شما اینجا هستید: خانهمقالهنگاهی به نوغزل‌های «غزل‌بانو سلام»سروده‌ی چنگیز رحمتی

نگاهی به نوغزل‌های «غزل‌بانو سلام»سروده‌ی چنگیز رحمتی

پنج شنبه, 23 آذر 1396 ساعت 08:59 شناسه خبر: 3117 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

«غزل‌بانو سلام» عنوان نخستین اثر منتشر شده‌ی چنگیز رحمتی، عضو انجمن ادبی «ترکه‌میر» دلفان است. انتشارات پراکنده، به تازگی این اثر راکه در بر دارنده‌ی یک‌صد نوغزل است در 228 صفحه و در قطع رقعی روانه‌ي بازار نشر کرده است. علی یوسفیان، طراحی جلد و حسین قاسمیان صفحه‌آرایی را برعهده داشته‌اند. در نگاه نخست، طراحی جلد و صفحه‌آرایی مبتنی بر عناصر و اِلمان‌های بومی(گلونی) جلب توجه می‌کند. بهره‌گیری از هنر خوش‌نویسی در لابه‌لای صفحات کتاب نیز درخور توجه است. غلام‌رضا خیری، عنایت زارع، مرتضی احمدی، مهدی خانی و فرشته عزیزیان، ابیاتی را به با خط خود ماندگار کرده‌اند.

 غزل، امروزه در حوزه‌ی زبان و نگرش و پرداختن به فضاها و دغدغه‌های متفاوت و جدید دچار تغییر و تحول اساسی شده است؛ به گونه‌ای که با صفت «نو» از غزل کلاسیک متمایز شده است. نوغزل ریشه در ادبیات کهن و سترگ فارسی دارد. شاخ و برگ آن، اما از هوای شعر نیمایی و سپید بارآور است. سرایندگان غزل معاصر، در بسیاری از رویکردهای فنی و ابعاد اندیشگی، وامدار شعر نیمایی و آزاد هستند. شاعر نام‌آوری هم‌چون محمدعلی بهمنی فریاد برمی‌آورد:

 جسمم غزل است اما روحم همه نیمایی                در آینه‌ی تلفیق این چهره تماشایی است

 

زبان نوغزل‌های «غزلبانو سلام» ساده، روان و صمیمی است و سراینده، ضمن پرداختن به موضوعات جدید و دغدغه‌های امروزی به دنبال برخی کشف‌های شاعرانه است.

 

در برخی از این نوغزل‌ها، اندوه ژرف، تنهایی و بیگانگی شاعر با انتقاد از جامعه عجین می‌شود. شاعر بر آن است که «گویا در این حوالی شاعر شنیدنی نیست.» نمونه‌های زیر نیز چنین‌اند:

 نه، نشد، نیست، کجا؟ پاسخ تکرار من است                       چون زمان بستر بیگانه شدن با «بله»هاست

 «من» اجتماعی با دیدی انتقادی در بسیاری از نوغزل‌ها آشکارا دیده می‌شود:

 کوه این شهر جوابی ندهد داد نزن                        چون که ما پشتِ «صدا پشت صدا» گم شده‌ایم

 پای کوهی رفتم و گفتم که آزادی؟ بگو                  ناگهان پژواک تند آمد مکرر؛ گفت: هیس!

 من خرابم بدتر از آن کودکی که دیده خود               فقر بابا را ولی از ته مدادی خسته است

 گاه نیز آفاقی برتر جلوه می‌کند و تنهایی عارفانه‌ی شاعر، به خاطر آن که سوالات و خواسته‌های اواز کودکی تا کنون از جنس آرزوهای مردم زمانه نبوده است، دستمایه‌ی آفرینش هنری می‌شود:

 کودکی بودم سوالم ناکجاآباد بود                             من از اول آن‌چه را می‌خواستم این‌جا نداشت

   در غزل‌بانو سلام، گاه بیانی نمادین جلوه می‌کند:

 میوه‌های باغ او طعم خیانت می‌دهند                        چون که زاغان با مترسک‌ها تبانی می‌کنند

 گاه نیز به واژگان متفاوت با هویت ماهیتشان در عرصه‌ی دستور زبان نگریسته می‌شود:

 به گمانم که «تو» هم صیغه‌ی ماضی شده‌ای                         نگذارید «زمان» هم به ضمایر برسد

 

رحمتی گاه با رویکردی آشنایی‌زدا، از اشارات و تلمیحات بهره می‌گیرد:

 

بنازم عشق یوسف را؛ از آن خوش‌تر خدایش را                    که در آخر زلیخا را هم از چاه آورد بیرون

 

در این بیت، با بهره‌گیری از ابعاد، اضلاع و ظرفیت‌های واژگان و عبارات، هنرآفرینی شده است. کنایه‌ی «از چاه بیرون آوردن کسی» به معنای هدایت‌گری و راهنمایی کسی به درستی و شایستگی است. واژه‌ی «چاه» در ارتباط با یوسف، معنای حقیقی خود را دارد که در این صورت، از به چاه افتادن زلیخا سخن به میان آمده است. این تغییر طرح داستان، تأمل‌برانگیز و شاعرانه است.

 

در مواردی نیز شاهد آشنایی‌زدایی از تلمیح و اشاره به سروده‌های دیگر شاعران هستیم؛ برای نمونه، در بیت زیر از سرود‌ه‌ی سپهری عادت‌زدایی شده است:

 نرود از دل ما مانده‌ی این شام عزا                                       زندگی بیش‌تر از شستن یک بشقاب است

 به‌گزینی واژگان، در ابیات زیر نیز دیده می‌شود:

 بین بازار زمان سکه‌ی یک پول شدیم                             پشتمان روم ولی حیف که رومان زنگی است

 و:

 پافشاری نکن ای دل که به دلدار رسی                                 هر کس امروز که داراست به سارا برسد

چنگیز رحمتی نخستین گام را استوار برداشته است؛ چنان‌چه این تفکر خود را که گفته است: «شعر من طعم عجیب از نرسیدن دارد...» همواره پیش چشم داشته باشد و بکوشد که آفاق برتری را جولانگاه غزل‌پردازی خویش کند و بی‌وقفه بخواند و بسراید، در آینده از او بیش‌تر خواهیم شنید.

*دانشجوی سال آخر دکترای زبان و ادبیات فارسی

 

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004