شما اینجا هستید: خانهمقالهاز صفر می‌نویسم

از صفر می‌نویسم

سه شنبه, 27 تیر 1396 ساعت 19:24 شناسه خبر: 2745 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

 هر چیزی را که خراب می‌کنیم و می‌خواهیم کار را از سر بگیریم مصطلح است به‌خود می‌گوییم: «از صفر شروع می‌کنم»؛ و یا به هنگام نوشتن و پاره کردن متنی اگر خط‌خوردگی‌هامان زیاد باشد یک خط باطل روی همه‌اش می‌کشیم و باز این گزاره را به مدد می‌گیریم و می‌گوییم: «‌از صفر می‌نویسم!» بسامد این گزاره‌ی از «‌صفر نوشتن» در بازنویسی‌ها و بازخوانی‌ها و خراب‌کاری و «خرده‌کاری»‌هایمان، چه در سیاه‌مشق‌ها و چه سفیدنویسی و سفیدخوانی‌ها آن را به یک جمله‌ی عادی و کاربردش را به یک عادت و امری خودکار تبدیل کرده بی‌آن‌که لحظه‌ای در معنای غیرمتعارف و غیرخودکارش دقیق و عمیق شده و از خود بپرسیم چرا؟ راستی چرا مبنا و آغازگاه دوباره‌کاری‌امان را از عددی دیگر نمی‌گیریم و درنمی‌آوریم و راست می‌رویم سراغ و سرِ صفر؟! پاسخ این پرسش می‌تواند خیلی چیزها باشد از جمله «نوشتار صفر» و این که درجه‌ی صفر «درجات» را در خود خُرد و خنثا می‌کند و فضا و امکان بازآفرینی در اختیار می‌گذارد. در این نقطه است که چیزی به نام تقابل و دوگانگی و مرجع نداریم و تمام ارجاعات ) اگر ارجاعی مطرح باشد)  عددی، فرهنگی، هستی‌شناختی، اجتماعی و روان‌شناسی و ... به آن است؛ به مرجعِ صفر!  به هیچ، هیچِ حجمی در حد و اندازه‌ها و معناسازی‌هایِ ممکنِ «‌هیچِ‌» پرویز تناولی‌:«‌بر سفره‌ی گسترده‌ی زمین‌‌/ هر روز تناول می‌کنیم/‌«‌ هیچِ »تناولی را.»

صفر واحد معنایی و عدد بزرگی است اگر در امر نگارش و به اصطلاح توی حساب و «‌‌کتاب‌»امان حساب‌اش بیاوریم و بزرگ‌اش بداریم در لحظه لحظه‌ی پیاده کردن و آفرینش کلمات. اعدادِ دیگر تا دیروز می‌گفتند صفر «‌‌عددی» نیست؛ هیچی نیست‌!‌ امروز تمام اعداد آرزوی‌شان این است به سطح صفر برسند. بازگشت به سطحی که آحاد کوچک و بزرگ و بالا و پایین و تمام تفاوت‌های عددی و ارزشی و فرهنگی و اجتماعی و رنگی و انسانی و ... می‌روند و در آن «‌نقطه»ی تاریخی هم‌سطح و برابر و صفر می‌شوند؛ شکل و پیراهن و سایزی که به تن همه می‌آید از کوچک و بزرگ‌اش گرفته تا چاق و لاغر و ... سایز و سطحی که پیش‌تر در یادداشتی کوتاه با عنوان «سفر به نقطه صفر«‌ به بهانه و پیرامون نقد فیلمی مستند، از زوایایی دیگر به متن و مفهوم گسترده‌ی آن برگشته‌ام و شِمایی کلی از سایه ـ روشن‌ها و مختصات و معناهای اجتماعی‌ـ ادبی و غیرریاضی‌اش را ترسیم و روی نقشه‌ی جغرافیای انسانی ریخته‌ام‌. واکاوی این معناشناسی مفهومی‌ـ شعری باز و گسترده‌ی صفر اجازه می‌دهد احکام و سویه‌های شاعرانه‌ی دیگری از آن را این‌جا طرح و بازگشوده و بیش‌تر به بحث‌اش بگذارم.
آناتومی صفر و درجه صفر هم از تهیگی این درجه و هم از پُری‌اش گزارش می‌دهد. این استعاره عددی و شیوه‌ی بیان گرفته شده از مفهومی ریاضی را آن‌گاه که به ساحت و سطح زبان و متن‌های شعری‌ـ ادبی و مفاهیم گسترده اجتماعی‌ـ انسانی بر می‌کشیم و کارکرد و امتداد می‌بخشیم و دلالت‌ها و استعارات و مفاهیم دگر و دگرگونه‌ای واگویه و منتقل و همراه خود می‌کند. با این زبان ریاضی‌وار و تأویل این ابزار زبانی به سمت بی‌نهایت‌ها می‌رویم‌: بی‌نهایت خوانش، بی‌نهایت تفسیر و تأویل و بی‌نهایت معنا و ... . با کاشتن 1 عددی کنار صفر، زبانی دیجیتالی و رسانه‌ای را برای ارسال پیام و امر ارتباط و انتقال هم‌زمان و صدا و تصویر و متن و گردش جهانی و بر خط و نوری اطلاعات فراهم می‌آوریم؛ با خلقِ اعداد تصاعدی چون 2 بغل صفر اما زبانی جهانی و بی‌مرز برای تأویل و ترجمه آزاد و بی‌نهایت متن و پاره متن و معنای متنی و دنیایی، می‌آفرینم. رخداد زبانی نخست در سخت افزارهایی چون رایانه‌ها و چیپس‌های هوشمند و برنامه‌نویسی اتفاق می‌افتد؛ رخداد دوم در نرم افزارها و سطوح متنی‌ای چون نوشتار و فیزیک زبان.
صفر و نوشتار صفر، در معنای متنی آن نه ریاضی‌اش، آن میانه است. وسط است. وسط بود و نبود، رفت و آمد، مرگ و زندگی و... پس و پیش ندارد اما پیش و پس خیلی از قضایا و مفاهیم ریاضی و اجتماعی است که آمده‌اند و از همین نقطه کوچولو بار گرفته‌اند. بارکُدی که تأویل و خوانش خود نقاد محتوا و اَشکال و اعداد و رنگ‌ها و آواها و فضاهای هندسی و ابعاد هولوگرامی‌اش رمزگان و دلالت‌های متفاوت و بعضاً متضاد اجتماعی‌ـ فرهنگی و ... ای را برابرمان می‌گشاید. هیچ نیست و همه چیز هست. این هم هست و هم نیست می‌تواند شکل دیگر همان غیاب و حضور متنی دریدا باشد که در زیر و بم و نحوِ نحوگذاری خود ریختار می‌گیرد و در هر افق زمانی معنایی دیگر از خود بروز و بیرون می‌دهد. عددی محاسبه‌ناپذیر که ریشه‌ی رادیکال آحاد محاسباتی و چندگانه است. ریشه‌ای گیاه‌گونه و مشترک که در ابعاد گوناگون رشد و امتداد می‌یابد، اضافه و کسر و تکثیر می‌شود و ریشه می‌دواند در آفاق و شکاف‌ها و روی هر سطحی آشکار و پخش می‌شود. قلمرویی بی‌نقشه و بی‌خط و خطوط و مرز که آحاد و اعداد را جذب آغوش گشوده خود می‌کند و بُردار آن‌ها در مسیرها و عناصر و دنیاهای نادیدنی می‌شود. عددی رمززدا از رمزگان و اعداد و ارزش‌ها و معناهای یکه.
گفتمان صفر به گفته که می‌آید گفتمان شاعرانه آغاز و در زبانی شورآفرین شکل می‌بندد. در این گفتمانِ صفر و زبان با نظامی از دلالت‌های شعری، دال و مدلول در حلقه‌ی دوایر و تار و بافت درهم تنیده خود یکی شده و جهان معنا به صورت تشعشع و انتقال انرژی از کلمه‌ای به کلمه‌ای و از سطحی به سطح دیگر و در گریز از مرکز، مدام در حال ساطع شدن و انبساطی کیهانی است. سرخوشی و لذت متنی که حرف‌اش هست زیر این نورپردازی و سپهر بی‌منتها و در همین درجه صفر زبان است که معنا و تحقق پیدا می‌کند و درجه صفر هم در شور زبانی شاعرانه؛ جایی و زبانی که حس و دریافت و ادراکات را در خود بی زمان و مکان و زمینه می‌کند. در بوطیقای شعر زبان، صفر بُن‌واژه نیست، نام ندارد و نام نمی‌دهد. از هویت و دال و عاملیت مستقل هم برخوردار نیست. اگر علت است لحظه و گام بعدش می‌تواند به‌مثابه معلول جلوه و عمل کند. ارجاع به آن هماره ارجاع به مرجعی در حال واپاشی و اضمحلال است: فروپاشی چیزی به نام«یک» و در همان حال زایش و فراپاشی اعدادی مضاعف و موازی‌!‌ کشف و بازنمایی این ناسازه و توازی‌ها و مضاعف‌های بر آمده از فراشد متنی صفر درجه هم «‌ذهن ریاضی» نمی‌خواهد. یک خوانش و خیال خلاق و دیگر آفرین می‌تواند کنار و پشت مضاعف‌ها و اعداد دوگانه متباین و تقابل ناهمخوان «بی نهایت»ها یا مجموعه‌های معلوم، وجه مجهول را هم استخراج و معادله‌گیری کند و به عنوان یک تصور و مفهوم معقول، تصویر و علامتی محسوس و نشان دار بخشد‌: غیابی واپس زده و سرکوب شده پشت حضور ی تاریخمند و اقتدارهایی مطلق و مرکزگرا.
نقطه گذاشتن جلوی هر گزاره‌ی بی‌گذر و علامت ‌ایست دادن به آن در معبر تاریخ و رفتن به سر خطِ غیر‌خطی صفر و از صفر نوشتن و خواندن امکان بازگشت غیر‌نیچه‌ای به نقطه ایست آشنا و «‌آشنازدا» که در آن ناخوانده‌ها بارها خوانا و نانوشته‌ها مرتب بازنویسی و معناها و دال‌‌‌های یکه سوار پیاده و شکسته و سپس بارگیری و باز تأویل می‌شوند. نقطه‌ای پر از نقطه نظر و کشف و شهود. بر این مدار منظومه‌ای از اعداد و آحاد و کلمات سرگردان سحاب‌وار حلقه بسته و به گردش و حرکت در آمده و بر اثر حرکت و درهم کنش درونی و بیرونی استحاله یافته و انرژی عظیم و بی‌پایانی در جهات مختلف و راستاهای افقی و عمودی متن آزاد و فضاها و دنیاهای چند بُعدی موازی دیگری شکل می‌گیرد و بر سپهر معنا به درخشش و نمود می‌آیند. نمودی که نه حضور مطلق است نه غیاب مطلق: «شد» است. فراشد سامانیابی فعلی که فاعل را در خود محمول است و خط و فضا می‌دهد برای آفرینش و باز آفرینی خود‌ـ دیگری.
بر مدار صفر بودن و از گونه‌ی صفر سرایی معادلات از پیشی را ساختارشکنی و به هم می‌ریزد: معادلات قدرت، معادلات اجتماعی‌ـ تاریخی، معادلات اخلاقی‌ـ ارزشی و معادلات و ساختارهای زبانی و معنایی و... گونه‌‌ای از سرایش که در خود همه ساختارها و معادلات را نسبی و وارد حساب احتمالات می‌کند. معادلات و روابط و ساختارهایی که از دل و پی رفتِ ترکیب و گزینش واژگانی و قواعد کلامی و ساختار نحوی و قراردادهای مفروض و خاص زبانی بیرون آمده و آن بیرون متنی شده‌اند و با به چالش کشیدن متن‌های دیگر ما را وارد دنیایی از بینامتن‌ها می‌کند؛ متنی از زمره درجه صفر. درجه‌ای که بارها و بی‌پایان صفر می‌شود و در صفر، مکرر شعرِ محض. درجه‌ای که در آن جنسیت و هویت و دلالت از پیشی مخلوقی که در در فضای متنی در حال خلق و خلق شدن است نداریم و قابل درجه‌بندی و تعیین و تعین و حد و تعریف و معنی ثابت نیست و از آن نباید قدر مطلق گرفت. کشش و لذت خوانش آن هم به همین پیش‌بینی ناپذیرهاست و این که کل چنین متنی را می‌شود پس از خوانا کردن خط زد و رفت از صفر نوشت و خواند و کارکرد و دلالت‌های دیگرش بخشید از راه خوانش و بینشی خلاق و متفاوت.
این شیوه زدن از صفر و چون صفر نوشتن و بیان و ارائه کردن دست و متن را توأمان باز می‌گذارد برای دست بردن به متن و بازی آزاد با تلون دلالت‌های متنی و فرامتنی آن. بازی‌ای که قاعده هر بازی‌ای را به هم می‌زند و مجال حضور دیگری در بازی جمعی و چندجانبه‌ی خود را فراهم و به رسمیت می‌شناسد. این پذیرش و رسمیت‌بخشی به حضور دیگری و به سایه رفتن سایه‌ی سنگین مؤلف با تمام نیات خوب و بدش، خاصیت الاستیک و انعطاف‌پذیر منش صفر نوشتاری و سطوح ذاتاً لغزان آنست. کاراکتر و سطحی که معناها و اعداد به صورت تصاعدی و زوج زوج نه واحد، از بغل و پس و پیش و بطن آن فوران زده و بیرون می‌آیند و تکثیر می‌شوند و گزاره‌ی ریاضی‌ « 2-0»فرمول و بیان کوتاه این نوع شیوه و شگردزنی در نظامی از دلالتِ شعری به نام  «شعر زبان» و با محوریت کلمه و زبان محور است به‌دور از بازی‌های سطحی زبانی. به این مفهوم که از زبانِ صفر شعری نه به یک معنی و یا تفسیر بل هم‌زمان به چند معنی جهش معنایی پیدا می‌کنیم و به خوانش‌های متفاوت ظرفیت و امکان دخالت متنی و تأویل چند وجهی از متن و آغوش گشوده‌‌ی خود را می‌دهد. راهبردِ متنی‌ای در حد صفر مرزی که در عین خودبودگی‌اش، دگر آفرین است. در این مرز و محدوده، آزادی و بازی آزاد دلالت‌ها و عمل و عملکردها از مرز مجاز به مرز مفهوم یا به عبارت دیگر از متن به تاریخ نزدیک می‌شود. آزادی‌ای که در فضای دیداری شعر زمینِ مانور پیدا می‌کند و سفیدی‌هایش را شاملو می‌گوید‌: «‌‌نجات است و آزادی!»  «می‌‌گویم»  نزدیک  می شود نه این که «می‌رسد.» چرا که واحدهای معنایی‌ای که از دل و درون سخن‌سرایی مصداق و بیرونیت پیدا می‌کنند مستقیماً هم‌ارز با مفاهیمی نیستند که از راستای نقادی و سطوح و متون دیگر به حاصل آمده و خوانا می‌شوند. از این‌جا به تقابل‌ها و مواجهات فرامتنی و پایه‌ای‌تر و بیرون از دایره‌ی واژگانِ صرف و موقعیت سخن ایدئولوژی و اجتماعی در مناسبت‌اش با تعیین‌های دیگر، نقب می‌زنیم که فی‌الحال بحث ما نیست و در سطح همان شاکله‌ی سخنِ «صفر» و مجازهایش می‌مانیم نه در حد مفاهیم متعین؛ سطحی که اثری واحد با تأثیر واحد و در گسست از دیگر واحدها و تعین‌ها نیست بل حرکت است و افشانش و پاشش و در بروزات و گونه‌ی متنی خود یعنی شعر، ارزش و شکل و مضمون و تحقق می‌یابد. گونه‌ای که اگر بخواهیم از آن عبور کنیم و از مرز مجاز به مرز مفهوم برسیم باید از متن شعری‌ـ ادبی جهش کارکردی‌ـ معنایی کرده و به متن‌ها و پیرامتن‌ها و فرازبان‌های دیگر فرارَوی کنیم که این خود مواجهات را در عمق و سطحی دیگر مطرح و رقم زده و پیش می‌کشد. زبانی شدن مؤلف و متن و خواننده و پیام و دلالت‌ها در این نقطه‌ی صفر و ارتباط ادبی، برسازنده‌ی دلالت‌های دیگریست که نظام‌های نشانه‌ای متفاوتی را در افق معنایی خود می‌گشاید.
شمارش معکوس نخستین سطر «‌پرتابی» یک شعر به صفر ختم می‌شود اما صفر، این‌جا، پایان نیست همان‌گونه که آغاز. صفر تلفیقی از این دو جایگاه و وهله است. یک‌بار به عنوان خود متن، باری دیگر به مثابه‌ی خوانش و تأویل متن توسط اعداد و آحاد دیگر در مکالمه و رویارویی‌های بیرون از دایره‌ی کنش ادبی خود. به عبارتی اگر جایی و زمانی چون منشاء و خاستگاه عمل کرده و ظاهر می‌شود؛ زمانی و جایی دیگر در نقش مکمل وارد متن و بحث و نظر شده و ترکیبی از اضلاع چند وجهی درون و بیرون از خود به سطح دیدار آورده و بیرونی می‌کند. بروزات معنایی این ترکیبات دوگانه، ایستا و دو قطبی نیستند بل از راه نشانه‌ها و نظامات مبادله‌ای و جایگردانی‌های متنی و فرامتنی و حرکت کلمه در نحوِ و ساختار گزاره‌ها و چین‌اش واژگانی در محور هم‌نشینی جهت ایجاد ضرباهنگ آوایی و واجی و وزنی در راستای توازی‌های دِلالی‌ـ معنایی، تعدیل و دگر می‌شوند. به این معنی که اجرای بیان در «‌نقطه صفر»  به بیان اجرایی می‌رسد و با نیرودهی دِلالی و واژگانی کنش‌های میان متنی را تحریک و شدت می‌بخشد. امکان زبانی‌ای که در همان حال که به سطح بیان و بیان‌گری می‌آید دیگری را نیز هم‌زمان همراه «‌خودنمایی»اش می‌نمایاند.
  به بیان دیگر، در محدوده‌های متنی و معنایی خود حبس نمی‌شود بل با دیگر اعداد و الگوهای زبانی و واقعی در یک ارتباط چند مجموعه‌ای قرار می‌گیرد و نظامی از درهم کنش‌های غیر‌قابل محاسبه و پیش‌بینی را برمی‌سازد عدد و عنصری سلبی که ماتریال اثبات در ذات‌اش نهفته و با یک اشاره و در فرایندی دیالکتیکی دلالت‌ها و کارکردهایش بیدار و تکثیر می‌شود و رگ خواب را می‌زند. تکثیر «ریزوم»وار و غیرسرطانی دلالت‌ها و سخن‌هایی که در یک نقطه به نام صفر جمع شده و از این جمعِ اضداد و از خلال متن و مؤلف و خوانش‌های متفاوت گذشته و کارکرد می‌یابد.
مناسبت میان متنی‌ای که به مناسبات دیگری اشاره دارد؛ کنش ذهنی‌ـ زبانی‌ای که رو به بیان‌گری و دیگری دارد و در این رویکرد و «‌‌رابطه»ی چند لایه، اندیشه‌ـ تجربه و انسان‌ـ متن به عنوان واقعیاتی بلاواسطه به متن و تاریخ و منصه‌ی ظهور می‌رسند.
پردازش این دلالت‌ها و کارکردهای شعری و حضور و غیاب و خواب و بیداری‌ها در کنش زنجیره‌ای متن صفر، بیدارخوابی‌ها را در فضا و بسترِ روان و دیداری‌ـ ادراکی خود تلنگر زده و از خیلی روان‌ها می‌گیرد و به تعمق و بازاندیشی در سطح و ژرفای گاه شفاف و گاه کدر و گرداب‌وار خود وادار و می‌کشاند. این کَشندگی و کُشندگی توأمان از سرچشمه‌ی چشمی روشن تا اعماق کور و تاریک یک اقیانوس، نا‌آرام پیش می‌رود و پس می‌افتد و در چرخه‌ای هم‌زمان و در زمان موج‌وار پَری‌های نی‌لبک زن و «‌سیرن»های آوا به لبِ متفاوتی را به سطح و ساحل خویش می‌آورد و موج آفرینی می‌کند و به سرنشینانِ «‌قایق» مدوزا فرمان ایست یا عبور می‌دهد.
از این نواخت مکرر منش ایجاد تا ایجاب متنی صفر زبان راه و مرزی نیست و فراتر از زبان و جلوه‌ی معنای یکه‌اش می‌رود و در تحلیل آخر، این سیالیت و ظرفیت صفر شده، امکان فرافکنی و فرارَوی در متنِ گشوده‌ی خود را کُدگذاری و پرورده و فرارفت‌های تمهید زده‌ای از همین دست و گونه‌ی ادبی و گذر و دیدار آزاد و بی‌روادید بین مرزهای متن و انواع تفسیر آن، و باز بودن همیشه‌ی مرز این دو ساحت در نقطه‌ی صفر و استقرار در موقعیت مرکززدای آن و گمشدن در فضای بی‌کران‌اش، این خوانش و تأویل و آزادی را همین‌جا به این «‌قلم» نیز می‌دهد که «‌خط خوردگی»های تک نگاری‌اش را نه به یک کلمه یا گزاره و بند و پاراگرافِ صرف بل به سراسر متن بکشم و بروم: از «صفر» بنویسم ! ... . 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال دهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، چهار راه بانک، کوچه‌ی شهید جلال سرباز