شما اینجا هستید: خانهمقالهواکاوی شعرِ«بچه‌های جنوب» اثر سعید محمدحسنی

واکاوی شعرِ«بچه‌های جنوب» اثر سعید محمدحسنی

دوشنبه, 14 بهمن 1398 ساعت 08:39 شناسه خبر: 4866 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
سریا داودی‌حموله سریا داودی‌حموله سیمره

جنگمان کردند فرصت تحمیل هم نداشتیم/ ما بودیم بچه‌های جنوب   

اطفال نفت/ از تجزیه جا ماندیم  فی مدینه عبادان/ هُرمِ شرجی از محمره می‌آمد/ بر طبق آخرین سرشماری فی سنه 2555 شاهنشاهی/ 36 میلیون نفر/ ساکن یک شهر که سابق براین خرم بود حالا محمره!/ از جنوب زمان زیادی گذشته است/ از بازسازی  هنوز ادامه داریم/ و از جنگ، جنگ   تا گزارش پیروزی دادند!/ بچه‌های جنوب خیلی وقت است برگشته‌اند  نام‌هایشان!/ جاخوش کرده بر تابلوهای شهرداری/ سرگیجه میادین و کمرکش کوچه‌ها و کوی‌ها/ لبخندهایشان       تزیین بیلبوردها و بنرها!/ اما توی عکس‌ها بعد از این همه سال ریش در نیاورده‌اند هنوز!/ بچه‌های جنوب ریشه داشتنند/ ریش را اما بعضی از دیگران گذاشتند             برای روز مبادا!/ از تجزیه گذشتیم             از بازسازی ماندیم             از مبادا اما ادامه داریم/ بر طبق آخرین سرشماری در حول و حوش سال 1390 هجری خورشیدی/ بیش از 80 میلیون نفوس  خرمشهر را ترک گفته‌اند/ و پناه را به شهرهای خودشان برده اند!/ برگردم از کجای این حدیث تکراری؟/ گویا عکس‌ها، گویا هستند!/ فراموش نکنید:/ بچه‌های جنوب شکستنی‌اند  و  حتا مصرفی و کماکان در اوج./ مثل مصرف شیشه در آبادان!/ با این همه، بچه‌های جنوب مانده‌اند/ مانده‌اند با این همه جنوب چه کنند!/ شعرِ«بچه‌های جنوب»

 

شعرِ تعارضیـ  تناقضی«بچه‌های جنوب» اثر سعید محمدحسنی در مالکیت زبان روایی است که بر اساس مونولوگ‌گویی بنیان نهاده شده‌است.

این شعر چند روایی اشاره‌های مختلط اجتماعی، سیاسی و انتقادی دارد و از نظر ساختاری وجه هندسه‌ی درونی آن قابل تاویل است. مراعات نظیری از جنوب، جنگ، شرجی، عبادان، محمره...  است.(از جنوب زمان زیادی گذشته است) که در تعارض دیروز (از تجزیه جا ماندن)، و امروز(از تجزیه گذشتن) است.

شعر با ترکیب کنایه‌ای «جنگمان کردند» شروع می‌شود. استفاده از ضمیر«ما»، در  محورهای هم نشینی «منِ» انسانی و «منِ» اجتماعی بازنمود انتقادی دارد.(ما بودیم/ بچه‌های جنوب/ اطفال نفت)       

افعال از عینیتی توصیفی برخوردارند و در جهت آشنایی زدایی‌های زبانی به کار رفته‌اند: (جنگمان کردند  فرصت تحمیل هم نداشتیم)

از نظر زیبایی‌شناسی شعر روایتی چند بعدی دارد. اشاره به شهید شدن بچه‌های جنوب(بچه‌های جنوب خیلی وقت است برگشته‌اند  نام هایشان!/ جاخوش کرده بر تابلوهای شهرداری)

و تشخیص دادن به کوچه‌ها وجه دیگر ساختاری است:(سرگیجه میادین و کمرکش کوچه‌ها و کوی‌ها)  این تشخص‌های زبانی جهت‌دار، برای پرهیز از روایت خطی، سطرها را به سمت لایه‌های تاویلی می‌برد.

   شاعر روایتگر دغدغه‌های اجتماعیـ فردی است. نگاهش به جنوب بر گرفته از یک ذهنیت انتقادی است. به گوشه‌ای از تفکرات نسل جنگ و جبهه پرداخته است. آن چنان که با بافتارهای هستی‌مند موجب تداعی معناهای بدیع و تازه شده است.

 با اشاره به جنگ و مصائب بعد از آن مخاطب را به چراها و چگونگی‌ها می‌برد. با  تقابل‌های دوگانه، شگردهای زبانی، تعلیق‌های ناگهانی به سمت پارادوکسیکال‌های متناقض می‌رود و با تکرار(از تجزیه جا ماندیم ..../ از  تجزیه گذشتیم) تناقض‌های تقابلی‌ـ تقارنی را به تصویر می‌کشد. هم‌چنان که با استعاره‌سازی بین(از بازسازی  هنوز ادامه داریم.... /از بازسازی ماندیم   از مبادا اما ادامه داریم) زیباترین کلام را رقم زده است.

اگر چه ظرافت‌های ساختاری این شعر تراژیک‌ـ نوستالژیک متکثر سرشار از معناشناختی است، اما در این تک‌گویی‌ها زبان روایی اولویت دارد. تکرار 12 دفعه حرف «از» بیش از حد معمول است، و تکرار واژه«جنوب» هفت مرتبه است که گویا راوی در هر سوی و سمتی جنوب را طواف می‌کند.

شاعر با آگاهی دو زمان متضاد را همزمان به تصویر می‌کشد، به طوری که افعال در تقابل هم قرار می‌گیرند. روایت‌گر دنیای بیرون(محمره و عبادان، خرمشهر و آبادان، کوچه و کوی، بنر و بیلبورد) و دنیای درون(وضعیت درونی بچه‌های جنوب) می‌باشد. این سوگ واره‌های حسی- مفهومی بازتاب واقعیت‌های اجتماعی است: بچه‌های جنوب مانده‌اند/ مانده‌اند با این همه جنوب چه کنند!/  

سعید محمدحسنی با تلفیق سطرهای همگون و غیرهمگون به سمت آشنایی زدایی‌های لفظی می‌رود و از لايه‌هاي تودرتوي معنايي می‌گذرد،و به واسطه‌ی مونولوگ‌های تناقضی، زبان روایی را مبنا قرار می‌دهد. به طور معمول با برجستگی معنایی زبان فرمیک را به چالش کشانده است. در صدد است تا تعریفی تازه از کلمات ارائه دهد. علاوه بر بافتار معنایی به ساختار فرمی هم توجه دارد، در موقعیت‌های  متعارف و با ترکیب‌سازی‌های بدیع، ساختار زبان را به مرز تاویل نزدیک می‌کند.

ایماژهای تناقضی و پر از اضطراب سبب مضمون آفرینی می‌شود. وحدت ارکانیکی سطرها به خاطر بار عاطفی تنیده در آن می‌باشد. گاهی سطری شامل لایه‌های توضیحی، جملات قصار و پارودی است: (بر طبق آخرین سرشماری فی سنه 2555 شاهنشاهی/ 36 میلیون نفر/ ساکن یک شهر که سابق براین خرم بود   حالا محمره!/... و (بر طبق آخرین سرشماری در حول و حوش سال 1390 هجری خورشیدی/ بیش از 80 میلیون نفوس     خرمشهر را ترک گفته‌اند/ و پناه را به شهرهای خودشان برده‌اند!)

شعر سرشار از تک‌گویی‌های روایی است. به مرور روایت به ضد روایت و شگرد به ضد شگرد بدل می‌شود. به طوری که زبان منعطف بر پایه‌های عصیان‌گری استوار شده است. تناقض‌هایی که در جامعه‌ی ایرانی ایجاد شده است کاملاً تعارضی است. روایت اول(36 میلیون نفر) اشاره به سرشماری دهه‌ی پنجاه، و روایت دوم( 80 میلیون) اشاره به سرشماره‌ی دهه‌ی نود دارد.

راوی/ شاعر با ضرب‌آهنگ آرام در عین‌حال تاثیرگذار فضا را تصویر می‌کند.

رویکرد متفاوتی به زمان و مکان دارد. با اشاره دور و نزدیک اساس روایت را در حالت تعليق قرار مي‌دهد. دو زمان در محوریت تقابل و تضاد هستند. این کشف و شهود محدود به زمان و مکان است. آوردن دو نامگذاری متفاوت برای دیروز و امروز(محمره و خرمشهر) و (عبادان و آبادان) اشاره به دو برهه‌ی زمانی دارد. مرور ذهنیت کل نگری دیروز و عینیت مندی و جزی نگری امروز از موارد دیگر ساختار روایی است. آخر شعر که اشاره به روزمرگی‌های بچه‌های جنوب دارد و کاملاً انتقادی و اعتراضی است: (فراموش نکنید:/ بچه‌های جنوب شکستنی‌اند/ و حتا مصرفی/ و کماکان در اوج./ مثل مصرف شیشه در آبادان!/)

رویکرد معترضانه و انتقادی شعر متضمن واقعیت‌های اجتماعی بعد از جنگ است. شاعر در پی تاریخ‌سازی نیست، اما به جغرافیا جنوب از جهت‌های مختلف نگاه دارد. خرمشهر امروز را  جزيره‌‌ی متفرقي می‌داند که از هر چه بگوید (حدیثی تکراری) است.

 

پی‌نوشت:

برگرفته از مجموعه شعر«بی زبانی»، سعید محمدحسنی، نشرنگاه، چاپ اول 1397.

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004