شما اینجا هستید: خانهفرهنگآدمی و آزادگی

آدمی و آزادگی

دوشنبه, 08 مهر 1398 ساعت 10:16 شناسه خبر: 4625 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
احمد لطفی احمد لطفی

سیمره/ احمد لطفی: انسان موجود منحصر به فرد هستی است، که صاحب عقل و احساس بوده، و اشرف خلقت به حساب آمده است.

 هر موجود انسانی ویژگی‌ها و سر انگشتان خاصی دارد، انسان با وجود فراموشکاری، جلوه‌های قدرت حق را که می‌بیند. گاه محو تماشای آن می‌شود و از مسیر حرکت به سمت کمال‌خواهی  و مقصد نهایی که فتح قله‌های دانایی و  آزادگی است را فراموش می‌کند. در حالی که ما باید تعلقات و سنگینی‌های  بار آن وابستگی‌ها و عُلقه‌های مادی  را  که در قالب نمادهای حریصی و حسودی، متکبری ...  ظاهر می‌شوند و ما را درتنگنا و زندان قرار می‌دهند و به عبارتی بال پرواز را می‌شکنند، خود را آزاد کنیم.

 

حافظ در باره‌ی آزادی از نخها و بندهای تعلق چنین می‌گوید؛

غلام همت آنم که  زیر  چرخ کبود

 ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است

مولوی نیز می‌گوید؛

این جهان زندان و ما زندانیان 

برشکن زندان و خود را وارهان

آدمی در قالب نوکر ی و تاجری و آزادگی، ملاحظه شده است که با این  سه شیوه  انسان می‌خواسته، به طرف خدا و رسیدن  به  جایگاهی  بهتر  خود را در پیشگاه حضرت رب محبوب نماید،  و از مواهب  آن خالق حکیم برخوردار گردد.

اميرالمؤمنين علي (عليه السلام) مي‌فرمايد:

 «ان العبّاد او العبادة، كان ثلاثة: قومٌ عبدواللّه، خوفاً، فتلك عبادة العبيد، و قوم عبدواللّه تبارك و تعالي طلب الثواب، فتلك عبادة الاجراء، و قومٌ عبدواللّه تبارك و تعالي حبّا له، فتلك عبادة الاحرار و هي افضل العبادة»(۱) يعني پرستش و يا پرستش كنندگان سه گروه است، گروهي خداوند را از ترس مي‌پرستند، پس اين پرستش بندگان است، گروهي خداوند تبارك و تعالي را براي رسيدن به پاداش مي‌پرستند، پس اين پرستش مزدوران است، و گروهي خداوند را از روي محبت مي‌پرستند، و اين پرستش آزادگان است، و اين از همه پرستش‌ها برتر است. و در نهج البلاغه همين حديث آمده اما به جاي كلمه «حباً» واژه «شكراً» آمده است.(۲)

انسان به دنبال آزادی‌هایی است که اورا به اوج عزت بکشاند. انسان‌هایی که باسختی‌ها و بازدارندگی‌های خانواده، مدرسه و جامعه پرورش یافته‌اند. به‌طور قطع استعداد واقعی آن‌ها شکوفا نمی‌شود. هر فردی با یک‌سری معلومات و رشد جسمی و عاطفی اولیه به دنبال پرورش استعدادها و کنجکاوی‌هایش تلاش می‌کند، اما در عمل ساختار آزادگی برای عمل دلخواهش را نمی‌یابد. به همین خاطر ذوق‌ها و سلیقه‌ها و علائق وی کُشته می‌شود‌. چه بسا نونهالان و دانش‌آموزان مقطع ابتدای به دنبال فضایی خالی برای فوتبال یا والیبال در هنگامی که مسابقات بین‌المللی والیبال برقرار است. اما هرجا در حول و حوش محله‌شان می‌روند با منع همسایه‌ها مواجه می‌شوند. این بچه‌ها گاه آزاد نیستند یک نعره از ته دل و یا یک نغمه را  با صدای رسا بخوانند.

شاید به همین خاطر  است که «هربرت مارکوز» در پاسخ گروهی از حاضران در کنفرانس دیدار جهانی در ژنو به سال ۱۹۶۹ میلادی؛ « وجود آزادی را در سراسر تاریخ  زندگی بشر انکار می‌کند»(۳)

در حقیقت  زندگی انسان‌ها در  بیش‌تر جوامع  به شکل انسان تک ساحتی نمود یافته است، در تعریف   انسان تک ساحتی، چنین آمده است؛ 

«انسان تک ساحتی موجودی است، که در فضای آزاد پرورش نیافته و جامعه‌ای باز دارنده و سرکوبنده به بهانه‌ی تامین حوائج و تدارک به زیستی او، بی‌رحمانه گرفتارش ساخته است.»(۴)

شدت تبلیعات برای مصرفی بار آوردن خانواده‌ها، آن‌ها را برده‌ی صاحبان کالاهای تولیدی و صاحبان تکنولوژی کرده است.

«هدف تکنولوژی امروزاستثمار و بردگی انسان‌هاست، و از این بابت است، که پیوسته برکمیت نیاز مندی‌های دروغین فرد می‌افزاید، تا به بهانه‌ی تامین آن‌ها، آزادی راستین او را نابود سازد.»(۵)

درکشورهای جهان سوم بزرگ‌ترها، کم‌تر آزادی به زیردستان و اعضای کوچک‌تر خانواده می‌دهند، اگر هم آزادی بیان و یا قلم بدهند، بیش‌تر باید در چارچوبه‌ی فکر و نظر بزرگان قوم باشد، بنابراین افراد قادر نیستند، دیدگاه واقعی خود را ابراز نمایند،  و  شرایط آزادی برای پرورش استعداد خود را  آن‌طور که باید و شاید است، مهیا نمی‌بینند. گاه برای فرار از بن‌بست‌های فرهنگی، و اجتماعی و سیاسی، دست به مهاجرت می‌زنند، به همین خاطر گاهی هم  مهاجران به  آن‌جایی که می‌روند،  وضعیت بهتر از محیط اجتماعی خودشان نیست. درچنین حالتی است که می‌گویند؛

 «هرجا بروی همین آش و همین کاسه است.»

یعنی دنیا طومارش با بلا پیچیده شده، و کیفیات و روحیات بشری با توجه به گرایش‌های مادی و علاقه داشتن به ثروت و قدرت، موجب سرکوب مخالفان  و بروز آسیب‌های مختلف اجتماعی خواهد شد. آزادی افکار و اعمال البته با نظمی منطقی قادر است رشد و نو‌آوری و توسعه و خلاقیت و ابتکار را افزایش دهد. منظور از نظم منطقی برای آزادی، همانا شیوه و عمل‌کردی مطرح است، که انسان نباید  افسارگسیخته و خلاف فطرت انسانی از مقوله‌ی آزادی  استفاده کند.

در پایان امید است که جوامع انسانی به رشد و تعالی فرهنگ انسانی چنان نائل گردد که ثمره‌ی تعلیم و تربیت آن حریت و آزادگی باشد و آن آزادگی و حرّیت در عمل نمود داشته باشد. چرا که آزادگی کم‌تر از دین داری و  وجدان سالم نیست. همان‌طور که سیدالشهدا(ع) در میدان تفتیده‌ی کربلا به سپاه کوفه و شام فرمودند؛

«یا شیعه آل سفیان ان لَم یَکُن لَکُم دینٌ و کُنتُم لاتَخافونَ المَعادَ فَکونوا اَحراراً فِی دُنیاکُم»(۶)؛ (ای پیروان آل‌سفیان! اگر شما دین ندارید و از روز قیامت نمی‌ترسید، پس [لااقل] در زندگی خود آزاده باشید). 

...معنای سخن امام(علیه السلام) این است که ای مردم اگر بندگی خدا را نپذیرفته‌اید و جهان پس از مرگ برای شما باورپذیر نیست و زندگی را در همین چند صباح دنیا تعریف می‌کنید، لااقل ارزش‌های انسانی را زیر پا نگذارید و به حجت‌های باطنی که از عقل و فطرت سرچشمه می‌گیرد پایبند باشید.(۷)

 

منابع و پی‌نوشت‌ها:

۱- حر عاملي، محمدبن‌حسن، وسائل الشيعة، بيروت، نشر دارالحياء تراث العربي، 1391 ش، ج 1، ص 45، ابواب مقدمات العبادت، باب 9، ح1.

۲- نهج البلاغه، کلمات قصار، 237

۳ و ۴-مارکوز، هربرت، انسان تک ساحتی، ترجمه‌ی دکتر محسن موءیدی، صفحه‌ی ۸ ،موءسسه انتشارات امیر کبیر، تهران، سال ۱۳۶۲

۵-همان ماءخذ ۳ و ۴ ، صفحه ۹

۶-بحار الأنوار، مجلسی، محمدباقربن محمدتقی، محقق/ مصحح جمعی از محققان، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، 1403 ق، ج 45، ص 51

 

۷- سایت دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی، پاسخ به یک سوءال، با استفاده از راِیانه

*چاپ شده در سیمره 507(1مهر98)

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004