شما اینجا هستید: خانهمقالهاشکفت قمری در دامنه‌ی غول زیبا

اشکفت قمری در دامنه‌ی غول زیبا

یکشنبه, 14 مهر 1398 ساعت 17:56 شناسه خبر: 4637 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

(اشکفت قمری قابلیت تبدیل شدن به موزه‌ی مردم‌شناسی را دارد)

در منتهی‌الیه ضلع غربی خرم‌آباد، پاکشیده بر دشت، چسبیده به شهر، مسلط بر قلعه، پشت به یافته، مِرک زده(لم داده در فارسی) بر فلات، سینه‌ سپر کرده بر پیشانیِ آفتاب، کشکان را با سیل رمه‌ها و عطر آویشنِ وحشی از کشاله‌اش عبور می‌دهد .اسپی‌کُوْ (سپیدکوه در فارسی).

این غول زیبا، تو را بر فراز و فرودِ پستی بلندی‌های گرده‌ی ستبرش بالا و پایین می‌کند تا تو بدانی در قصه‌های پریان پرسه می‌زنی، در خواب خرگوشی این کوهستان مغرور با چشم‌هایی مغموم که چین و شکن سنگ‌ها و صخره‌هایش این‌همانیِ ساختار رنج‌های کهنه‌ای است که بر دست‌های مردمانش شیار می‌کشد.

 

 اسپی کُوْ

دویست متر بالاتر از میدان تختی، به همین نزدیکی، از دامنه‌اش بالا می‌روم به ساختمان جمع و جوری با نمای سفیدِ سنگ می‌رسم که تابلوی انجمن یاران سبز را بر خود دارد. یارانی که سال‌هاست از همت بلندشان دامنه‌ی اسپی‌کو پر از درخت شده و با همت کوهیاران و طرف‌دارن محیط‌زیست خرم‌آبادی با بطری‌هایی که به زحمت می‌شود چهارتایشان را با خود به بالای دامنه برد، آبیاری شده‌اند. 

کنار ساختمان انجمن یک سفره خانه در حال ساخت و ساز (ظاهراً غیرقانونی) است. در ابتدای راه تابلوی (به سمت اشکفت قمری) را می‌بینم که به همت و پیگیری چندی از اعضای انجمن یاران سبز توسط شهرداری در مکان نصب شده که به سمت جنوب اشاره دارد.

راه را کج می‌کنم به سمت اشاره‌ی تابلو بعد از دو دقیقه راه‌پیمایی به یک اشکفت می‌رسم با دهانه‌ی بیضی شکل که سمت راست آن یک تیغه‌ی عمودی به‌شکل نیم‌رخ انسان وجود دارد؛ از اشکفت عبور می‌کنم و راهم را ادامه می‌دهم تقریباً صد قدم آن‌سوتر کمی بالاتر از راه مالرو، دهانه‌ی اشکفت قمری نمایان می‌شود.

غار(اشکفت) قَمَری مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و از محل‎های باستانی دره‌ی خرم‎آباد محسوب می‌شود که در تاریخ ۱۰ مهر ۱۳۸۰ با شماره‌ی ثبت ۴۱۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

 

در این غار آثار و شواهدی از زندگی انسان در دوره‌ی پارینه‌ سنگی میانی با قدمت حدود4۰۰۰۰ سال به دست آمده است.

در سال 1965پروفسور فرانک هول به بررسی غار قمری پرداخت و تعدادی ابزار سنگی دست‌کاری شده و استخوان‎های حیوانات قابل شناخت به‌دست آورد و با وجود مواد فراوان قابل تحقیق و بررسی توفیق مطالعه دقیقی را در تغییرات ابزارها در زمان بین «موستری زیرین» ۵۰۰۰۰ سال قبل از میلاد و (زارزی زیرین 12000سال قبل از میلاد) نصیب هیئت ساخت.

ابزار به دست آمده از غار قَمَری را به فرهنگ موسترین نسبت می‌دهند آثار موستری خرم‎آباد شاید به اواخر این دوره می‎رسد و ظاهراً از سکونت‌های اولیه در زاگرس حکایت می‎کند. از مشخصات ویژه‌ي این دوره ابزار مثلثی شکل سر نیزه‌ها، تیغه‌های جانبی که رواج آن‌ها تقریباً سه برابر سر نیزه‎ها هستند و دیگر ابزار به صورت قلم‎های حکاکی ساده با رواج کم‌تری دیده می‎شوند.

حدوداً دو سه متر پایین تر از دهانه‌ی غار پله‌های دست سازی را می‌‌بینم که قبل از این اثری از آن‌ها نبوده. بیش از بیست پله‌ی سنگی با عرض حدود دومتر و نیم برایم جالب است. از دوستم فرهاد می‌پرسم؛ مرد جوانی را نشانم می‌دهد به‌نام آقای جلیل جمشیدی. جلیل از اعضای انجمن یاران سبز است. می‌شنوم که جلیل خودش به تنهایی بی‌هیچ تجهیزاتی با دست خالی و بدون کمک شهرداری و سازمان میراث فرهنگی سیمان و آهک و آب بالا کشیده و با تکه سنگ‌های اطراف این پله‌ی دست‌ساز را بر پایین اشکفت بنا کرده‌است. به همت بلند و دل بزرگ این مرد غبطه می‌خورم. از پله‌ها بالا می‌روم و به خاطر می‌آورم آخرین بار بالا کشیدن از این شیب صاف و پر از سنگ‌ریزه به این آسانی نبوده.

دهانه‌ی اشکفت یک محوطه حدوداً دویست متری است. که بارها خاکش را شخم زده‌اند و پر از سوراخ و خاک دستی انباشته است. (احتمالاً افرادی به طمع یافتن گنج این کار را کرده‌اند). سقف این قسمت حدوداً پنج‌متر یا بیش‌تر ارتفاع دارد با بقایای آثار استالاکتیت‌ها که بر اثر دودِ آتش‌های افروخته در غار کاملاً سیاه شده گوشه و کنار پر از آشغال و بقایای مصرف مواد مخدر یا بطری‌های به‌جای مانده از مشروب است.

با دوستان جلوتر می‌رویم؛ یک سکوی کوچک به سمت دهلیز داخلی راه دارد. این‌جا تاریک تاریک است؛ به مدد چراغ قوه‌ي کوچک دوست همنوردم بهمن، جلوتر می‌رویم. در ابتدای دهلیز داخلی سمت چپ و بالا یک دالان کوچک با ارتفاع کم‌تر از نیم‌متر نمایان می‌شود.

روبه‌روی دهانه‌ی غار و انتهای دهلیز داخلی یک محوطه حدوداً صد متری و دالان مانند وجود دارد که در سقف حدوداً سه متری آن آثار استالاکتیت‌ها و استالاگمیت‌ها بر سقف و کف آن قابل مشاهده‌است که چند موردش فعال و در حال چکه کردن هستند و جوشش محلول آهکی به طرز شگفت‌آوری در آن‌ها قابل مشاهده است.

انتهای دالان دو دهلیز دیگر وجود دارد که هرکدام با دهانه‌ای به شعاع بیش از نیم‌متر دیده می‌شوند که بر اساس گفته‌ها راه به اعماق دارند و هنوز پایانی برای آن‌ها متصور نیست.

آقای جلیل جمشیدی با دیدن اشتیاق در نگاه‌های ما خود به سخن می‌آید؛ از تلاش‌هایش برایمان می‌‌گوید که چگونه چند بار سعی کرده شهرداری و سازمان میراث فرهنگی را راضی کند به این که به مسئله به‌شکل جدی ورود کنند ‌و تاکنون موفق نشده است، این‌که به چه زحمتی توانسته تابلوی راهنمای اشکفت را در مسیر نصب کند و افسوس می‌خورد که تاکنون نتوانسته حریف اداره‌ي برق شود تا چند عدد پنل خورشیدی برای روشنایی در سقف غار تعبیه کنند.

به دهانه‌ي اشکفت باز می‌گردیم با هزاران هزار افسوس و پرسش که چرا چنین پدیده‌ای که شاهکار طبیعت زاگرس و از نخستین زیستگاه‌های انسان هوشمند در فلات ایران است، این‌چنین به حال خود رها شده، مورد غفلت قرار گرفته است.

پدیده‌ای منحصر به‌فرد با ارزش دیرینه شناختی و چسبیده به مرکز شهر خرم‌آباد نباید تا این حد، این‌چنین مورد بی‌توجهی قرار می‌گرفت در حالی‌که با تامین روشنایی و اندکی هزینه‌های تامین و نگه‌داری، قابلیت تبدیل شدن به یک موزه‌ی مردم‌شناسی منحصر به فرد را دارد. مکانی که این قابلیت را دارد در معرض بازدید عموم قرار گرفته، به یکی از جاذبه‌های گردشگری شهر خرم‌آباد تبدیل شود.                       

 ۱۵شهریور۹۸

*امین رجبیان-جامعه‌شناس

**چاپ شده در شماره‌ی 506 سیمره(24 شهریور 98)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004