شما اینجا هستید: خانهمقالهاستاد نورالدین سلاح‌ورزی، ترانه‌ی رفتن سرود

استاد نورالدین سلاح‌ورزی، ترانه‌ی رفتن سرود

شنبه, 09 دی 1396 ساعت 16:46 شناسه خبر: 3176 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
seymare seymare

استاد نورالدین سلاح‌ورزی شاعر و ترانه سرای خرم‌آبادی به سال 1298 در شهر خرم‌آباد به دنیا آمد و از اوان نوجوانی به شعر و موسیقی علاقه‌مند شد. خود اظهار می‌داشت: «به موسیقی علاقه داشتم و صدایِ خواننده‌ها و آهنگ‌های زیبا من را جذب خود می‌کرد. به محض آن که ترانه‌ای را می‌شنیدم، آن را خیلی زود یاد می‌گرفتم و اگر شعرش به‌طور کامل در یادم نمی‌ماند، آهنگ را زمزمه می‌کردم و کلماتی بی‌معنی را سرِ هم می‌کردم و  آن را  با آهنگش می‌خواندم. در این حین و بین، متوجه شدم ترانه می‌گویم.»
از آن پس، استاد به‌طورِ جدی به سرودن شعر و ترانه می‌پردازد. نورالدین جوان گاه‌گاهی ابیاتی طنز یا هجو می‌سرود و برای دوستانش می‌خواند، به همین خاطر، جز تعدادی از دوستانِ نزدیکش، کسی هنوز شعرها و ترانه‌هایش را نشنیده بود.


«شعر و ترانه می‌گفتم، امّا با این که سواد خواندن و نوشتن بلد بود و تا کلاس پنج، درس خوانده بودم، هیچ‌کدام از این شعرها را ننوشتم.»
استاد سلاح‌ورزی در اوان نوجوانی به یادگیری «دوزندگی» می‌پردازد و پس از آن در میدان بزرگ و راسته‌ی حافظ خرم‌آباد، به کار خیاطی مشغول می‌شود.
از اوایل دهه‌ی بیست، آوازه‌ی ترانه‌سراییِ استاد، در بین نوازندگان و خوانندگان خرم‌آبادی می‌پیچد و آن‌ها برایِ گرفتن ترانه به او مراجعه می‌کنند.
«یواش یواش خواننده‌ها فهمیدند که من شعر و ترانه می‌گویم. به همین خاطر، همیشه یکی دو نفر از خواننده – نوازنده‌ها در مغازه‌ای که کار می‌کردم، می‌نشستند. بعضی‌ها برای تصحیح و تکمیل شعر می‌آمدند و برخی موضوع برای ساخت ترانه می‌دادند و بعضی هم برای گرفتن ترانه مراجعه می‌کردند. در هر مغازه‌ای که کار می‌کردم، پاتوق نوازنده‌ها می‌شد، به‌خصوص مرحوم استاد «پیرولی کریمی» بیش‌تر از همه به نزدم می‌آمد و اُنس و اُلفتی با هم پیدا کرده بودیم.»
از معروف‌ترین ترانه‌های استاد سلاح‌ورزی، که توسط استاد پیرولی کریمی، بر آن آهنگ ساخته شد و خودش نیز آن را خواند می‌توان به ترانه‌های: «نُونِم یَه کُرِ کیّه»[nowenem ya korre kyya] و « چی لیمو زردبیم»[ĉi limu zard bima] اشاره داشت.
بسیاری از آثاری که در سال‌های آغازینِ ترانه‌سرایی استاد، خلق شده بود، توسط خوانندگان، به‌طور غیر رسمی در مجالس سرور و محافل خصوصی خوانده می شد و بسیاری از مردم، خالق آن ترانه‌ها را نمی‌شناختند، از این رو بسیاری از آثار  اولیّه‌ی وی، به نامش، مهر نخورده است. با این حال برخی از آثار متقدم ایشان نظیرِ ترانه‌هایی که در بالا ذکر شد، گُم‌نام نمانده است و به‌خصوص ترانه‌هایی که به‌طور رسمی بر روی صفحه‌ی گرامافون و نوارکاست –بعداً به روی سی دی – ضبط و منتشرشد، دارای شناسنامه است و نامِ سراینده‌ی ترانه بر روی لیبل آن به چشم می‌آید.
آثار استاد نورالدین سلاح‌ورزی را می‌توان به دو بخش: ترانه و اشعار طنز و هجو تقسیم کرد. وی در سرایشِ هر کدام از این انواع، بسیار ماهرانه و خوش قریحه بوده است. در ترانه‌های ایشان، رگه‌های قوی، فرهنگی و روابطِ اجتماعیِ روستای و شهری به چشم می‌آید و تصاویرِ شعریِ ایجاد شده، برگرفته از فرهنگ عامه‌ی این منطقه است. در ترانه‌ی؛ «نُونِم یَه کُرِ کیّه»، استاد کاملاً مناسبات اجتماعی و رفتارهای مردم –به‌خصوص جوان‌ها – را تصویر می‌کند و عناصر روزمرّه‌ی زندگی آنان را به کار می‌گیرد. در ترانه‌ی «بافه وِ کُول» [bâfa ve kul]، شاعر با مهارت تمام سعیِ در نشان دادن مناسبات بین مردم روستا را دارد و جزئیات معیشت کشاورزی و زندگی روستایی را در شعر به کار می‌گیرد، تا روایت عاشقانه‌اش را ماهرانه ارائه دهد و آن را واقعی‌تر و دل پذیرتر کند.
اوج هنرِ ترانه‌سرایی استاد سلاح‌ورزی را می‌توان، ترانه‌ی « شادوما» [domââŝ] یا «سیت بیارِم» [remâsit by]  دانست. «سیت بیارِم» یکی از ترانه‌های عروسی – عامیانه-  و پُرطرف دار مردم لرستان است، که ریشه در فرهنگ دیرینه‌ی آنان دارد و در گوشه گوشه‌ی آن، به شیوه‌های مختلف اجرا می‌شود. از همین رو آوردن نوعِ جدیدی از این ترانه، که هم ترانه و هم آهنگِ آن «نو» بود، ریسک بزرگی به حساب می‌آمد. ولی شعرِ آن که تنیده در فرهنگ مردم لُرستان بود و مملو از تصویرهای شعریِ غنی، ارزش‌ها و آمالِ مردمِ آن روزگار را به نمایش درمی‌آورد و به همراهِ موسیقی زیبای آن که توسط استاد «محمود مدیری»، ساخته و تنظیم و با صدای منحصر به فردِ استاد «رضا سقایی» اجرا  شد، نه تنها در نظر مردم، بد جلوه نکرد، بلکه خیلی زود بر سرِ زبان‌ها افتاد و مبدل به ترانه‌ی رسمی مراسم عروسی شهروندان خرم‌آباد گردید.
ترانه‌های استاد سلاح‌ورزی، چند ویژگی مهم داشت:
1- برخی از ترانه‌ها، دارایِ شکل روایی بود، یعنی شعر حاوی روایتی بود که آغاز، میانه و فرجام داشت.
2- ترانه‌ها دارای تصاویر ذهنیِ قوی بود و زمینه‌ی خیال سازیِ را برایِ شنونده فراهم می‌آورد.
3- ترانه‌ها بسیار سلیس و گویا بود. استاد سلاح‌ورزی از آوردن کلمات و جملات سنگین خودداری می‌کرد و آن‌چه را که موردِ نظرش بود، بی‌هیچ پیچیدگی‌ای ارائه می‌کرد و شنونده به راحتی آن را درک می‌نمود. از همین رو است، که ترانه‌های وی غالباً در خاطر شنونده می‌ماند و  بر زبان آنان جاری می‌شد. او خالق ماندگارترین، ترانه‌های لُری بود.
استاد نورالدین سلاح‌ورزی، به طنزپردازی و هجوگویی نیز معروف است. اشعارِ طنز و هجو او، بیش‌تر در محافل خصوصی و در جمع دوستان خوانده می‌شد، با این حال، هم امروزه هم این اشعار، در «ویرِ» مردم خرم‌آباد مانده است و گاه به گاه موردِ خوانش قرار می‌گیرد.
این شخصیتِ طنّاز و بذله‌گو، خود می‌گفت: «در جوانی خیلی پُر شر و شور و شوخ طبع و رفیق باز بودم. به خاطر همین شوخ طبعی، شب‌ها گیر کسی نمی‌آمدم. هر جمع از دوستانم، می‌خواستند، که من در کنارشان باشم و شب را به شوخی و خنده بگذرانند.»
نگاه ظریف و تیزبین استاد، موجب شده بود، که هیچ ناهنجاری و رفتار نامناسبی که از همشهری‌هایش سر می‌زد، از نگاهش دور نماند. او در برخورد با چنین مواردی، مثلِ رفتار: آدم‌های نو کیسه، تازه به دوران رسیده‌ها، حسودها، چشم ناپاک‌ها و... آنان را به نام و صفتشان هجو می‌کرد. البته هجوهای وی که به‌طور شفاهی توسط خودش خوانده می‌شد، از جمع دوستان فراتر نمی‌رفت. وی هم‌چنین در انتقاد به رفتارهای خارج از عرف افراد، نیز اشعار فراوانی دارد.
برخی از ترانه‌های معروف استاد، به همراهِ نام خواننده‌ی آن، به شرح زیر است:
- «نُونِم یَه کُرِ کیّه»، « چی لیمو زردبیم» (استاد پیرولی کریمی)؛
- «میها روم همِدو» [mehâ rom hamedo]، «داشتم وِ تفریح می‌رتم ری وِ فِلاحت»[dâŝtem ve tafri meratem ri ve felâhat] و «ای خدا یاری دارم»[e xodâ yâry dârem] (استاد علیرضا حسین خانی»؛
- «داشتم وِ تفریح می‌رتم ری وِ فِلاحت»، «عروسی آی عروسی»[arusi ae arusi] (غلام جمشیدی)؛
- «شادوما»[ŝâ domâ]، «بر روی قایق»(فارسی)، «بُواِم وِ دورِش»[buem ve doreŝ]، «وِصیقه دَمِ تَنگِت»[ve seqe dame tanget] و «میها روم آبادان»[mehâ rom âbâdân] (رضا سقایی)؛
- «حسن البکر ای مرد دیونه»[hasan o lbakr e marde  dyvona] (ناشناس)؛
- «شیرین»، «کیزه وِ شو»[kiza ve ŝo]، «بافه وِکول»[bâfa ve kul]، «تَرَّه دُر»[tarra dor]، «مِه پریشونِ تونِم»[me pariŝone tonem] و «شکارچی» (بهمن اسکینی).
معاش استاد سلاح‌ورزی از شغل دوزندگی تأمین می‌شد ولی چند سال پیش، در شرکتِ یکی از دوستانِ هواخواهش، استخدام شد و چندی بعد بازنشسته گردید.
استاد نورالدین سلاح‌ورزی، خالقِ ترانه‌های ماندگار  و نخستین ترانه‌سرای جدی و رسمی خرم‌آبادی، در روز جمعه یکم دی ماه 1396، در سن هشتاد و هشت سالگی، ترانه‌ی رفتن سرود و جسم پاکش در گورستان «خضر» زادگاهش آرام گرفت. یادش گرامی باد. 

 *این مقاله در شماره‌ی 434 (ششم دی ماه 96) سیمره چاپ شده‌است.

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004