شما اینجا هستید: خانهمقالهیافت‌ها و دریافت‌های دیالکتیک در مجموعه شعرِ مادر از نعمت مرادی

یافت‌ها و دریافت‌های دیالکتیک در مجموعه شعرِ مادر از نعمت مرادی

شنبه, 14 مرداد 1396 ساعت 18:29 شناسه خبر: 2788 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

تک مطلب‌ها: شعر، یافت، دریافت، معنا و زیست
یافتن و دریافتن دو پارامتر بارز و بالغ دریک اثر هنری به شمار می‌آیند که این دو پارامتر از جانب ِصاحبِ اثر به دایره‌ی ترسیم و تصویر کشیده می‌شوند. شاعر برای این که به یافته‌هایی در شعر دست یابد نیاز به تیپیک و تکنیکی توأم با دیالوگ را دارد تا که از این مسیر بتواند به دریافتی بایسته و شایسته برسد. بدین‌سان که یافت و دریافت در یک اثر را می‌توان پیدا کردن و دانستن و فهمیدن نیز معنا کرد، به گونه‌ای که شاعر برای این که شعرش را در میان جامعه احساس کند ابتدا نیاز به یافته‌هایی دارد و براساس همین یافته می‌تواند شعر را  بر بستر درک و فهمیدن بنشاند. هر شاعری که بتواند دریافت‌های خود را دیالکتیک کند آن شاعر را می‌توان در مرتبتی از مقوله‌ی جامعه پذیری قرار داد.


دیالکتیک دریافت‌ها باید دارای دو گونه و گویه باشد. نخست دریافته‌هایی که حالت خود پرسی دارند و دیگر دیافت‌هایی که ازحالتی هم‌پرسی بهره می‌جویند. لذا ممکن است که یک شاعر تنها از دریافت‌های خودپرسه بهره‌مند شده باشد و از دریافت‌های هم‌پرسه بهره‌ای نبرده باشد که در این شرایط آن شاعر را می‌توان شاعری با من فردی و یا فرد‌گرا نامید که تنها دارای حسی نوستالژیک توأم با فردیت و سلایق و روحیات فردی در شعرش مواجه هست. این نوع جلوه از جانب شاعر اگر چه نوعی دردمندی است اما این دردمندی چون در قالب بودن است و هنوز به صیرورت (شدن) تبدیل نشده است لذا چنین شاعری را نمی‌توان شاعری اجتماعی برشمرد. از جانبی دیگر می‌توان به دریافت‌های هم‌پرسه نیز اشاره نمود که اگر این دریافت‌ها در شعر شاعر وجود داشته باشند در واقع آن شاعر من اجتماعی دارد. منیّت اجتماعی بستگی به دیالکتیک شاعر دارد که این دیالکتیک به چه اندازه و قواره توانسته جایگاه و پایگاه خود را در جامعه کسب نماید. لذا مجموعه‌ی «مادر» از نعمت مرادی را می‌توان در زوایایی اثری یافته مند برشمرد و در ابعادی هم شاعر به دریافت‌هایی دیالکتیک دست می‌یابد که این پراکسیس رفتاری از جانب شاعر، شعر را به دایره‌ی اجتماع می‌کشاند و مخاطب می‌تواند با اشعاری جامعه‌پذیر تصادم داشته باشد اما شاعر تا نیل به دل آگاهی لازم چه از حیث زبان و چه از لحاظ مفهوم با فاصله‌هایی هم مواجه است که این قلم در مجموعه‌ی شعر پدر نیز به معرفت شعر شاعر به صورت مفهومی اشاره شده است. بدین ترتیب، پنداشت این است که یافت‌ها و دریافت‌های جناب مرادی در همه‌ی مجموعه‌هایش از لباسیسم باطنی واحدی برخوردار شده‌اند اما از حیث لباسیسم ظاهری می‌توان گفت تنها تغییراتی از حیث زبان و بافتار دیده می‌شود که این مهم نیز در مجموعه‌ی مادر بیش‌تر مشهود است. منظر یافته‌ها و دریافته‌های شاعر از جانبی متعلقِ به زیست‌بوم خویش است و البته در جوانبی هم تلنگری به تاریخ، اجتماع و دردهای جامعه وارد می‌سازد که به نوبه‌ی خود نوعی هم‌پرسی به شمار می‌روند.
مرادی شاعری است منظر گزین که نظرش به شعر همیشه بر اساس یافته‌هایی می‌باشد که از بافتار فردی و شخصیتی موطِن خود خیز بر می‌دارند و البته حس نوستالژیک و آرکائیک شاعر به موطن خود نیز مصداقی از این نماد است به شیوه‌ای که از نام مجموعه شعرهای این شاعر می‌توان به این دریافت‌های معنایی دست یافت. به هرروی این شاعر تاکنون مجموعه اشعاری را به نام پدر، مادر و هرسین به چاپ رسانده است و نام‌گذاری این مجموعه‌ها نشان می‌دهد که شاعر تعلق خاطر ویژه‌ای را به زندگی فردی و اجتماعی خویش دارد و در صدد است تاکه آن‌چه که در مسیر همین زندگی تجربه کرده است را به تصویر بکشد. به بیانی می‌توان گفت که زیست‌بوم شاعر که شهر هرسین می‌باشد در زوایایی بیان‌گر زندگی هنری شاعر است که با جغرافیای فکری خود این زندگی را در قالب شعر ترسیم می‌کند.
با این بیان، مجموعه شعر مادر از این شاعر از آثاری است که با مشخصات ظاهری 70 ص در قالب 40 شعر توسط انتشارات مایا و در سال 1395 به چاپ رسیده است . در یافت این است که شاعر در این مجموعه به یافته ها و دریافته هایی دست می یابد که نسبتِ به دیگر مجموعه هایش که ذکر آن رفت از چرخش زبان و چربش بیان ِبهتری بهره‌مند گردیده‌اند به‌طوری که برداشت از این چرخش زبان و چربش بیان نیز برداشتی دو لایه است که یک لایه‌ی آن احساس زنانگی است و لایه دیگر آن نیز عشق، درد و اجتماع است اما با این تفاوت که این فهم در همه اشعار این مجموعه یافت نمی‌شود بلکه در بخشی از اشعار نمایان است. پیرنگ plot) )مفهوم زن در مجموعه مادر از بازگفت‌های خوبی برخوردار شده است و این احساس زنانگی می‌تواند در مجموعه‌های بعدی شاعر با زبان، منظر، تکنیک و تصویر بهتر و مهتری برجسته شود. 
با نمونه‌هایی به شرح ذیل از شاعر:

1- یافت‌ها و دریافت‌های زن‌واره:
- چه دردناک است/ زن باشی/ زیبا باشی/ و هر روز کوچه در تو بمیرد/ چه دردناک است/ زن باشی/ زیبا باشی/ از سقف سرت گریه بچکد/ کوچه/ برای قدم‌هایت فبر بکند/ پلک هایت / دو پرستو که در چشم‌هایت/ لانه نه/ قفس کرده باشد/ زن/ ای هوای یگانه/ انگشت‌های بسته‌ات را ها کن/ شاید درد/ شبیه گنجشکی/ از آن پرواز کند/ چه دردناک است/ زن باشی/ زیبا باشی/ از ترس آبرویت/ خودت را بغل کنی/ زن/ موهایش بوی خطر می‌داد/ بوی همین شعر/ که نوشته شد.
 
2- یافت‌ها و دریافت‌های کوتاه: من مادرم هستم/ من خواهرم هستم/ من برادرم هستم/ من دخترم هستم/ من زنم هستم/ من پدرم هستم/ کسی که تنها باشد/ خودش همه کس خودش می‌شود.
- درد کلمه‌ای بود‌/ که از دهان مادرم می‌پرید/ درد کلمه‌ای بود/ که از دهان من می‌پرید/ درد/ کلمه بود/ با حفره‌هایی بر تنم/ اما، به استخوان دخترم نرسید.
- بانک کشاورزی/ انگشت‌های پینه بسته‌ی هیچ کشاورزی را/ نجات نداده است/ بعضی از اسم‌ها/ دروغ می‌گویند/ شبیه بعضی از رییس‌جمهورها.
- مردی که چند پا دارد/ قدم‌هایش/ نامنظم است/ زن‌ها/ بوی قدم‌های یک غریبه را/ زود حس می‌کنند.
- پاییز/ درخت دلتنگی است/ که موهایش ریخته/ این را/ من و درخت همیشه خشک حیاط/ خوب می‌فهمیم.

3- یافت‌ها و دریافت‌های انتقادی-اعتراضی
لطفاً/ به پناهندگی لب کمک کنید/ به هزاران لبِ نشسته بر چرت/ به صدها لب نیایشگر/ به عبای غمگین مادر/ لطفاً/ به لب‌های خیابان کمک کنید/ به قدم‌های مادرم در آن خیابان/ به لب‌های زنده‌اش/ و صورت سوخته‌اش زیر خورشید ظهر/ آه مادر!/ نگران کودکی من نباش/ من/ به لب‌هایم آموخته‌ام/ که شیر/ بستنی/ و خوراکی را دوست نداشته باشد/ به درک اشک، رسیده‌ام/ به پاهای کویرت/ که یاد آور یگانه مرد است/ لطفاً/ به پناهندگی لب کمک کنید/ لب‌های عطش مادرم در آفریقا / لب‌های بی پناه مادرم در کوبانی/ لب‌های مادرم/ در همین شهر.

4- یافت‌ها و دریافت‌های سیاسی-تاریخی‌.
روی پوست بی‌گناهم/ کرورها چشم/ میلیون‌ها زخم، روییده/ دست می‌کشم روی پوست تاریخ/ استخوانی از دهانم بیرون می‌پرد/ که مزه‌‌ی کمان می‌دهد/ انگشتم را روی سرم می‌کشم/ جای دو مار محو شده/ در زمان/ مکان/ سلول‌های مغزم/ که مزه‌ی آهنگر می‌دهد/ جنگ، جنگ است/ میان دو قبیله‌ی پوست و استخوان/ پوست، گاهی، مزه‌ی آشپز می‌دهد/ گاهی دلقک/ دزد/ رقاص/ رنگ عوض می‌کند، پوست/ سرخ/ زرد/ سبز/ سپید/ استخوان اما/ مزه‌ی استخوان می‌دهد/ سال‌ها بعد/ استخوانی تاریخ قبیله است‌/ تیغی‌، خودش روی حمام سرم می‌کشد/ شش رج دندان تاریخ‌/ از دهانم بیرون می‌ریزد/ امیری در کاشان می‌افتد‌/ چشمی از کرمان روی پوستم کور می‌شود/ و استخوانی از پای چپم هدایت که می‌شود/ دو جفت بوف/ دو جفت کور/ سگی آن‌قدر روی پوست خود می‌دود/ تا پاهایش آب شود/ شهوت، لابه‌لای استخوان‌های سگ/ مردال می‌شود/ تا دو کلاغ/ بالای سرم بچرخند/ و خواب چشم‌هایم را آشفته کنند/سپید/ سپید/ پوستم، شعر سپیدی می‌شود/ که کلاغ‌ها/ دهه به دهه به آن نوک بزنند.
حاصل این که مجموعه‌ی مادر در جاده‌ی شعر مبتنی بر دو پارامتر یافتن و دریافتن در حرکت است و شاعر در این گذر و گذار به ره‌یافت‌های قابل تأملی در بستر جامعه نیز دست یافته است. اما دو راهکار را می‌توان به شاعر در جهت گذر از وضعیت موجود و گذار به وضعیتی مطلوب‌تر ارائه داد. نخست این که شاعر زیست‌بوم مادری و زادگاهی و جغرافیای فکری خود را تغییر دهد که با این کار با بافتارهای عینی و ذهنی تازه‌تری در موطن خود و یا بافت‌های طبیعی دیگر مواجه خواهد شد و طبعن آموزه‌ها و آمیخته‌های این بافتارهای عینی و ذهنی شاعر را با زبانی بدیع‌تر و مفاهیمی صریح‌تر آشنا خواهد کرد. در ثانی شاعر همان زیست‌بوم و جهان فکری  قبلی را ادامه دهد که در چنین شرایطی شاعر با تکرار معنا مواجه خواهد شد( رویکردی به تکرار معنا(وجود) درشعر  به قلم عابدین پاپی) به گونه‌ای که این تکرار معنا نیز در مجموعه شعر هرسین و پدر نیز به چشم می‌خورد. ‌ دیگر نکته این که، نعمت مرادی شاعری است که می‌خواهد بین سنت و مدرنیته پلی مستحکم بنا کند که گمان می‌رود برای این کار بایستی ابتدا جامعه این بستر را برای ما فراهم سازد و درثانی خود شاعر نیز در تعیین اندیشه راه، سهمی به‌سزا را بر خود حمل نماید. بر این پایه، برای چگونه سُرودن شعر بایستی روی چه گفتن‌ها خط بکشیم و تنها این چگونه سُوردن نیز با تغییر جهان بوم و جهان فکر شاعر صورت می‌گیرند زیرا که جهان بوم شاعر ممکن است دارای دو لایه باشد که یک لایه‌ی آن زادگاه شاعر است و لایه‌ی دیگر آن مکانی است که فعلن تحت هر شرایطی در آن سکونت دارد. لذا این دو گانگی زیستی هم می‌تواند در شعر شاعر شکوفا و بالنده باشد و هم این که کال و ایستا. و جهان فکر شاعر به جهان فکری گفته می‌شود که شاعر در آن زیست فکری می کند نه زیست اجتماعی. لذا زیست اجتماعی شاعر یک بحث است و زیست فکری آن بحث دیگری است. به طرزی که ممکن است شاعری در تهران و یا تبریز زندگی کند اما زیست فکری آن شیراز و یا کرمان باشد و یا ممکن است که زیست فکری شاعری در اهواز و یا بوشهر باشد اما زیست اجتماعی آن قم و یا یزد باشد.

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال دهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، چهار راه بانک، کوچه‌ی شهید جلال سرباز