شما اینجا هستید: خانهمقالهجهان دیگری ممکن است

جهان دیگری ممکن است

چهارشنبه, 19 مهر 1396 ساعت 09:30 شناسه خبر: 2953 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

متن همان جهان است و جهان همان متن. اگر چنین باشد که این گزاره می‌گوید باید توازی‌ها و مجاورت‌های ساختاری، شکلی و کارکردی و مناسبات نشانه‌ای معینی نیز آن‌ها را به‌گونه‌ای عینی به هم نزدیک و به لحاظ معنایی هم‌نشین و در تراز هم قرار داده باشد.

قبل از ورود به بحث و بازنمایی این الگوسازی مناسبات باید اضافه کرد که هم‌ارز و در بینامتن این دو جهان، متن دیگری نیز زیست می‌کند به نام انسان که عامیت دال‌اش به عنوان صاحب کنش و عامل کلامی و بستری ارتباطی ضمن این که از هر دو متنِ پیرامتن «خود» در کنش و مناسبتی دیالکتیکی و پویا هم تأثیر می‌گیرد و هم تأثیر می‌دهد، با خود و زبان دلالت‌گرش نیروی جنبشی و دلالتی وارد می‌کند به هر دو متن. همراه این «امیر دال‌ها» و متن سوم که می‌شویم و به سراغ این دو جهان یا این دو متن بی‌کرانه با تمام دلالت‌های عینی و ذهنی و بی‌پایان‌اشان می‌رویم و لای لایه‌لایه آن‌ها را لایه‌برداری و باز که می‌کنیم به انگاره‌ی جدیدی از متن ـ کتاب می‌رسیم: انگاره‌ی کتاب با انگاره‌ی جهان!
انگاره‌ای که از منظرهای مختلف تصویر و تصور و تفسیر شده و هر بار با چیزی، که رساننده معنا و منظور باشد، چون انگاره‌ کلاسیک کتاب با استعاره درخت و ریشه‌ی ساقه‌گون و تک‌پایه و شاخ و برگ بسیارش؛ و یا بحث‌های جدیدترِ «دلوز ـ گتاری» در مقابل آن و در پیوند با همین معنا طرح و پیشنهاده‌ی بدیل خود یعنی انگاره‌ی کتاب با استعاره‌ی مشهور «ریزوم» یا همان ریشه‌ی غده‌گون و چندپایه برخی گیاهان بی‌ریشه و ساختار چون سیب‌زمینی و ... در مرتبه قیاس قرار گرفته و کالبدشکافی و زاویه‌هایی از آن با ذکر مثال‌هایی از حوزه‌ی دانش و فیزیولوژی و رمز ژنتیکی نهفته در ژنوم و ... مستدل و تبیین و گشوده و نظریه‌ی خود را فرموله و انسجام بخشیده و همین وجه بازبودگیِ متن، امکان این را در خود می‌سازد که باز به آن برگشته و در پرتو نظریات جدیدتر در حوزه‌ی نظام نشانه‌شناسی و زبان‌شناسی و وام‌گیری از ایده‌ها و مشاهدات و یافته‌های نظری اختر فیزیک یعنی کیهان‌شناسی ادبی و علوم کیهانی بازش کرد و استعاره‌ی متفاوت و دیگری از متنِ مکتوب به نام کتاب، طرح و پرداخت و این بار با انگاره‌ی خودِ جهان و با نگاه به رفتارهای زیراتمی و رصد رخدادهای آن در مقیاس خرد و کلان به خوانش و مقایسه و مجاورت بنشانیم.
این هم‌انگاری دو هم‌انگاره‌ی جهان کتاب با متنِ جهان، بی‌بحث قدیم محاکاتِ ارسطویی و تناظری یک به یک و هم‌راستا، جهانی دیگر یا بی‌نهایت جهان می‌آفریند در خطوط و سطوح و زمان‌ها و فضاها و ابعاد حیرت‌آور و متفاوت. این‌جا بحث از الگوگیری نشانه‌ای دو جهان به کل متفاوت از هم است نه مشابهت و نسبت دال با دلالت بیرونی‌اش و واقعیت یا تقلید که تقلید بی‌نقابِ امر زیباشناسانه هنر نیست. هر چیزی ممکن است باشد ولی هنر نیست. تشابهی غریب و شگفت در هر دوی این متن‌ها قابل مشاهده و رّدیابی است که هر یک به‌نوبه‌ و جدا از هم منشأ آفرینش تفاوت‌ها و جهان‌هایی‌اند ناشناخته و فراسوی خود. جهانی که در نگاه اول گویا یکی یعنی جهانِ متن به شکلی ذهنی و دینامیکی و دیگری یعنی متنِ جهان به صورت عینی و مکانیکی، هم‌راستا، یک‌دیگر را در آیینه‌ای واحد راست‌نمایی و کژنمایی می‌کنند. نمی‌خواهم این‌جا بحث «بازنمایی» را بازش کرده باشم. چرا که بحث این‌ها نیست. مطلب بردن این دو متن در هم‌انگاشتی واجد و سپس بررسی تطبیقی و قیاسی ساختار و کارکرد و سازوکار نانووار و درونی دو دنیا و متنِ درون و بیرون است در دو قلمرو مشابه و در عین حال متفاوت و دور از هم بی‌تلاش برای استخراج و انطباق معنایی و دلالتی خاص مگر استعاره‌پردازی از آن‌ها و سوگیری دلالت آن به متن و دنیایی دیگر که می‌گوید چه جهان‌هایی ممکن است در فراسو سوسو بزنند. هدف، اگر بتواند، نشان دادن مشابهت و هم‌ارزی زبانی ساختارِ موضوع / محمول در جهانِ متن با شکل ظهور ساختارِ ماده / صورت در متنِ جهان است.
جهان بزرگ مقیاسی که بیرون متن «‌آن‌جاست» و به صورت ماده و فضا و زمان هستی ما را احاطه کرده و جهان ریز مقیاسی که «این‌جاست» و درونِ‌متن جای گرفته و در واژه‌ها و دلالت و کنش یافته و در گزاره‌های فلسفی و ادبی و نظری روایت می‌شود. در بینابین این دو جهان و «فاصله‌» رخدادی است که با مصالحی از جنس ماده ـ واژه به کشف و خلق دنیاها و معناهای بی‌شمار و مکالمه با دیگری نائل شده و می‌پردازیم. هم‌بسته بودن این معناها را در اَشکال مختلف می‌بینیم.
هم‌شکلی «فضای خالیِ» (به تعبیر دریدا) ـ متن که باردار انرژی کلامی و محل ظهور و جرقه زدن اَشکال معنا و پرتاب و پاشش آن به بیرون خود بوده با فضای تهی کیهان که زهدان بیگ بنگ‌ها و هستی دادن به نیستی بوده آن‌گاه که به سطح آشکارگی می‌رسد، تا باز و بسته شدن استعاری دنیای کتاب با باز و بسته شدن و یا آغاز و انجام جهان در سیکلی آخر زمانی، در تصویر و داده‌های نظری جدید کیهان‌شناسان اختر فیزیک از کیهان، در قرینه و ترازی هم‌سطح و مشابه رفته و یکی می‌نمایاند. این را که باز می‌کنیم انگار آن را باز می‌کنیم؛ آن را که می‌بندیم انگاری این را می‌بندیم. انگاره‌ای واحد از دو پدیدار کثیر عینی و ذهنی به کل متفاوت در عالم خیال و واقع و ماده و ذهن.
«جهان» را، با همان ابعاد و هئیت و انحنای در بافتار فضا و زمان و ماده و پاد ماده و انرژی روشن و تاریک و گردش دَوَرانی کیهانی‌اش (به‌سان آغاز و پایان دایرهای خوانش معنای یک شعر) و به عنوان یک متن که باز می‌کنیم رصد و خوانش «آشکارساز»امان همان ابتدا از خطوط و نقاط سایه ـ روشنِ لغزان خط سیر الکترون‌ها به دنیاهای موازی و دیگری بر آمده و برساخته از درهم کنش و بینظمی زیراتمی یا کوانتومی جهش کرده و راه می‌برد. رفتار فیزیکی غیرقطعی‌ای که همانندش را در شکل اعدادِ صفر 1 و صفر 2 در « تئوری مجموعه‌ها» می‌یابیم که همه چیز را در خود «بخشی» و «مجموعه» می‌کند و بخشی‌اش این‌جا و بخشی‌اش آن‌جا، رسانش این معنا می‌شود که هم این است هم آن، هم کمی از مجموعه توش هست هم نیست، هم همه چیز هست هم نیست و ... این عدم قطعیت به ما می‌گوید این‌جا هم به همان شکل قانونی مطلق و قطعی حاکم نیست مگر قانون شانش و احتمال که افق ادراک را به سمت بی‌نهایت‌ها گرفته و بر حدس و گمانه‌زنی‌های مختلف می‌گشاید چرا که الکترون‌ها در آن واحد همه‌جا هستند و هیچ‌جا نیستند. به این معنا اگر در زمان حاضرند در مکان غایب‌اند اگر در مکان باشند نازمان می‌باشند و همین شکل ظهور و جابه‌جایی و رفتار غیرقابلِ پیش‌بینیِ در زمان و مکان دنیای زیراتمی به‌وجود آورنده میلیاردها دنیای متمایز با قوانین و ساختارهای متغیر و متفاوت از هم و خود ویژه‌اند. چون عبور دادن خطوط و حروف و اتم کلمه از فیلتر و ذهن و اندیشه‌ی خلاق یک خوانش‌گر حساس، هر اتفاق و معنای زبانی‌ای ممکن می‌شود. این ناممکن‌ها چگونه ممکن و در چه پروسه‌ای دگرسانی‌ها و دگرگونی‌ها و تغییرات شکلی و محتوایی دست می‌دهد؟
جهان متن و متن جهان عرصه‌ی ممکن‌ها و درهم کردن‌ها و درهم شکستن‌هاست. هر دوی این متن‌ها، جهانی از امکانات بی‌پایان هستند و در تماس و برخورد با جهان‌های دیگر امکان‌سازی می‌کنند. در یکی زنجیره‌ی واژگان و در دیگری، زنجیره‌ی اتمی و زیراتم‌ها ساختار جهان مواد و معنا را شکل داده و بر می‌سازند.
ایده‌پردازان «تئوری ریسمانی» در حوزه‌ی فیزیک نظری که اخیراً ایده‌ها و الگوهای ریاضی ـ فیزیک جذاب و نوینی مطرح و پرسش و پاسخ‌های متفاوتی در میان فیزیک‌دانان برانگیخته‌اند و دروازه‌های تازهای را به روی علم و دانشمندان گشوده و کشفیات شورانگیزی را در کائنات و عالم ماده و پادماده و نظریات کیهان پیدایی نوید می‌دهند و بر این اساس کل شالوده‌ی جریان فیزیک و اختر فیزیک و نسبیت عام و ... را زیر سؤال و به راهی دیگر برده و به‌هم ریخته و بر پایه‌های دیگری بنا کرده و تعریف بدیع و بدیلی از آن تئوریزه و ارائه می‌کنند و در صورت اثبات و رصد تجربی‌اش باید تمام دروس و قوانین تاکنونی فیزیک را، به همان سیاق خط خوردگی در متن‌های ادبی، خط زد و از نو نوشت، پیش‌تر رفته و بر مبنای همین یافته‌های نظری و نگاه به دنیای ذرات بنیادی و دنبال کردن و تحلیل رفتارهای ناپایدار و گریزنده و سازنده‌ی درونی آن‌ها و تاثیر بلافاصل حاصل از همین نوع درهم کنش زیراتمی بر فضاها و ساختارهای بیرونی خود، به نتایج فوق‌العاده جالبی رسیده‌اند و افق‌های دیگری را به روی علم و عالم و انسان می‌گشایند.
با تکیه و حرکت از همین فرضیات و مشاهدات اولیه و داده های تئوریک، دانشمندان فیزیک نظری می گویند نوع و رفتار فیزیکی این گونه اتم ها در دنیای زیراتمی ذرات تعیین کنندة هستی و سطوح ریزًکیهانی و دنیاهای بسیار و متفاوت از هم است. دنیاهای مادی و فوق العاده ریز و ناشناخته و نامرئی ای که ممکن است همین بیخ گوش امان همسایه کرده باشند اما بدلایل قوانین و مکانیسم خاص فیزیکی مختص به خود و فضاهای چند بُعدی و موازی هم، بر هم آگاه نبوده و به دنیای هم دید و راه نداشته باشیم.
پایه‌ی این نظریه بر مطالعه و این مشاهده‌ی عینی و علمی استوار است که درون نوترون «کوارک»هایی هستند که ساختارشان «رشته» ایست و شبیه سیم ویولون. وقتی این رشته‌ها خم می‌شوند باعث ارتعاش ذرات پایه‌ای‌تر می‌شوند. همین حالت و جریان مدام خمش و نوسان ریسمان‌ها و رشته‌های بنیادی نوعی‌اش «رشته کوارک» می‌سازند، شکل دیگر نواخت‌اش نوترینو، و ... بر این ساز و نواخت به صورت شکل دهنده‌ی ذرات بنیادین ظاهر می‌شوند.
درست همان‌گونه که نواخت نت موسیقی و امواج ایجاد شده و برآمده از لرزش تارهای سیم سازی چون ویولون و نحوه و نوع اجرای موسیقی موجب بی‌نهایت نت و آهنگ موسیقیایی متفاوت از هم می‌شود درست به همان شکل هم، نوع فرکانس و نواخت و لرزش این دسته رشته‌های کوارک دقیقن چون نواخت تارهای موسیقی، هر یک جهان خاصی با ابعاد و فضاهای دور و نزدیک و متفاوت از هم را خلق می‌کند و بسته به همین نوع نواخت‌های غیرقابل پیش‌بینی، برسازنده فضاهای 9 و حتا 11 ـ 10 بُعدی و .... در فضای واقعی بیرون و متفاوت از همین فضای ملموس و قابل رؤیت ما و در عالم زیراتمی و بی‌شمار دنیا با مختصات و تعریف‌های دیگر در عالم کیهانی می‌شود.
طبق این نظریه جدید و حیرت‌انگیز که به نظریه‌ی "m" ( سرواژه‌ی خیلی از واژه‌ها و نام‌ها و معناها ) معروف شده و با عنوان تئوری ریسمانی سر زبان‌هاست و با این نام در محافل و مجلات علمی و آکادمیک از آن بحث و نظر می‌شود، سیاه‌چاله‌ها و دنیای کهکشانی و میلیاردها دنیای دیگر کنار ما و یا پنهان و نامریی و دور از دید و فهم و دسترس ماحاصل همین نوع نواخت متفاوت رشته‌هاست که هر خمش و لرزش، یا اگر بخواهیم به زبان موسیقایی که نزدیک‌ترین انگاره به آن است، نزدیک و تعبیر و تبیین‌اش کنیم، هر نت‌اش، آهنگ به‌خصوصی یعنی دنیای دیگری تولید می‌کند. شکل ظهور هر دنیا بسته به شکل نواخت ذرات پایه یا همان رشته‌هایی دارد که نه چون نقطه‌های الکترون بل به صورت حلقه دور و بر سطوح میچرخند و برسازنده‌ی فرضیه ریسمانی شده که طبق آن علاوه بر این دنیا، دنیاهای محتمل دیگری با فضاهای حیرت‌انگیز چند بُعدی‌اشان ممکن است همین لحظه مجاور و موازی فضای سه بُعدی آشنا و شناخته ما وجود داشته باشند اما به دلیل ساز و کار و قوانین فیزیکی و ضربان و نواخت متفاوت، نبض و حیات‌اشان به چشم و دیدرس ابزارهای مشاهداتی و اکتشافی کنونی‌امان نیایند و لاجرم بر وجود و حضورشان شناخت و آگاهی لازم را نداشته باشیم و به باورمان نگنجند: دنیاهایی غایب در کنار و همسایه‌ی دنیایی حاضر!
و باز بر اساس همین نظریه، جهان ما نه یک بیگ بنگ (یک خاستگاه و سرآغاز و همین‌طور غایت و فرجام) بل بیش و پیش از آن بیگ بنگ، زمان و دنیا داشته‌ایم که در یک بازه‌ی زمانی یک تریلیون سالی این دنیاهای مرئی و نامرئی درست مثل دو صفحه از یک کتاب بزرگ به هم می‌رسند و بعد از برخورد و بسته‌شدن روی هم و انفجارِ بیگ بنگی، باز هم به شکل دو صفحه از هم باز و فاصله می‌گیرند و این نواخت رشته‌ ای بی‌پایان از قبض و بسط‌های کیهانی و ساختن و شکستن ساختار ریسمانی و حلقه‌ای درونی در دنیای ذرات بنیادی، خود تا بی نهایت و دنیا دنیا ادامه داشته و هیچ‌وقت از جنبش و حرکت و تغییر و زایش و مرگ باز نمی‌ایستد.  
... این‌جا در پی رد و اثبات نظریه و پدیده‌ای خاص نیستیم و صد البته صلاحیت و بضاعت علمی و ادعای این کار را هم نداریم. غرض از این حاشیه‌روی تئوریکی دور و دراز در حوزه‌ی اخترفیزیک و نقل برخی واپسین ایده‌ها و دیدگاه‌های دانشمندان کیهان‌شناس و فیزیک‌دانان به‌ست دادن مشابهت و الگوی مناسبات و ساختارهای جالب نشانه ای و عملکردهای سازندِ دلالتی و مادیِ دو متن و دنیای متفاوت از هم است و نشان دادن چگونگی کنش و برهم کنش درونی آن‌ها این متن (متن جهان) را که می‌بندیم متنِ دیگری را باز می‌گشاییم: متنِ کتاب.
باز و بسته شدن مکرر و متکثر همان دنیای مادی موصوف در ابعاد حیرت آورش در تئوری نوظهور فیزیک کیهانی، بی شباهت نیست به باز و بسته شدن یک دنیای معنوی دیگر یعنی همان کتاب و دوره کردن یک دور کامل آن در ساحت‌های دلالتی و معنایی بی‌انتها و رفتن سر یک جهان معنای دیگر. دنیایی کوچک که دنیاهای بزرگی را در لابلای خطوط و اوراق خود حبس کرده و در هر خوانش آزاد می‌شوند. اگر بر لب و دهان، حروف و کلمات زبان می‌شکنند و هر دم دلالت عوض می‌کنند بر لبه و دهانه‌ی یک سیاه‌چاله ساختار اتمی ماده از هم می‌پاشد و خروجی‌اش از آن سوی تاریکی، بی‌نهایت معنا و ابهام و یک هیچ است!
طرحواره‌ی نمادین کتاب با انگاره جهان در این نقطه و رابطه‌ی نمادین است که هم‌دیگر را انگار قطع و هم‌پوشانی و بازنمایی می‌کنند در راستایی از ساختارهای هم‌شکل. این‌جا کاری به درستی و نادرستی اصل این نظریه (که همان‌طور که بالاتر آمد تا اثبات‌اش راه درازی در پیش است) نداریم بل ساختارها و رفتارهای زیراتمی‌ـ زیر زبانی و شیوه‌ی چرخش و گردش و کارکرد و تولید معنا و فضا در این دو دامنه است که دنبال شده و محل تأمل و مقایسه و بازخوانی ما بوده نه چیزی دیگر. سامانه‌های نشانه‌ای و کنش زبانی روی صفحه و در لابه‌لا و میان خطوط سیاه و سفید نوشتاری و نقاط کور و روشن واژگان و علائم نگارشی و فیزیکی و بصری در پیکره‌ی یک کتاب با سامانه‌ها و کنش‌های ماده و زنجیره‌ای خط سیر و رقص حلقه‌وار ذرات بنیادی زیراتمی دور سطوح در تئوری مکانیک کوانتوم و فرضیه ریسمانی، اگر چه در خطی غیرمستقیم، الگو و مُدلی زبانی را از خود طراحی و بیرون می‌دهند که کارکردها و دلالت‌های معانی و مادی و جهان‌های بی‌پایانی را ترسیم و برساخته و در افق انتظار و افق کیهانی می‌گذارد.
انگاره‌ای در میان و بی آغاز و انجام و هماره باز و گشوده و در حال گسترش و صیرورت و شدن رو به افق‌ها و کرانه‌های بی‌کران دیگر چون جهان در هر لحظه در حال زایش و مرگ و گسترش و انبساط کیهانی. انبساط و فضاسازی‌های کلامی با انبساط و فضاسازی‌های کیهانی در عالم و جهان ذرات بنیادی هم‌ساز و قرین هم می‌شوند و فضاهای چند بُعدیِ جهان متن، فضاهای چند بُعدی متنِ جهان را به ذهن می‌زند. فضایی چند لایه و پنهان و آشکار که از چرخش دَوَرانی قلم و قلمروها به حاصل آمده و خط خورده و در دامنه‌های کوتاه و بلند دلالت چرخانی می‌کند.
در جهان متن سیاهی‌ها و سپیدی‌های خطوط و «زیر زبان» و پس و پشت شدن و جنبش کلمات روی نوار زمان در کار بوده و بازی می‌کنند؛ در متنِ جهان، ارتعاش و برهم کنش رشته‌هایی به نام کوارک و جهش و جابه‌جایی رقص وار نقطه‌هایی گریزان و لغزان چون الکترون در دنیای «زیراتمی»، جهان سازی! شدت و چگالش سطوح نیروهای دلالتی و آفرینشی این دو پاره متن، بسته به شیوه‌ی نگارش و نواخت آن جهان‌های غایب و «زیرین» در هر دو سو دارد: سویه‌ی درون، سویه‌ی بیرون. بر هر دو سوی این کنش و پراتیک مادی‌ـ ذهنی یا زمانی‌ـ زبانی و شیوه و نواختِ آهنگ درون ـ کلامی و برون‌ـ کلامی نوعی سیالیت و قانون عدم قطعیت حاکم است. نمی‌توان رّد و ریختار تعین مادی‌ـ معنایی و دلالت پایدار و ارزشی را در این نسبت‌های نسبی و دستگاه‌های دوگانه پیش‌بینی و تا انتهای منطقی و غایت مندش دنبال کرده و به قالب زد و پایه و پایگانی نهایی بخشید. چیزی، چه در میان «چیزها» چه در درون دال‌ها و واژگان که همین چیزها را دلالت داده و «می‌نامند»، به نام مطلق و معنای نهایی و دارای غایت و آغاز و انجام و بدون این رابطه‌های فاقد ثباتِ همیشه در بحران، نداریم. نه تنها این، افق‌های معنایی و مکانی و زمانی مشترک هم نداریم. دال و مدلول و علت و معلول اگر در این رویه‌ها و روندها مطرح و شکل می‌گیرند و میان خود مناسباتی نشانه‌ساز را سازمان می‌دهند نه روی سطور خطی و سطوح تک ساحتی بل در «رابطه» و «فضا» فضا پیدا کرده و انتشار می‌یابند. این‌گونه روابط و فضاهای باز و سیال را هم هنگام خوانش و تحلیل باید با چیزی چون «حساب احتمالات» محاسبه کرد و خواند. از کرانه‌ها و محورها و حواشی و گوشه کنارهای مختلف می‌شود به متن و بافتار آن نقد و نقب زد و وارد این گونه فضاهای وهم‌آلود و لابیرنت وار شد و از آن سرش به صورتی با معنا بیرون کرد.
درونه‌ی این فضای شناور و کشسان، چه در جهان متن چه متن جهان، همه چیز حتا زمان و مکان و نور چون خود مفاهیم خم شده و می‌شکنند و فاقد ماهیت و معنای از پیشی‌اند. این انعکاس انکساری جلوه ناپایداری به افق‌ها و وضعیت‌ها و پدیدارها می‌بخشد و نمی‌شود مناسبت و رابطه‌ی نهایی و برابری بین یک اندیشه و تصویر ذهنی با علامتی حسی و اشیاء پیرامونی و مابه ازا مادی و بیرونی‌اش برقرار کرد. در تئوری ریسمانی و نزد نظریه پردازان این تئوری نوظهور برای یک «چیز» و پدیده‌ی فیزیکی دو شرح و معنای متفاوت داریم به همان‌گونه که برای تکواژه‌ای که به همان «چیز» دلالت دارد. «چیز» همانی نیست که من «نام»اش می‌دهم و «او» می‌بیندش و «دیگری» خوانش دیگری از آن به‌دست می‌دهد. چیزها از خلال فیلترهای مختلف در اندیشه می‌نشیند و اندیشه آغشته‌ی خودآگاه و ناخودآگاه همراه واژه‌ها بر زبان می‌آید و زبان میان دو لبِ زمان‌ـ مکان کنش و زاویه گرفته و از زوایای این هم‌خوانی و لب‌ریختگی «مورد تأویلی» بر بستری سفید جاری می‌شود.
                                                           ****   
از لابه‌لا و درون این شکاف‌ها و زمزمه‌های لبریخته‌ی گاه کدر و گاه شفاف و نواخت گاه زیر و گاه بمِ بر آمده از مناسبات و روابط چندگانه حاکم بر جهانِ خصوصی متن و متن جهان عمومی، نه یک جهان با ثبات بل بی نهایت جهان مدام در حال زایش و پاشش و افشانش خوداند. فروپاشی جهانی در یک متن مترادف و هم‌زمان است با فراپاشی جهان‌های بی‌شمار دیگر در همان متن که از پس تراکم و انفجار و فوران نیرو و مواد و معنا و جهان‌های مادی و سپهر معنایی رخنمون شده و پدیدار می‌گردند.
در بینامتن این دو متن، که انگاره و انگاره پردازی من برای ورود به آن‌ است، متن‌ها، زیرمتن‌ها و پاره متن‌هایی در کارند که در جهانی از درهم آمیزش و درهم کنش نیروها، یک‌دیگر را در تعامل و گفتمانی بینامتنی به چالش گرفته و سخن و اشاره ‌های هم را قطع و وصل می‌کنند. اگر در جهانِ متن از متافیزیک حضور و حضور و غیاب هم‌زمان عناصر و واحدهای معناشناسیک بحث می‌کنیم، در متنِ جهانِ داده و فرض شده در تئوری ریسمانی، شاهد نیروها و جهان‌هایِ فیزیکی و طبیعی قابل رویت و فضاها و انرژی‌ها و ماده‌ی تاریک و نامریی در دل و جوار هم هستیم. مجاورت و برهم کنش این دوگانگی‌ها و نیروهای آشکار و پنهان پدیدآورنده‌ی دنیاهای گوناگون است همان‌گونه که تعامل و رابطه‌‌های بینامتنی و درهم ساخت و تشعشع انرژی‌ها و کنش‌های کلامی‌ـ تصویری و نشانه‌ای و حرکت و انتقال از محورهای هم‌نشینی به جانشینی در گزاره‌ها و نحو رژه‌ کلمات در جهان متن، متن‌های دیگری را ورق زده و ما را در صفحه‌ای متفاوت پیاده کرده و می‌گذارد. آفرینش در این دنیاها و متن‌ها بر معنای دیگری نیز دلالت می‌برد: مرگ! خالق و مؤلف در هر دوی این متن‌های بحث شده یعنی متنِ جهان و جهانِ متن غایب‌اند و این غیبت مرگ گونه مقارن است با زایش و بر آمدن خدایان و جهان آفرینان دیگر. خدایان و جهان آفرینانی که از جایگاه متعالی پیشین پایین آمده اند و میان خطوط می‌روند یا روی خطوط می‌نویسند و دیگر معنایی نهایی و پاسخی قطعی به ما نمی‌دهند و در مسیر و متن خود خط به خط و نقطه به نقطه پرسش و علامت سؤال می‌آفرینند. پرسشی که همین‌جا این دو جهانِ متنی شده برابرمان می‌گشایند این است که جهان‌های دیگری، غیر خود، ممکن است؟
این متن‌ها اگرچه به ما معنا و پاسخ از پیشی و قطعی‌ای نمی‌دهند، اما بر بستر روان خود کلی امکان آفرینی می‌کنند. امکان بازخوانی و بازنویسیِ جهان متن و متنِ جهان. متنی ممکن، متنی ناممکن! در فاصله این دو متن خانه کرده و زندگی می‌کنیم. خوانه به خوانه خوانش امان از جهانِ ممکن به جهان ناممکن و به عکس در گردش است. در این رفت و برگشت یکی، جهان متن، به عنوان زمینه تاریخی‌ـ فرهنگی؛ دیگری، متنِ جهان، به عنوان ماتریال و زمینه مادی‌ـ طبیعی عمل می‌کنند. در بینامتن این دو متن پالایش و جابه‌جا و تأویل می‌شویم از یکی به دیگری. این فاصله‌ «برشت»گونه شده است همه چیز: متن، تأویل، زندگی و ... وسط این حفره و دال و مدلولِ یکی و بی‌معنا و پرمعنا شده، دالِ انسان به جست‌وجوی حقیقت و معنا در پیکره‌ی زبان و دستور زبان خود دلالت را کشف؛ و به دنبال «ذره‌ی خدا» در دنیای ذرات زیراتمی و در اعماق لابیرنت زمین «ذره‌ی هیگز» را اثبات می‌کند! خوانش «ژرفای معنا» با «ژرفای ماده» به قول باختین این‌جا هم را پیدا می‌‌کنند و مصداق زمینی می‌گیرد.
جهانِ متن با زبان نوشتار و در قواره‌ی واژگان و درون‌نظامی نشانه شناسیک و متنِ جهان با زبان هیروگلیف وار و طبیعی‌اش در هیئت اشیاء و بیان‌گری «چیز»ها در دو سوی یک تعامل و مکالمه‌ی‌ بی‌پایان قرار گرفته‌اند. مکالمه‌ای دیداری‌ـ شنیداری، نوشتنی‌ـ خواندنی که در هر دیالوگ و ادای واژه‌ای چیزی تازه و متفاوت به ما می‌گویند. و به میانجی این بیانگری‌ها کشف و لذتی را مهیا و تجربه می‌کنیم. این لذت سرخوشانه و تازه‌گی و تفاوت از آن‌جا برمی‌خیزد که «واژه» از «چیزی» می‌گوید که خود نیست چیزی دیگر است. دیگریست. حاضر کردن این غیاب یا دیگری همان جهانی ست که در آن فاصله، در آن وسطِ دال و مدلولِ و بینابین جهانِ متن و متنِ جهان رخنمون شده و از دو سویِ درون‌ـ متن و بیرون‌ـ متن یا پیشا و فرامتن دلالت‌های پوشیده و آشکار به متن آن اشاره داشته و در سخن خالی به سخن می‌آید. این به سخن آمدن «دیگری» در فضای سفید و خالی، در غیبت، در فاصله‌ی دو اشاره و دلالت و متن از امکان می‌گوید. امکانِ جهانی دیگر ورای این جهان. جهانی که هر دو متن به زبان رمزگان خود می‌گویند مدام در حال «شدن» است؛ شدنی هگلی.
این در زبان و جهان بودن و «گفتن» و «شدن» در آن وسط و در زبان‌ها و فضاهای مختلف اتفاق می‌افتد و کار می‌کند و این بیان را به‌خود می‌گیرد که: جهان هایی دیگر پساپشتِ کلمه، پساپشتِ چیز، پساپشت این دو جهانِ حاضر در گفت‌وگوی با هم، ممکن و مدام در حال پاشش و زایش‌اند.
انگارش جهانِ متن با متنِ جهان و پیوند و شباهت ساختاری جهان با صورت‌های بیانی به این معنی ست که جهانِ متن دارد درباره‌ متنِ جهان و به این زبان چیزی می‌گوید یا به عکس، متنِ جهان از جهان متن؟ یا نه، هر دو متن اجتماعی‌ـ طبیعی خود از جهان سومی سخن ساز کرده و مدام در نظم و نظام و در زنجیره‌ی دالی و عِلی‌اشان آفرینش‌گر آن بوده و بدان دلالت می‌برند؟ «علاقه» متنی این‌جا طبیعی می‌شد نه اجتماعی اگر چنان‌چه به بازنمایی و ثبت صرف واقعیات و داده‌های درونی‌ـ بیرونی آن‌گونه که هستند می‌پرداخت. بودن در زبان و جهان و خوانش سخن سازه‌ی این دو پاره متن در دایره‌‌ی وسیع بیان و مورد بیانی، ما را به بینامتنی فعال پرتاب می‌کند که درونه‌ این دو جهان و از تعامل و تقابل دیالکتیکی راست نمایی ـ کژنمایی، بازنمایی ـ وانمایی، صدق ـ کذب و ... مناسبات بینا نشانه‌ای‌اشان زاده شده و به برون سو سوگیری کرده و جهیده و آن میان رقصان به عنوان یک واقعیت سیال و دالِ گزاره پرداز و حقیقت زنده زیست و بازتولید می‌کند خود را و متن را؛ هستن و هستی ای که به قول هایدگر خانه در زبان داشته و با همین زبان نوشتاری‌ـ طبیعی، که از جهان شکل گرفته و به جهان شکل می‌دهد به نگارش عینی‌ـ ذهنی جهانی می‌پردازد که نه جهان متن است نه متنِ جهان، بل بیان زبانی جهانی دیگرست که هر لحظه «امکان»اش را در خود ورز داده و در شکل جهان شعر باز می‌آفریند و سویه‌ها و گفته‌ها و ناگفته‌ها و دلالت‌های معنایی اش در عین این که به متن خود دلالت داشته، به سمت آن جهانِ ایستاده در افق اشاره می‌رود و در این گزاره متبلور و واگویه می‌شود که: جهان دیگری ممکن است!

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال دهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، چهار راه بانک، کوچه‌ی شهید جلال سرباز