شما اینجا هستید: خانهمقالهخودگویی و چندگویی‌های عاشقانه‌- اجتماعی در اشعاری از لیلا کردبچه

خودگویی و چندگویی‌های عاشقانه‌- اجتماعی در اشعاری از لیلا کردبچه

یکشنبه, 21 خرداد 1396 ساعت 17:04 شناسه خبر: 2681 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

کلید واژه‌ها: شعر، خودگویی، چندگویی معنا(وجود) و جامعه
دو عنصرخودگویی و چند‌گویی از کاربست‌های کارآمد در دنیای ادبیات و شعر محسوب می‌شوند که این دو کاربست ادبی از شاخک‌های فرآرونده‌ی گفت‌وگو(dialogue) هستند که گفت‌وگوی بین فرد با درونیّات خودش را خودگویی و تعامل ِ بین فرد و دیگری را چندگویی می‌گویند‌. با این بیان، دریافت این است که مستلزم هر نوع خودگویی و چندگویی که بتواند محتوا و ساختار شعر را از زیر لایه‌هایی معرفت شناسانه  و زیباشناسانه بهره‌مند سازد دو مشخصه به نام درون مایه (theme) و پیرنگ (plot) در شعر شاعرند که خلاقیت این فرآیند فکری نیز بر عهده‌ی شاعر است‌.

بدین ترتیب که هر شعری که تمایل دارد از این دو خصیصه  برخودارباشد، بایستی دارای فکر و محتوایی درونی باشد که این محتوای درونی را همان درون مایه‌ی شعر می‌گویند‌. درون مایه ی شعر می‌تواند اجتماعی، سیاسی‌، عاشقانه، اخلاقی، عرفانی، اسطوره‌ای و .... باشد‌. دیگر نکته حضور پیرنگ در خود گویی و چند‌‌گویی است‌. پیرنگ: پی= بنیاد + رنگ و نقش است‌. و در مفهوم کلی به معنی طرح اولیه و شالوده در شعر می‌باشد‌. پیرنگ یا طرح واره از عمده اِ لمان‌های یک دیالوگ و یا مونولوگ به شمار می‌رود که بنیاد فکری شاعر را نسبت ِ به منظر فرآرو در جهت سُرایش شعر‌، مستحکم و مهیا می‌سازد.
با این وصف، اگرچه این دو مشخصه  که ذکر ان رفت، ممکن است در تمام مجموعه آثار این شاعر یافت نشود اما کم و بیش  در آثار این شاعر دیده می شود که این فرآیند گفتار، چرخش و چربش رفتاری زبان شاعر را به سمت و مضامینی عاشقانه‌_ اجتماعی  سوق داده است‌. از لیلا کرد بچه تاکنون آثاری به شرح ذیل منتشر شده است . 1-‌صدایم را از پرنده های مرده پس بگیر انتشارات دفتر جوان شعر(1389) 2-‌ حرفی بزرگ‌تر از دهان پنجره‌، انتشارات فصل پنجم(1390) 3-کلاغ‌مردگی انتشارات فصل پنجم(1392) 4- متون نظم‌، مجموعه ادبیات، انتشارات مکتب ماهان 5-‌ متون نثر: مجموعه ادبیات، انتشارات مکتب ماهان 6- بلاغت، انتشارات ماهان 7- ساختار و محتوای زبان شعر امروز، انتشارات فصل پنجم 8- آواز کرگدن، نشر شانی، (1396) 9- برگرد و این پاییز را با من باش، نشر شانی(1396)
از نام مجموعه اشعار شاعر پیداست که این شاعر به مثابه‌ی دیگر شعرای معاصر با دو رویکرد انتقادی و اعتراضی در دایره‌ی شعر میدان تازی می‌کند و البته این نوع فرآیند فکری نیز با کمی تغییر و پوست‌اندازی در قاموس ِ شعر امروز در حرکت و هدف است و نه در جهت پیدایی فلسفه‌ی وجودی و حقیقی شعر. با این تعابیر چند نمونه از خودگویی و چندگویی‌های شاعر را که به نظر می‌رسد از التفات و ارتباط فزاینده‌ای با جامعه‌ی امروز بهره‌مند شده‌اند را با هم مرور می‌کنیم:
-صبح است‌/ صبح خیلی زود‌/ و بیدار شده‌ام/ تا دوست داشتنت را / زودتر از روزهای قبل شروع کنم‌.
شعر دارای متن یا سرشت و جوهره‌ای عاشقانه است‌. شاعر گفت‌وگویی دو جانبه را  ایجاد می‌کند که یک طرف گفت‌وگو خود شاعر است و طرف دیگر ِگفت‌وگو عشق است و شاعر می‌خواهد که با تکنیکی آشنازُدایانه بُرون مایه‌ی شعر را به دایره‌ی زیبایی بکشاند تا درون مایه‌ی شعر با سبک و سیاقی متفاوت بنا گردد. شاعر چه گفتن‌های خود را در باره‌ی عشق با زبانی ساده و سلیس تبدیل به چگونه گفتن‌هایی می‌کند که این فرآیند ادبی از جانب شاعر نشان‌گر از تیپیکال و تکنیکال بودن ذهنیت شاعر است. صبح خیلی زود در فرهنگ عموم به معنی زود بیدار شدن است و این زود بیدار شدن هم می‌تواند به معنی سحرخیز بودن باشد و هم این که نوعی سحرخیز بودن از برای عشق.
 و شاعر به این بیداری از برای یار، گفت‌وگویی فراتر از واقعیت را برای مخاطب ترسیم می‌کند که این فرآیند را می‌توان صنعت آشنازُدایی نامید‌.
- پدرم پیش از آن‌که بمیرد/ نگفت/ برای رفتن از این دنیا/ نیازی به بستن بند کفش هایم نیست/ و چمدانی که از پا گرد خانه دورتر نرفته چه می‌داند ؟/حرفی خیابانی که به جایی نمی‌رسد، حرف نیست/ چیزی نگفت چون از بندهای بسته دلش پُر بود/ چون تمام زمانی را که دوست می‌داشت/ برای آخرین بار با چمدان دیده بود/ و به مادرم که فکر می‌کرد/ مرد خسته‌ای در نگاهش می‌گفت/ از عقب نشینی دیوار مفلوک حیاط بود/ که درخت این خانه پا به کوچه گذاشت. شعری چند گانه مفهوم که دارای چند نوع کارکتر است و اغلب ِچندگویی‌های شاعر نیز بر حول و محور پدر، خود و مادر در چرخش و جنب و جوش‌اند. درون‌مایه‌ی شعر از مضامینی تلخ بهره گرفته که این مضامین تلخ از خیزآبه‌ی عشق و زندگی خیز بر‌می‌دارند. شعر از نوعی جامعه پذیری برخوردار است که این جامعه‌پذیری هم من فردی دارد و منِ اجتماعی‌. زبان شعر دارای لحنی ساده است اما از کاربست‌هایی محکم و سازنده برخودار شده است‌. فلسفه‌ی وجودی شعر از کُنه جامعه خیز برمی‌دارد اما قدرت تعمیم‌پذیری آن فراتر از یک محدودیت است و این نوآوری فکری از جانب  شاعر شعر را به سمت تقابل‌هایی عاشقانه می‌کشاند که گاهی تلخ‌اند و گاهی هم از همین تلخی‌ها می‌توان به کام‌های شیرین دست یافت. شاید بتوان گفت بار معنایی شعر شاعر مصداق این نثر ادبی باشد: قفس مال شیر نیست/ اما شیر آن است که/ در قفس باشد! شاعر تنهایی و خودگویی‌های خویش را بهتر از جامعه می‌پندارد و به نوعی به دنبال دریچه‌ای است تا که درد دل خود را با آن در میان بگذارد و این نوع خود پیدایی در شعر را شاعر برای رسیدن به وصل گزینش می‌کند‌.
- جاده‌ای بودم/ باریک، به اندازه‌ی یک نفر‌/ و طولانی و یک طرفه/ آن قدر که باید عصازنان/ به روزهای پیری و کوری‌ام می‌رسیدی/ چگونه برگشتی/ به روزهای پیش از بوسیده شدن/ چگونه برگشتی؟
شاعر چگونه گفتن را در شعر به چه گفتن ترجیح می‌دهد و به دنبال شعری متفاوت با مؤلفه‌هایی ویژه است. شعر از خودگویی‌های شاعر آغاز می‌شود و شاعر خود را به جاده‌ای یک‌طرفه تشبیه می‌کند که راه برگشتی وجود ندارد اما چند‌گویه‌های عاشقانه‌ی شاعر در بخش دوم شعر نشان‌گر از آن است  که امیدی هست زیرا که بازگفت‌های شاعر از عشق خود مصداقی بارز از این وصل است. شعری تکنیکال توأم با پارادکس‌های عاشقانه که حرفه‌ای بودن شاعر را در آفرینش شعر به اثبات می‌رساند.
- و آنان‌که‌/ خیره در من می‌نگریستند/ خبر را / کمی بیش از من شنیده بودند/ و حالا به جستن‌های خالی او / نگاهشان/ داشت صورتم را شخم می‌زد‌/ او /مرده بود/ و داشتند قبرش را/ توی صورت من می‌کندند. شعر شاعر درآمیخته با خودگویی و چندگویی است که این در آمیختگی به سهولت طراحی شده است و دارای زیرلایه‌هایی مفهومی است و شاید شعر با تجارب خود شاعر آغاز می‌شود و اغلب گفت‌وگوها نیز مرتبطِ با خود شاعر باشد اما به قول رابرت فراست : «شعر این اجازه را به ما می‌دهد تا یک چیزی را بگوئیم اما منظور از آن چیزهای دیگری است.»
این هم و غم که از درون مایه‌ی شخصیت شاعر خیز بر‌می‌دارد به جامعه و اجتماع نیز تسری پیدا می‌کند.
حاصل از سخن این که شعر امروز ایران دارای رویکردی ساختارگرایانه است و شُعرا نیز در هر نشانه‌ای چه عینی و چه ذهنی تشبث (چنگ ) می‌اندازند تا که بتوانند مدلو ل هایی را بر گزینند که به نظر می‌آید اندیشه در شعر با جهان در مقابل ایستاده و جهان ذهنی (در دور ایستاده) به دست نمی‌آید زیرا که هم واژه‌ها شبیه هم هستند و هم رویکردهای فکری با هم تطابق دارند و به خاطر همین است که شعر با تکرار معنا( وجود) مواجه شده است.(رویکردی به تکرار معنا( وجود) در هنرِ شعر از این قلم را در عقربه بخوانید)
بنابراین ممکن است که یک اثر موجودیت خود را در جامعه در ابعادی اعم از تیپیک و تکنیک به خوبی نشان دهد و البته طرفدارانی را هم به سمت خود بکشاند اما از کاربست‌های وجود برخوردار نباشد. موجودو وجود که از مباحث فلسفی به شمار می‌روند در تغییر و تطور شعر از حیث معنا و از لحاظ مفهوم قابل اعتماد و اعتنا هستند و اگر چه شعر کرد بچه از جایگاه تعمیم‌پذیری و پایگاه جامعه‌پذیری در زمان حال برخوردار شده است اما جامعه‌ی آینده ممکن است شعری را پذیرا باشد که دارای فلسفه‌ای متفاوت با جهان عینی و ذهنی  است و آن جهان ممکن است جهان در درون ایستاده باشد. به نظر می‌آید انسان دارای جهان‌بینی‌های بیرونی و درونی فراوانی است که تنها سه جهان به نام سنت، مدرن و پست‌مدرن کشف شده است و جهان‌های دیگری هم هنوز کشف نشده‌اند. فکر می‌کنم برای رسیدن به جهانی دیگر با مؤلفه‌هایی متفاوت‌تر نیاز است که زیست ‌بوم و جغرافیای فکری خود را تغییر دهیم. چه این که ممکن است شاعری در تهران زندگی کند اما جغرافیای فکری آن در تبریز باشد و یا در فرانسه و یا ممکن است شاعری در فرانسه زندگی کند اما جغرافیای فکری آن در شیراز باشد. بنابراین منظور از زیست‌بوم تنها مکانی نیست که شاعر در آن زندگی می‌کند بلکه به مکان‌هایی گفته می‌شود که مختص به میراث گذشته و حال شاعر است که در ازمنه‌های تاریخ به وی منتقل شده‌اند و شاعر شعر خود را با منظرهای همین مکان‌ها می‌سُراید.

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال دهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، چهار راه بانک، کوچه‌ی شهید جلال سرباز