شما اینجا هستید: خانهلرستان پژوهی

 چکیده:
زبان لکی از گروه زبان‌های غربی شمالی زبان‌های ایرانی است. ضرورت شناخت، حفظ و نگه‌داشت زبان و ادبیات بومی برای غنای زبان رسمی و فرهنگ ایرانی انکارناپذیر است. از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگ هر قومی، آثار شاعران و نویسندگان است. در این مقاله برآنیم که به ابعادی از زندگی و شعر ترکه‌میر موموندآزادبخت بپردازیم و برخی از تناقض‌گویی‌ها درباره‌ی زندگی ترکه‌میر را بنمایانیم و در حد توان در رفع تناقض‌ها بکوشیم؛ نیز محتوا و ساختار تحمیدیه‌ی عارفانه‌ی او را بررسی کنیم.

واژگان کلیدی:
زبان لکی، ترکه‌میر، موموند، آزادبخت، تحمیدیه.

مقدمه
ضرورت شناخت، حفظ و نگه‌داشت زبان و ادبیات بومی برای غنای زبان رسمی و فرهنگ ایرانی انکارناپذیر است. یکی از زبان‌های ریشه‌دار و سترگ ایرانی، زبان لکی است. لکی، از غنی‌ترین زبان‌های اقوام ایرانی است. «زبان لکی از گروه زبان‌های غربی شمالی زبان‌های ایرانی است.» (دبیرمقدم، 1392: 862) این زبان، «زبان بومی ایرانی بازمانده از زبان پهلوی اشکانی است.» (عسکری‌عالم، 1383: 1)

جشن نوروز باشکوه‌ترین جشن ملی ایرانیان و دگر ملل فارسی زبان است که بیش از هر آیین و آداب باستانی و اسطوره‌ای دیگری تبلور هویت ملی و فرهنگی ایرانیان می‌باشد.
مردم لرستان نیز با پیشینه‌‌ای کهن همانند دیگر اقوام ایرانی آیین و آداب این جشن فرخنده را مقدس شمرده و دربرگزاری شایسته‌ی  آن را اصرار می‌ورزند. در باورها و اعتقادات این قوم، نوید نوروز با کله‌باد (نخستین بادبهاری) آغاز شده و بر اساس گاه‌نگاری محلی که بیش‌تر بر معیشت دام‌داری و کشاورزی استوار است با انجام آیین و آداب خاص خود به پیشواز نوروز می‌روند.

رویِ تخته‌سیاه، کودکی دزدانه می‌نویسد:
«بیست روز مانده به عید، تعطیل»
***   
«بهارباد» «شواَخو»2 می‌زند، شهر را
به دنبال کدام یاغی، این در و آن در می‌کوبد؟

 در شماره‌ی پیشین، علاوه بر آن‌چه که درباره‌ی واج «خ» گفته شد، این واج می‌تواند، در دوره‌های میانه و معاصر، صورت تحول‌یافته‌ای از واج «ک» باستانی نیز باشد؛ مانند:
کرژنگ/قرژنگ/کرزنگ > (خرچنگ). (کن/کنی/کینی/کانی = چشمه) > خُن/ خانی (مینجایی/ لکی/ثلاثی/ کلهری)، واژه «کن» در مینجایی و ثلاثی بیش‌تر در ترکیبات و اصطلاحاتی هم‌چون «آو کنس = آب جاری شد» یا «کن آو = آب چشمه» استفاده می‌شود.

کتاب «نادرنامه» (شرح جنگ‌های نادرشاه افشار) سروده‌ی سرهنگ الماس‌خان کندوله‌ای به گویش لکی با تصحیح و ترجمه‌ی اسفندیار غضنفری امرایی به کوشش و ویراستاری اسعد غضنفری منتشر شد.

نوشته‌ي منوچهر مشتاق خراسانی/ ترجمه: ساسان عسکری‌عالم

 مقدمه: سلاح‌های برنزی و آهنی لرستان

استان 30 هزار کیلومتر مربعی لرستان در غرب ایران و در میان رشته کوه‌های زاگرس واقع شده‌است. حتا امروزه، عشایر محلی ساکن لرستان پیشینه و الگوه‌های برجا مانده‌ي اجدادشان از دوره‌های باستانی را حفظ کرده‌اند. در چند کاوش علمی که در ناحیه‌ي لرستان انجام شد، شواهدی از آثاری خاص در لرستان به‌دست آمد که نشان از زندگی انسان در دوران پارینه سنگی به بعد داشت.

در بخش قبلی گفتیم ایل لک زند که در پهنه‌ی جغرافیای ایران مرکزی در طیف طایفه‌ای اتحادیه‌ی ایلی ایلات و طوایف فیلی به زندگی کوچ‌روی و اشتغال به اقتصاد کوچی، دامی و شبانی از شوشتر تا همدان را در عرصه‌ی تکاپوی حیات خود قرار داده بودند، در لوای اعمال سیاست شوم جابه‌جایی ایلات توسط نادر از حواشی ملایر و محدوده‌ی روستای پری، کمازان و زنگنه به شمال خراسان و نواحی دره گز و ابیورد کوچ داده شدند و در میان ترکمانان شداید و سختی‌های بسیاری را متحمل و در نهایت به‌واسطه‌ی شبیخون‌ها وکشتار مردان دلیر آنان، از تعداد افزون بر هشت‌صد خانوار ایلی به مرتبه‌ی طایفه‌ای تنزل و کمتر از پنجاه خانوار را شامل شده و روزگار به سختی گذرانده تا با قتل نادر به سرزمین اولیه واصلی خویش باز گشتند.

اردشير كشاورز: بررسی این مقوله مستند است بر بیان اعمال حاکمیت یک‌هزار ساله‌ی ایلات و عشایر در بافت‌های جمعیتی گوناگون و منحصر است بر تقابل قدرت حاکمیت چرخه‌ی عشایری بین سلطان سوار بر اسب «ترکمان» و وزیر پیاده‌ی «ایرانی» در ایران.

لورِسونِکَم ئی خاک زئرین
ئی یادگارِ عیلام دیرین
تو یادگار کاسیت ئو مادی
تاته زا افتو،کُر زا بادی

... هرسه نفر را دستگير مي‌نمايند كه بعد از شنيدن اين واقعه، تمام اهالي بروجرد و لرستان و عربستان في‌الجمله اسباب راحت و امنيت و آسايش براي خود فرض كرده و خوش‌وقت و مسرور شدند.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال دهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، چهار راه بانک، کوچه‌ی شهید جلال سرباز