عثمانی راهی آلمان نمود تا به دست روس‌ها اسیر نشود که به پاس این فداکاری امپراتور آلمان تمثال میناکاری و الماس‌نشان و هم‌چنین صلیب آهنین خود را که مهم‌ترین نشان دولت آلمان بود برای بانوی سردار  فرستاد که به هیچ کدام از این اتفاقات اشاره نشده است!

نهم: بي‌بی مريم دختر حسين‌قلي‌خان دورکی هفت لنگ (ايلخان كل بختياري) بود. اما  طبق قوانین آن دوره  حق بگیر و بکش و اعدام نداشته است. آن‌چنان که پدر ایلخان ایشان هم با آن همه دبدبه و کبکبه حق اعدام نداشته است! برچه اساسی در این سریال این همه اختیارات به وی اعطا شده است؟

دهم: در سکانسی از این سریال دختران و زنان را برای سواستفاده! به نزد شاه‌زادگان قجری می‌برند. این صحنه بالاترین ننگ تاریخی است که در سریال به نمایش درآمده است. حتا دشمنان بختیاری هم به این موضوع در هیچ کتابی و منبعی اشاره نداشته‌اند. بختیاری با غیرت و عزت است و در هیچ دوره‌ای اجازه نداده کسی به کانون خانواده‌اش نگاه بد بیفکند. 

یازدهم: در سریال بیننده از دوران سردار مریم فقط گردن‌کشی و عصیان را می‌بیند، با منش زنان بختیاری آشنا نمی‌شود. از نظر جامعه‌شناختی هیچ ردی برای دنبال کردن ندارد. در هیج  منبعی (حتا خودنوشت‌های سردار مریم) سوقصدی به وی به ذکر نشده است. هرگز این موضوع سندیت تاریخی نداشته است. سردار مریم در سال ۱۳۱۶هـ. ش، سه سال پس از اعدام فرزندش علی‌مردان در اصفهان در گذشت.  

هم‌چنان که از جغرافیای طبیعی بختیاری هیچ تصویری نشان داده نشده است... پوشش و تصاویر بازیگرها با چهره‌ی بختیاری‌ها نزدیک نیست... بختیاری در مهمان‌نوازی شهره‌ی اقوام است، اما با آش کاردین و با تمرهندی که غدایی نازل است از مهمان‌ها پذیرایی می‌کند!

کارگردان تا توانسته بی‌هدف در آن انواع موسیقی را گنجانده و از صدای اکثر خوانندگان بومی استفاده کرده است!... در سکانسی صدای آهنگ برزگری می‌آید، اما دریغ از نشان دادن گندمزار و داس و درو... در صحنه‌ای آهنگ حماسی هالو زال پخش می‌شود که واقعه‌اش هیچ ارتباطی به موضوع ندارد، ساز چپی(آهنگ ناشادی) را مرتب تکرار می‌کند، بدون این‌که مزارگاهی را نشان دهد. ساز راست(آهنگ شادی) را پخش می‌کند، بدون این که دستمال بازی را نشان دهد، ساز حماسه را  در دل سکانس‌ها کنجانده، بدون این که از چوب بازی سکانسی نشان دهد!

دوازدهم: در چهارمحال بختیاری هرگز چاه نفتی وجود نداشته است که  بختیاری با انگلیسی‌ها جنگیده باشد. بیش‌ترین نبرد بختیاری طبق شواهد تاریخی با قشون روس در اصفهان بوده است!

سیزدهم: سلاح مورد استفاده بختیاری در زمان وقوع جنگ جهانی اول، تفنگ سرپر(پُوزپُر) بود نه برنو!

چهاردهم: خیلی از صحنه‌های نمایشی سریال سندیت تاریخی نداشته‌اند. عبور  با شتاب کارگردان از سرداراسعد این چهره‌ی ملی تاسف‌برانگیز است. این برادر و خواهر در بیش‌تر وقایع با هم بوده‌اند، اما فقط در یک سکانس محو وکم‌رنگ نشان داده شده‌اند. در سکانسی بدون مقطع زمانی... که البته در جنگ جهانی اول علیقلی‌خان سردار اسعد نابینا شده بود و هیچ‌گونه فعالیت حکومتی نداشت! ناگفته نماند که به لحاظ تاریخی مادر بی‌بی مریم (بی‌بی فاطمه) قبل از وقوع اتفاقات مشروطه در قید حیات نبوده است!

پانزدهم: چرا بختیاری‌ها از سریال بانوی سردار لذت نبرده‌اند، و تحت تاثیر صحنه‌های نمایشی بانوی سردار قرار نگرفته‌اند؟

اگر کارگردان حداقل سنگ قبر بی‌بی مریم را در تکیه میر اصفهان دیده باشد، مرتکب خیلی از اشتباهات تاریخی نمی‌شد. اگر به طور کامل خودنوشت‌های سردار مریم می‌خواند، مرتکب تحریف تاریخ نمی‌شود. اگر تاریخ مشروطه ایران و جنبش وطن‌پرستان اصفهان و بختیاری اثر نورالله دانشور علوی.... را می‌خواند مرتکب این اشتباهات فاحش نمی‌شد. 

شیخ طادی شگردهای بسیاری به کار برده است که مهم آن‌ها تحریف تاریخ است. کافی بود این کارگردان سری به کتاب‌ها و کتاب‌خانه‌ها بزند، نظرات تاریخ‌دانان، مردم‌شناسان و جامعه‌شناسان آکادمیک را بشنود. اسناد موجود در مرکز اسناد و کتاب‌خانه‌ی ملی، وزارت خارجه،کتاب‌خانه‌ي آستان قدس رضوی و کتاب‌خانه‌های کشور .... و البته کتب باستانی پاریزی، نشریه و روزنامه‌های آن عصر، اسنادخانه مشروطیت اصفهان، نامه‌های حاج‌آقا نورالله اصفهانی... مراجعه کند تا  به سندهای قابل اعتنا دست پیدا یابد.(5)

بنا به یک تحقیق میدانی بختیاری‌ها نتوانسته‌اند با این سریال ارتباط برقرار کنند. زیرا آن را حاصل تخیلات نویسنده می‌دانند که از مستندات تاریخی به دور بوده است. اکثر بختیاری‌ها داستان حقیقی سردار مریم را می‌داند و این را قصه‌ای خیالی بیش نمی‌دانند. 

شانزدهم: تاریخ رشادت‌های سردار مریم را از یاد نمی‌برد، اما این سریال با هیچ کدام از واقعیت‌های تاریخی و شرایط اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی بختیاری در زمان قاجار بختیاری منطبق نمی‌باشد. این دوران جزو پارادایم‌های روشن‌فکری اقوام است. بختیاری‌ها در مبارزه با استبداد صغیر (استبداد محمدعلی‌شاهی) نقش پررنگی داشته‌اندو سردار مریم هم مانند هم‌تبارانش  یکی از شخصیت‌های ضداستعماری و استبدادی عصر قاجار بوده است. در این سریال به مسائل تاريخي پرداخت نشده است و حتا با خودنوشت‌های بی‌بی مریم کم‌ترین مطابقت را ندارد. 

هفدهم: در تاریخ‌نگاری خطر کم دانستن بیش از ندانستن است!... مورخی که دروغ می‌بافد موجب تحریف تاریخ می‌‌‌‌‌‌‌شود. جعل تاریخ جرم محسوب می‌شود، زیرا سبب انحراف اذهان عمومی خواهد شد.

باشد که کارگردان یک توضیح قانع‌کننده برای روح‌زخم خورده‌ی مردمان بختیاری ارائه دهد. 

 

پی‌نوشت:

1- خاطرات سردار مریم بختیاری، نشرآنزان، چاپ اول1382.

2- جریان مبارزات سردار مریم بختیاری با انگلیس‌ها در طی قرارداد ۱۹۱۹ و کودتای ۱۲۹۹ هم‌چنان ادامه یافت به طوری که دکتر محمد مصدق، حاکم فارس در زمان کودتای ۱۲۹۹، پس از مخالفت و عزل از اصفهان راهی بختیاری شد و مدت‌ها مهمان بی‌بی مریم بود.

3- وحید دستگردی از پناه جویان به بختیاری بود که شعری بلند در وصف سردار مریم دارد:

ای مریم مسیح دم، ای افتخار ملک/ بازوی جاه دست شرافت سوار ملک

گر حکمران تو بودی در مرز اصفهان/  زار این‌چنین نبود کنون روزگار ملک

از جای خیز ایل سلحشور و بخت یار/  بنمای بار دگر، چون بخت، یار ملک...

4-علامه دهخدا زمانی که پناهجوی سردار بانو بود، از کتابخانه‌ی خاندان سردار اسعد استفاده کرد و شروع لغت‌نامه در همین سال‌ها شکل گرفت.

5- منابع و مستندات بسیاری راجع به سردار مریم وجود دارد که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

ـ باستانی ‌پاریزی در بیش‌تر جاها به  اقتدار و منش بی‌بی مریم اشاره کرده است:«در این کوهستان زنی می‌زیسته که برابر 100 مرد در سرنوشت تاریخ معاصر ایران دخیل بوده‌است. منظورم بی‌بی مریم بختیاری است که وقتی در جنگ بین‌الملل اول، ایرانیان وطن‌خواه ابتدا از اولتیماتوم روس و بعد از هجوم انگلیسی‌ها ناچار به مهاجرت و آواره کوهستان شدند این زن نامدار همه‌ی آنان را پناه داد.»

ـ فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی مبارزات سردار مریم با انگلیسی‌ها طی قرارداد ۱۹۱۹ و کودتای ۱۲۹۹ هم‌چنان ادامه یافت. در این هنگام  محمدمصدق حاکم فارس در زمان کودتای ۱۲۹۹ پس از مخالفت و عزل از اصفهان راهی بختیاری شد و مدت‌ها مهمان سردار مریم بود. دکتر مصدق تا پایان عمر همواره از این بزرگواری و شجاعت به نیکی یاد می‌کرد.  

ـ در روزنامه‌ی کاوه آلمان که در زمان جنگ جهانی اول چنین آمده  است که«زنی به نام بی‌بی مریم افسران آلمانی را نجات داد و امروز امپراتور ویلهلم خوشحال است.»

ـ در مرکز خانه مشروطیت اصفهان نامه‌هایی از حاج‌آقا نورالله اصفهانی موجود هست که به  سرافرازی‌های سردار مریم اشاره دارد.

ـ  نظام‌السطنه در  نامه‌ای گفته است:«تاریخ ایران امروز باید افتخار کند که صفحات آن به نام شما مزین شده است و ای کاش همه انسان‌های پرمدعا یک ذره شجاعت، غیرت و وطن‌دوستی شما را داشتند.»

ـ پروفسور گارثویت می‌نویسد:«این پیرزن برجسته روحی سرکش و فکری مستقل داشت و در تعیین سیاست بختیاری به‌ویژه در جنگ جهانی اول نقش مهمی ایفا کرد.»

 

 *چاپ شده در سیمره 507(1 مهر1398)

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004