شما اینجا هستید: خانهمقالهنقدی بر یک نقد: اَجم درست‌تر است نه عجم

نقدی بر یک نقد: اَجم درست‌تر است نه عجم

پنج شنبه, 31 خرداد 1397 ساعت 12:54 شناسه خبر: 3619 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

بدیهی است که برای دانستن معنای واژه‌ای به فرهنگ لغت‌ها مراجعه می‌کنیم چرا که فرهنگ‌نویسان معنای واژگان را از متون مختلف در ادوار مختلف استخراج کرده‌اند و به ثبت رسانیده‌اند (در فرهنگ‌های بزرگ و معتبر شاهد مثال‌ها را نیز ثبت می‌کنند) و اما عجم و اَجَم؛ عجم؛ در فرهنگ‌ها به این معانی ثبت شده: غیرعرب.

کسی که دارای لکنت زبان است. معنای عبارت «عجم» در لغت‌نامه‌ی دهخدا: عجم. [ع َ ج َ] (اِخ ) خلاف عرب. (اقرب الموارد). غیرعرب از مردم . (منتهی الارب) (از ناظم‌الاطباء). ایران و توران و مردم غیرعرب را نیز عجم گویند. (غیاث اللغات). ||مردم ایران. ایرانی:

کجا شد فریدون و ضحاک و جم
مهان عرب خسروان عجم (فردوسی)،

 مرغان بر گل کنند جمله به نیکی
 دعا بر تن و بر جان میر بارخدای عجم (فرخی)

 اَجَم: بیشه. بیشه‌ی شیران معنای عبارت «اجم» در لغت‌نامه‌‌ی‌ دهخدا: اجم. [اَ ج َ] (ع اِ) نیستان‌ها و بیشه‌ی شیر که مکمن شیران باشد:

صد ره فزون دیدم ترا کز قلب لشکر درشدی
با گرگ تنها در اجم ، با شیر تنها در عرین (فرخی)

به روز جنگ چنین باشد و به روز شکار هزبر و ببر برون آرد از میان اجم .(فرخی)

تیغش به‌جنگ، پیل برون آرد از حصار تیرش بصید، شیر برون آرد از اجم (فرخی).
نگارنده، قضاوت را به عهده‌ی خوانندگان این مقال کوتاه می‌گذارد که در ادامه و در نهایت بر درستی یا نادرستی این نوشته و نظرات انصاف بدهند.
بنا به گزارشی که آقای حاج‌علی مرتضایی‌دریکوند (شاعر و پژوهش‌گر لرستانی) در تاریخ‌ 25 اردی‌بهشت نود و هفت (روز بزرگ‌داشت فردوسی به روایتی!) در فضای مجازی ارائه داده بودند، بنده هم برآن شدم نوشته‌ای کوتاه و پیرو صحبت‌های آقای مرتضایی ارائه دهم و البته به عنوان یک ایرانی و شاه‌نامه‌پژوه. ناگفته نماند پیش از جناب مرتضایی بزرگان ایران‌شناس و شاه‌نامه‌پژوه از جمله دکتر فریدون جنیدی نیز سال‌ها پیش مقالات و گفته‌هایی بر رد عجم خواندن فردوسی ایرانیان را مطرح کرده بودند و کلاً این ابیات را با دلایل علمی و زبان‌شناسی افزدوه می‌دانستند (مقدمه‌ی شاه‌نامه به تصحیح دکتر جنیدی) برای نگارنده هم همیشه جای پرسش بود که چگونه ممکن است حکیم و سخن‌وری مانند فردوسی که پاسدار تاریخ، فرهنگ و زبان این سرزمین است چنین چیزی را که اعراب برای تحقیر ایرانیان می‌گفته‌اند (نظیر به کاربردن پارس برای سگ به جای عو عو و...) در اثر خود به‌کار بگیرد و استفاده کند؟؟!!!‌ لابد عده‌ای در پاسخ می‌گویند که در نسخه‌‌بدل‌ها چنین نگاشته‌اند و عده‌ای هم، دوست‌داران فردوسی و نسخه‌شناسان، می‌گویند مقصر کاتبان بوده‌اند و به جای اجم، عجم نوشته‌اند و یا بن کل منکر چنین ابیاتی می‌شوند و از فردوسی نمی‌دانند.
لازم است این نکته را هم یادآور شویم که در اثر استعمال و تکرار این واژه‌ی (عجم) و اطلاق آن به ایرانیان مردم عادی آن زمان هم خودشان به جای این‌که بگویند ایرانی هستیم می‌گفتند عجم هستیم!
آیا فردوسی سخن‌دان هم‌چنین می‌گفته؟! امروزه روز هم اقوام بزرگ و شریف ایران به ویژه ترک زبان‌ها و کوردها به هر قوم دیگری از ایران غیر از ترک و کورد می‌گویند فارس، یعنی ترک یا کورد نیست و جالب است از غریبه‌ها می‌پرسند ترکی یا فارس؟ کوردی یا فارس؟
و ناخودآگاه مخاطب پاسخ می‌دهد فارس (حالا اگر لر باشد، بلوچ و از هر قوم دیگری)‌ اشتباه کاتبان و نسخه‌نویس‌ها هم به این شکل بوده است و عجم را در معنای ایرانی می‌دانسته‌اند و اَجم را با عین ثبت می‌کرده‌اند! حتا امروزه هم بعضی‌ها «عجم زنده کردم بدین پارسی» را با صدای بلند و حماسی می‌خوانند و موی بر اندام خود و شنودگان راست می‌کنند که یعنی فردوسی بزرگ گفته است ایرانی‌های زبان نفهم را (به زعم اعراب) زنده کرده‌ام بدین اثر پارسی نویس!!! ‌و نکته‌ی پایانی این‌که فردوسی بارها ایرانیان را شیر و ایران را بیشه‌ی شیران خوانده است، شواهد بسیاری در شاه‌نامه داریم که به دو نمونه بسنده می‌کنیم؛ افراسیاب به پدرش پشنگ برای آماده بودن جنگ با ایرانیان چنین می‌گوید:
که شایسته‌ی جنگ شیران منم
 هم‌آورد سالار ایران منم
در این بیت شیران یعنی ایرانیان و سالار ایران منظورش نوذر است و بهمن به پدرش اسفندیار می‌گوید:
 بگفتا که ای نرّه شیر ژیان
 سپاهی به جنگ آمد از سگزیان
 دو پور تو نوش‌آذر و مهرنوش
به خواری به سگزی سپردندهوش
و در این‌جا اسفندیار ایرانی است (شیر ژیان) و رستم سیستانی، البته این برداشت گشتاسب و اسفندیار است از سیستانی و غیر ایرانی بودن رستم پهلوان ایرانی و محبوب حکیم توس در شاهنامه! از جناب مرتضایی سپاس‌گزاری می‌کنم که بنده را هم برآن داشتند تا این چند سطر را بنویسم و بنا بر شواهدی که علامه دهخدا در لغت‌نامه آورده‌اند. هم‌چنین توضیحات آقای مرتضایی نشان می‌دهد که اَجم درست‌تر باشد تا عجم! قضاوت با شما.. شاد و پیروز باشید.

*چاپ شده در سیمره 454(27خردادماه 97)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004