شما اینجا هستید: خانهگزارشخرس‌ها، صلح‌طلبان وحشی؛حيات خرس قهوه‌اي ايران در خطر است

خرس‌ها، صلح‌طلبان وحشی؛حيات خرس قهوه‌اي ايران در خطر است

شنبه, 18 مهر 1394 ساعت 18:11 شناسه خبر: 1717 1 نظر
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

 سیمره، گروه گزارش: تاریخ نشان می‌دهد، حیات خرس قهوه‌ای در ایران از گذشته‌های دور تا به امروز حکایت از کم‌رنگ شدن گونه‌ای حیوان صلح‌طلب دارد که به‌رغم کمترین آزار با بی‌مهری مورد هجمه قرار می‌گیرد تا راوی تلخ انقراض نسل یک گونه‌ی حیاتی برای اکوسیستم زاگرس باشد. از میان هشت گونه‌ي خرس موجود در دنیا دو گونه در ایران زندگی می‌کنند؛ خرس قهوه‌ای و خرس سیاه آسیایی.


خرس سیاه آسیایی یکی از گونه‌های آسیب‌پذیر در جهان است که زیرگونه‌ی بلوچی آن، تنها در پاکستان و جنوب شرقی ایران زندگی می‌کند و به شدت در معرض خطر انقراض است. خرس قهوه‌ای با جمعیت و پراکندگی مناسب‌تر نسبت به خرس سیاه در مناطق مرتفع و نیمه مرتفع رشته کوه البرز و زاگرس زندگی می‌کند اما در چند سال اخیر به نسبت خرس سیاه تلفات بیش‌تری داشته و کاهش چشم‌گیر جمعیت آن‌ها نگران کننده است.

سال 93، سال سیاه خرس
سال ۹۳ که سال سیاه خرس نامیده شد ۱۸ قلاده خرس قهوه‌ای و دو قلاده خرس سیاه کشته شدند. در سال جاری نیز تا کنون هفت قلاده خرس قهوه‌ای کشته شده است. در همه این موارد انسان دخالت مستقیم داشته است.
این در حالی است که خرس به عنوان حیوانی صلح طلب شناخته می‌شود و با وجود قدرت بدنی زیادی که دارد تا جای ممکن از درگیری با انسان اجتناب می‌کند. در امر حفاظت از حیات وحش، آگاهی مردم ایران همیشه اولین و مؤثرترین گام است. خرس‌های ایران مثل تمام گونه‌های دیگر حیات‌وحش برای بقا در کنار انسان نیازمند شناخت، توجه و برنامه‌ریزی هستند، این خرس‌ها در مناطق جنگلی خزر، زاگرس، علف‌زارهای مرتفع کوهستانی ودره‌های پایین دست جنگل‌های ایران پراکنده‌اند و حتا در خراسان شمالی تا آذربایجان و از آذربایجان تا لرستان و فارس مشغول زندگی هستند.

کسی از خرس‌های ایرانی خبر ندارد
خرس قهوه‌ای برای ایران و خرس سیاه برای تمام جهان ارزشمند است، اما در کمال تعجب آمار رسمی‌ و قابل اتکا‌یی از تعداد گونه‌های خرس در ایران وجود ندارد. بعضی از فعالان محیط زیست براساس آمارهای غیررسمی‌ می‌گویند فقط حدود۷۰۰ قلاده خرس قهوه‌ای و کمتر از ۱۰۰ قلاده خرس سیاه در طبیعت کشور باقی مانده‌ است. عده‌ای دیگر از کار‌شناسان حتا این تعداد را هم تأیید نمی‌کنند و معتقدند تعداد خرس‌های کشور از این هم کمتر است.
اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست (IUCN) در برنامه عمل حفاظت از خرس‌ها در سال ۱۹۹۹، به گفتن عبارت «جمعیت کوچک» درباره خرس‌های ایران بسنده کرده است. نقشه‌های موجود در این اتحادیه نیز به‌صورت نادرستی نشان می‌دهند که خرس‌ها در بخش‌های عظیمی از ایران منقرض شده‌اند، در حالی‌که خرس‌های ایران هنوز در بخش‌های گسترده‌ای پراکنش تاریخی خود را هم‌چنان حفظ كرده‌اند.
وضعیت ‌خرس‌های قهوه‌ای در لیست اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست (IUCN)  در طبقه‌ی «کمترین نگرانی» قرار داشت، اما تخریب زیست‌گاه خرس قهوه‌ای در ایران موجب شده است تا اتحادیه‌ی جهانی حفاظت در گزارش سالانه خود از وضعیت حیات‌وحش جهان نام این جانور را از سال ۲۰۰۴، در فهرست گونه‌های «در معرض تهدید» قرار دهد. به گفتهی پروفسور سوئنسون معاون رییس انجمن بین‌المللی تحقیق و مدیریت ‌خرس در اوراسیا، به‌دلیل عدم استفاده از روش‌های علمی‌ و هم‌چنین نبود وسایل لازم (مانند جی پی‌ اس‌ قلاده‌ای و دوربین تله‌ای)، جمعیت ‌خرس‌های قهوه‌ای در ایران در طبقه «نامشخص» قرار گرفته است.
خرس سیاه آسیایی هم‌اکنون در فهرست سرخ اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست (IUCN) در طبقه‌ی در آستانه انقراض (CR) قرار دارد و هیچ آمار مشخصی از تعداد اندک باقی‌مانده‌ی جمعیت این‌گونه در کشور در دست نیست.
به دلیل وجود افراد محلی بومی در مناطق حفاظت شده و هم‌چنین طمع زمین‌خواران سودجو در اخبار می‌شنویم که تعداد چند خرس از طریق همین افراد نا‌آگاه کشته می‌شوند پس باید هرچه زودتر کاری کرد و اطراف مناطق حفاظت شده را پاک‌سازی و دست زمین‌خواران را از مناطق حفاظت شده کوتاه کرد.

خرس‌ها طعمه‌ی ناآگاهی انسان
تخریب زیستگاه‌ها، خشک‌سالی و کمبود غذا عامل مشترک به‌خطر افتادن زندگی اکثر گونه‌های جانوری ارزشمند است. در نتیجه‌ی تخریب زیست‌گاه و کمبود غذا، خرس‌ها گاهی اوقات به محل زندگی انسان‌ها یعنی روستا‌ها یا چادر‌ها و چراگاه‌های عشایر نزدیک می‌شوند و در موارد زیادی با وجود ترس و نا‌آگاهی مردم بومی کشته می‌شوند.  برای خرس قهوه‌ای، زاگرس زیست‌گاه بسیار مناسبی به‌حساب می‌آید در حالی که در سال‌های اخیر جنگل‌های زاگرس به شدت تخریب شده‌اند. علاوه بر این، خرس‌های قهوه‌ای، به‌خصوص خرس‌های مادر بسیار به غذای گوشتی وابسته‌اند اما در سال‌های اخیر به‌دلایل مختلف طعمه‌های گوشتی از دسترس خرس‌ها دور شده است و این کاهش زاد و ولد را به‌دنبال داشته تا جایی که خرس قهوه‌ای در لرستان کمترین میزان زاد و ولد خرس‌ها را در دنیا داراست.  به گفته‌ی کار‌شناسان خرس‌های مادر هر چقدر که سن‌شان بالا‌تر برود تعداد توله‌هایی که هربار به‌دنیا می‌آورند بیش‌تر می‌شود، اما خرس‌هایی که در زاگرس دیده می‌شوند اغلب یک یا دو توله به‌همراه دارند و خیلی به ندرت دیده شده که سه توله به همراه خرس مادر باشد زیرا این خرس‌ها خیلی فرصت نمی‌کنند حیات داشته باشند چراکه به‌راحتی از طبیعت حذف می‌شوند.  علاوه بر این، شکار، نسل خرس قهوه‌ای را به‌طور جدی تهدید می‌کند.
 
خرس‌هایی که محبوب نیستند
متأسفانه خرس‌ها در بین روستاییان حیوانات چندان محبوبی نیستند. در اکثر مواقع مردم بومی از روی ناآگاهی، در مواجهه با خرس‌ها راهی جز کشتن آن پیدا نمی‌کنند. از سوی دیگر، باورهای غلط مردم درباره خرس‌ها همیشه بلای جان این گونه‌های ارزشمند بوده است. گاهی باور خرافی مثل نامردی و بد شگونی خرس به سادگی انگیزه کشتار این حیوان می شود، گاهی هم باورهای غیر علمی مثل التیام مفاصل و درد استخوان با استفاده از چربی خرس و خاصیت دارویی زبان، صفرا و گوشت آن، خرس ایرانی را طعمه شکارچیان می‌کند.
کار‌شناسان معتقدند در ایران حفظ نسل خرس، منوط به دو شرط آگاه سازی جوامع محلی و جلوگیری کامل از تصرف اراضی و تغییر کاربری و ارزیابی واقعی طرح‌های عمرانی است.

وضعیت نگران‌کننده‌ی خرس قهوه‌ای در ایران
شاید یکی از دلایلی که تا کنون برنامه‌ی جامعی برای حفاظت از خرس قهوه‌ای در نظر گرفته نشده جمعیت زیاد و سازگاری بیش از حد این‌گونه با محیط است. اما در سال‌های اخیر تخریب زیست‌گاه‌ها و افزایش تعارضات با مردم بومی و موج کشتار، نسل این‌گونه را به‌طور جدی به خطر انداخته است و نگرانی دوست‌داران حیات وحش و مسؤولین را بر انگیخته است. چراکه باوجود این‌که خرس قهوه‌ای درسطح جهان وضعیت خوبی دارد اما با ادامه‌ی این روند ممکن است در ایران منقرض شود.
جریمه‌ی شکار خرس قهوه‌ای اخیراً به‌صورت قابل توجهی افزایش پیدا کرده و به 50 میلیون تومان رسیده است. این مبلغ شاید بتواند بازدارنده مناسبی برای شکار این‌گونه باشد. اما هم‌چنان آگاه کردن مردم بومی مؤثر‌ترین راه برای حفاظت از این‌گونه است که باید برای آن برنامه‌ریزی بشود.
 اما زیرگونه نادر خرس سیاه آسیایی به‌دلیل این‌که در سطح جهانی در معرض نابودی است، در چندسال اخیر مورد توجه ویژه قرار گرفته و از نظر حفاظتی وضعیت بهتری دارد.

ويژگي‌های خرس ما
خرس، حیوانی است که حس بویایی فوق‌العاده‌ای داشته و به‌راحتی می‌تواند به‌وسیله‌ی همین حس قوی اجسام مختلف را تفکیک کند. این درحالی است که بینایی این‌گونه به‌شدت ضعیف بوده و تنها از طریق حس بویایی به زندگی خود ادامه می‌دهند. خرس‌ها، شب‌گرد هستند و اگر روزها دیده شوند، به این معناست که آرامش کافی داشته‌اند و از دست ما آدم‌ها دور مانده‌اند. خرس‌ها انفرادی زندگی می‌کنند، اما خرس ماده اغلب با بچه‌هایش دیده می‌شود. در شیب‌های کوهستانی و در بین سنگ‌های بزرگ زندگی می‌کنند و یا در میان سوراخ‌های طبیعی و در میان غارها و یا در میان ریشه‌های درختان زندگی می‌کنند، حتا در بسیاری اوقات خودشان نسبت به حفر لانه اقدام کرده و کف آن‌را با گیاهان خشک می‌پوشانند.
خرس‌ها بر خلاف ظاهر می‌توانند مسافت زیادی را با چهار دست و پا با سرعتی متجاوز از 50 کیلومتر بدوند و در موقع نزاع و بازی هم اغلب به‌روی دو پا می‌ایستند و حتا قادرند از درختان کوتاه هم بالا بروند. خرس قهوه‌ای به خوردن عسل علاقه‌ی زیادی دارد و خرس‌های سیاه که جثه‌ی کوچک‌تری دارند، در بالا رفتن از درخت‌ها و خوردن میوه‌های درختی، خصوصاً خرما مهارت دارند. خرس‌های قهوه‌ای که در محدوده‌ی کنونی زاگرس از آذربایجان غربی تا شمال خوزستان و نواحی جنگلی فارس دیده می‌شوند، زیرگونه‌ای متعلق به خرس سوری هستند. این‌گونه جثه‌ی بسیار بزرگی دارد و قد آن به170 تا250 سانتی‌متر می‌رسد. در مناطق غرب ایران رنگ اکثر خرس‌ها روشن‌تر از مناطق شمالی است.

رویارویی انسان با خرس
خرس‌ها حیواناتی صلح‌طلب هستند و تا حد ممکن از درگیری اجتناب می‌کنند. آن‌ها به مجرد دیدن یا حس کردن بوی انسان فرار می‌کنند ولی خرس‌های ماده بچه‌دار، خرس‌های زخمی، خرس‌هایی که جایی برای خواب زمستانی پیدا نکرده‌اند و خرس‌هایی که از خواب زمستانی بیدار شده‌اند، گاهی مهاجم و بسیار خطرناکند. عصبانی‌ترین و خطرناک‌ترین اخلاق خرس‌ها در سه زمان است، یکی وقتی خرس سر لاشه‌ای باشد، دیگری وقتی خرس مادر توله‌ای دارد و سوم وقتی که خرس نر برای جفت‌گیری قلمرو طلبی می‌کند.
در برخورد با خرس‌ها با در نظر داشتن چند نکته ساده می‌توان از درگیری و آسیب دیدن انسان و خرس جلوگیری کرد.
۱-  شوکه شدن و غافل‌گیری بزرگ‌ترین فاکتور در آغاز حمله‌ی یک خرس است. بی‌سر و صدا وارد محل زندگی یک خرس نشوید یا با حرکات ناگهانی او را عصبانی نکنید.
۲-  سر و صدا کردن حتا از طریق بلند کردن صدای رادیو می‌تواند به‌راحتی خرس‌ها را دور کند.
۳-  تنها بودن در مناطقی که احتمال حضور خرس وجود دارد بسیار خطرناک است. در حالی که حرکت کردن چند نفر در کنار هم به‌راحتی خرس را از نزدیک شدن به آن‌ها منصرف می‌کند.
۴-  در برخورد با خرس نباید فرار کرد، چراکه فرار کردن هم یک حرکت ناگهانی به‌شمار می‌رود و با واکنش سریع این‌گونه مواجه خواهد شد.
۵-  خرس‌ها قوه‌ی بینایی بسیار ضعیفی دارند، برای همین بی‌حرکت ماندن هنگام مواجهه با آن‌ها می‌تواند کارساز باشد.
۶-  در مقابل خرس تا زمانی که به شما حمله نکرده، ادای شخص مرده را در نیاورید. اگر روی زمین و زیر ضربات خرد کننده‌ی خرس قرار گرفته باشید این ممکن است که یک راه‌حل خوب به‌نظر برسد، اما در بقیه‌ی اوقات انتخاب بدی است و ممکن است که خرس را به جهت بررسی اوضاع به سمت شما جلب کند.
با این اوصاف به‌نظر می‌رسد حیات خرس قهوه‌ای در زاگرس نیازمند مدیریت و برنامه‌ریزی برای آموزش جوامع محلی و جلب حس مشارکت این افراد است زیرا استمرار شکار خرس قهوه‌ای نسل این‌گونه را در زیست‌گاه‌های کنونی با مخاطرات جدی مواجه کرده به‌طوری‌که ممکن است روزی حیات وحش ایران به مانند دیگر گونه‌ها شاهد از میان رفتن گونه‌ای از صلح‌طلب‌ترین حیوانات باشد و آن‌روز جز افسوس و حسرت شاید چیز دیگری برای مطرح کردن نداشته باشیم.

 

 

 

1 نظر

  • پیوند نظر Maurice Maurice چهارشنبه, 18 مرداد 1396 ساعت 10:34

    خسته نباشید مرسی به خاطر این مطلب کاربردی

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004