شما اینجا هستید: خانهفرهنگرویارویی و مواجهه‌ی فرهنگ‌ها

رویارویی و مواجهه‌ی فرهنگ‌ها مطلب ویژه

دوشنبه, 22 ارديبهشت 1399 ساعت 18:22 شناسه خبر: 5158 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
محمدکاظم علی‌پور محمدکاظم علی‌پور سیمره

درجوامع کهن بشری، برخورد و مواجهه‌ی فرهنگ‌ها و آمیختن آن‌ها با هم تا امروز ادامه یافته و سبب گردیده تا اذهان متفکران و اندیشمندان را به خود معطوف نمایند. متفکران اما گاهی با نگاه نو به حوادث این جوامع می‌نگریستند.

آن‌ها شانه از زیر بار ثبات‌جویی کهن کلاسیک خالی کرده و

با کناره‌گیری از سنت اصلاحی امانیسم طرز نگاه خویش را به این حوادث تغییر داده و از دریچه‌ی تازه‌‌‌ای به تماشای این حوادث می‌پرداختند. برنارد دوماندویل، پزشک هلندی مقیم انگلستان، آداب و سنت‌های گوناگون و به هم‌آمیخته‌ی شهری چون لندن را مورد مداقه قرار داده و ‌می‌گوید:«آمیختگی آداب و رسوم ملل الزاماً به نتایجی ناخوشاند می‌انجامید؛ پوشاک زیبا و ظاهر آراسته سبب می‌شود تا مردم در جایی که ناشناس و ناشناخته‌اند به فراخور جامع و وضع ظاهری مناسب و آراسته‌اشان، مورد احترام و حرمت قرار بگیرند این مردمان ناشناس به این درک و دریافت رسیدند که برای این‌که مورد توجه قرار بگیرند جامه‌هایی فاخر و فوق شأن خود بپوشند و در نتیجه نه به آن‌چه هستند، بلکه به آن‌چه می‌نمایند، مورد احترام، عزت و کرامت اکثریتی غالب قرار بگیرند.

دیوید هیوم، فیلسوف اسکاتلندی، نیز با نوشته‌های ستهینده‌ی خود، جامعه‌ی مقدس کهن را یک‌سره از اعتبار، عزت و منزلت انداخته و به عنوان فرزند عصر روشنگری به اقتضای تفکر و عمق فلسفی‌اش، در باره‌ی امور اجتماعی ژرفکاوی کرده‌است. هیوم به این موضوع پرداخت که چرا ملل گوناگون دارای آداب و رسوم متفاوتند. وی با پیش کشیدن عوامل روانی، اجتماعی به‌جای عوامل جغرافیایی و جسمی، معتقد بود که میراث فرهنگی ملل و تسلط اجتماعی آنان مهم‌ترین عواملی هستند که میان اعضای یک جامعه وجوه مشترکی پدیدمی‌آورند و سبب شباهت آن‌ها با یک‌دیگر می‌گردند. هیوم معتقد بود هر نسلی از نظر آداب و رسوم، تاثیری عمیق بر نسل پس از خود به همراه خواهد داشت: 

«آداب یک نسل هرچه باشد، در نسل بعد تاثیری ژرف‌تر می‌بخشد. مردم در دوره‌ی کودکی نسبت به هرگونه تاثیری حساسند و تا زمانی که در این دنیا هستند، آن تاثیرات را نگه می‌دارند.» 

مواجهه و رویارویی فرهنگ‌ها و ارتباط با یک‌دیگر موجب دگرگونی آن‌ها می‌شود. هرگاه مللی یا چند ملت به ویژه ملت‌های مجاور از طریق سیاست، تجارت یا مسافرت با یک‌دیگر در ارتباط باشند، به تناسب و تناوب ارتباط خود، بر آدابی همانند دست خواهند یافت. این دستاورد- ارتباطات- به ویژه ارتباطاتی که به مبادله‌ی علوم و فنون می‌انجامد بسیار سودمندترند و رهاورد بیش‌تری به دنبال دارند. نمونه‌ی این جوامع، جامعه‌ی یونان بود با مجموعه‌ای  از امارات و ولایات کوچک که به سرعت به جمهوری‌هایی تبدیل شدند. این جمهوری‌ها یا امارات پیشین بر اثر مجاورت و هم‌نشینی‌ها و پیوندهای زبانی و گاه ذوقی به تجارت و مبادله‌ی اقتصادی و هم‌چنین مبادله‌ی دانش و علوم و فنون می‌پرداختند.

برخورد یا مواجهه و رویارویی دو یا چند فرهنگ ناهمانند، سبب گسیختن و متلاشی شدن تساط اجتماعی شده و رابطه‌ی سلطه‌گرایانه میان ولایات و امارات را از هم می‌گسلد و موجب می‌شود نیروی مردمان صرف رقابت شود. برخورد فرهنگ‌ها و ارتباط میان آن‌ها سبب می‌شود تا رابطه‌ای را که بر مبنای سلطه‌ی اجتماعی باشد، از هم بگسلانند و نیروی این فرهنگ‌های ناهمانند را صرف و خرج رقابت نماید.

مونتسکیوی حکیم و فرزانه نه آن شور و شیدایی زمانه‌ی نهضت اصلاح کلیسا را داشت و نه کمال‌طلبی و مدینه‌ی آرمانی افلاطون را، اما ستایشگر و تحسین‌کننده‌ی قانون اساسی انگلستان بود. وی در کتاب«نامه‌های ایرانی» به نظام اجتماعی موجود در فرانسه تاخت و در کتاب «روح القوامین»اش بر دولت و کلیسا شورید. «روح القوامین» در هموار کردن راه انقلاب فرانسه دخالت داشت. مونتسکیو به بررسی سرزمین‌های جداماند و نتایجی که این جداسازی برایشان به ارمغان می‌آورد پرداخت. وی بر اهمیت مهاجرت به ویژه مهاجرت تجاری به عنوان یکی از مولفه‌های توسعه‌ی شهری تاکید ورزیده و برخورد فرهنگی میان این سرزمین‌ها را در شکستن رسومات اخلاقی که همواره موجب اختلاف میان مردمان مقیم این ایالت‌ها می‌گردید، تاثیرگذار دانسته و مهاجرت به‌خصوص انگیزه‌ی تجارت را در این میان نقش‌آفرین فرض نموده و معتقد بود بروز بی‌سامانی اجتماعی را که سبب‌ساز اختلاف در رسوم و آداب اخلاقی ساکنان این امارت‌ها بود با تعامل و رابطه‌ی اقتصادی- تجاری از بین رفته و زمینه‌ساز ایجاد یک محیط مناسب و فعال شهری می‌گردید.

مونتسکیو، کوچک بودن سرزمین‌های ساحلی افریقا را دلیل توحش و بربریتشان می‌دانست، چرا که نمی‌توانستند جمعیت فراوانی را بپذیرند. وی تاریخ بازرگانی را تاریخ ارتباطات مردم می‌دانست. مونتسکیو از آن‌جا که غالب مردم سواحل افریقا را وحشی و بربر دانسته و دلیل توحش و بربریت‌اشان را ناشی از کوچکی سرزمین‌شان می‌دانست.

قوانین تجاری به همان دلیل که آداب و رسوم را نابود می‌کنند، موجب بهبود آن‌ها می‌شوند. مونتسکیو برخورد فرهنگی را مبنا و اساس تمدن می‌دانست. خلاصه نظرات وی عبارت بود از:

-برخی از اقوام نانویسا اساساً به سبب دورماندگی و نه عوامل نژادی و جغرافیایی در مراحل نخستین فرهنگ می‌مانند.

- در مراحل ابتدایی فرهنگ، ارتباطات اجتماعی همانا ارتباطات تجاری است.

- تاریخ تجارت با تاریخ ستیزه و تحرک قلمرو هماهنگ است.

- در اجتماعاتی که تجارت در حال پیشرفت باشد، آداب سخت پیش می‌روند.

- نسبیت رسوم بر اثر رخورد فرهنگی به وجود می‌آید.

-تراکم جمعیت برای تکامل نظام مبادله‌ی پولی مفید است.

تورگو، یکی از متفکرینی است که معتقد است به تغییر خود به خودی هر اجتماعی بود. وی علت اصلی این دگرگونی را ناشی از عوامل خارجی هم‌چون مهاجرت و تجارت می دانست. برخورد و مواجهه‌ی فرهنگی به زعم تورگو، به دگرگونی اجتماعی می‌انجامد.

تیلیش، نمونه‌ی اعلای عنصری در تجارت مهاجران بود که به رنگ و شکل کشور میزبان در آمده و هم‌چنین عنصری که سرسختانه به ارزش‌های اروپایی روزگار کودکی وفادار ماند؛ 

«تعلق من به سرزمینی که در آن زاده شده‌ام- از حیث چشم‌اندازها و زبان و الخ نیست- همیشه آن‌قدر غریزی بوده است که هرگز نفهمیده‌ام چراباید توجهی ویژه شده باشد، پناه بردن به سپهر بلورینی است که قهقهه‌ای جاودانه مردانی چون گوته، موتسارت و دیگران زیر سقف آن طنین‌انداز است که به ریش بشر می‌خندند. کار تاریخ نگاری به‌ویژه نگارش تاریخ اندیشه‌ها در این کشور تاریخ‌مند و کهن‌سال به جایی خواهد رسید و هرگز از حد تذکره‌نویسی و تاریخ ملل و نحل و یا وقایع‌نگاری‌های سست و سطحی که هم‌اکنون چون سیل جاری است، تجاوز نخواهد کرد.

 

 چاپ شده در شماره‌ی 530 سیمره 13 اردی‌بهشت 99

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004