شما اینجا هستید: خانهگزارشرازِ پنهانِ چاهِ دژِ شاپوری

رازِ پنهانِ چاهِ دژِ شاپوری

جمعه, 29 تیر 1397 ساعت 23:10 شناسه خبر: 3712 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

 *مطالعه‌ی  علمی چاه قلعه‌ی فلک‌الافلاک برای  نخستین‌بار

*دکتر رضا میرزایی

چاه اسرارآمیز قلعه‌ی فلک‎الافلاک برای نخستین بار مورد بررسی و مطالعه‌ی علمی قرار گرفت.
به گزارش ایسنا، طی یک پروژه‌ی پژوهشی مشترک میراث فرهنگی و شرکت آب منطقه‎ای لرستان و در اقدامی بی‌سابقه چاه باستانی و اسرارآمیز قلعه فلک الافلاک برای نخستین بار مورد مطالعه و بررسی کارشناسی قرار گرفت.
در این باره مدیرعامل شرکت آب منطقه‎ای لرستان که به بررسی زمین‎شناسی و هیدرولوژی آن پرداخته، گفت:« چاه قلعه از نوع چاه‌های دهانه گشاد و دست‌کند بوده که به وسیله مقنی و با استفاده از ابزارآلات دستی در سازند سخت کربناته سروک به‌طور قائم حفر شده است.»
رضا میرزایی افزود:« عمق چاه معادل 40 متر و 60 سانتی ‎ متر، ابعاد دهانه 192*125 سانتی ‎ متر، چاه در قسمت انتهایی و دستکند چاه 127*108 سانتی ‎ متر و سطح برخورد با آب برابر 38 متر و 20 سانتی‎ متر است. ساختگاه چاه در شمال شرقی حیاط اول و در پشت یک طاق نمای بلند قرار دارد.»


میرزایی در خصوص وضعیت زمین‌شناسی محل حفر چاه قلعه بیان کرد:« این محل از نظر زمین‌شناسی ساختمانی در زون زاگرس چین خورده و از نظر چینه‌شناسی در سازند سروک با لیتولوژی آهک‌های مارنی– رسی تیره رنگ درز و شکاف‌دار به سن کرتاسه‌ پایین قرار دارد.»
  منشأ آب چاه قلعه‌ی فلک‌الافلاک ریزش‌های جوی است
مدیرعامل شرکت آب منطقه‎ای لرستان در رابطه با هیدرولوژی این چاه گفت:« منشأ آب چاه قلعه‌ی فلک‎الافلاک ریزش‎های جوی است که به‌صورت برف و باران در سیستم‎های درز و شکاف، فروچاله‎ها و سایر اشکال کارستی به درون آهک‎ها نفوذ کرده و سپس از طریق مجاری کارستی به صورت جریان‌های زیر سطحی وارد چاه می‌شوند.»
وی ادامه داد:« آبخوان سفیدکوه، یک آبخوان کارستی توسعه‌یافته است که حوضه‌ی‌ آبریز نسبتاً وسیعی دارد و سالانه حدود 100 میلیون متر مکعب به‌طور طبیعی از طریق چشمه‌‎ها و سراب‎های متعدد تخلیه می‌شود.»
میرزایی با اشاره به ضعف دانش زمین‎شناسی و آب‌یابی در عهد باستان، در خصوص چگونگی تعیین محل چاه قلعه، اضافه کرد:« مهندسین آن زمان با استفاده از شواهد سطحی از جمله سرریز چشمه گلستان در زیر قلعه و احتمالاً وجود یک فرو چاله‌ کارستی قیفی شکل(سینک هول) در محلی که چاه حفاری شده، تعیین محل را انجام داده‎اند.»
مدیرعامل شرکت آب منطقه‎ای لرستان تصریح کرد:« شواهد حاکی از آن است که ابعاد دهانه‌ی‌ چاه تا عمق حدود 15 متری، به‌طور طبیعی نسبت به بخش‌های تحتانی بزرگ‌تر بوده و به همین خاطر دهانه آن را با استفاده از آجر و سنگ‌های لاشه ساماندهی و کوچک‌تر کرده‌اند.»
میرزایی در خصوص هدف از حفر چاه قلعه بیان کرد:« با توجه به این‌که مظهر چشمه‌ی گلستان در مجاورت قلعه واقع شده و دسترسی آسان به آب چشمه برای ساکنین قلعه امکان پذیر نبوده، هدف از حفر چاه آهکی فلک‌الافلاک، پیش‌بینی تامین آب ساکنین قلعه در صورت حمله دشمن و محاصره قلعه و همچنین تامین موقت آب در شرایط اضطرار بوده، زیرا تامین آب از طریق چشمه گلستان در آن شرایط سخت و دشوار بوده است.»

  چاه قلعه از معدود چاه‌های تامین آب شرب و به صورت دست‌کند است
هم‌چنین عطا حسن‎پور، پژوهشگر و باستان‎شناس در این مورد گفت:« قبل از ساخت هر بنای تاریخی یا شکل‌گیری زیست‌گاهی کهن، نزدیکی به منابع آب سطحی یا زیرزمینی مورد توجه سازندگان یا معماران بوده است. به ویژه سیستم دفاعی قلاع باستانی در تمام ادوار تاریخی از این قضیه تبعیت می‌کرده چرا که در مواقع حساس هم‌چون محاصره قلعه‌ها یا زمان جنگ، دست‌رسی به آب شرب یکی از مهم‌ترین نیازهای ساکنان دژها بوده است.»
وی افزود:« سیستم حفر چاه در قلعه‌ها به‌ویژه در مناطق کوهستانی به دلیل وجود صخره‌ها و زمین سنگلاخ همواره با چالش‌های خاصی همراه بوده است. چاه قلعه‌ی فلک‌الافلاک از جمله معدود چاه‌های تامین آب شرب کشور بوده که به صورت دست‌کند در دل صخره‌های آهکی کنده شده است.»
دکتر حسن‌پور توضیح داد:« این چاه در ضلع شمالی حیاط اول و قسمت صخره‌ای تپه فلک‌الافلاک حفر شده و در طول حیات فرهنگی قلعه آب مورد نیاز ساکنان آن را تامین می‌کرده و اکنون به عنوان یکی از جاذبه‌های جانبی قلعه، در معرض بازدید علاقه‌مندان و گردشگران قرار دارد.»
وی اطلاعات جدیدی درباره‌ی چاه قلعه‌ی فلک‌الافلاک ارائه و تصریح کرد:« این چاه برای نخستین‌بار است که مورد بررسی و مطالعه علمی و تحقیقاتی قرار می‌گیرد. این مطالعه به صورت چند جانبه و با کمک از علوم و تخصص‌هایی هم‌چون باستان‌شناسی،زمین‌شناسی، هیدرولوژی و معماری انجام شد و اطلاعات تکمیلی و بیش‌تر به زودی در قالب کتابی با عنوان معرفی گنجینه لرستان ارائه خواهد شد.»
مدیر گنجینه‌ی آب استان با اشاره به این‌که بررسی درون چاه در شرایطی بسیار دشوار با هوای نامناسب و رطوبت بالا حدود چهار ساعت به طول انجامید، تشریح کرد:«چاه قلعه از سه بخش تشکیل شده است: دهانه‌ی ورودی چاه آجر چین، بخش میانی سنگ چین و قسمت تحتانی آن که بیش‌ترین عمق را نسبت به سایر بخش‌ها دارد، به صورت صخره‌کند یا دست‌کند است.»
وی ادامه داد:« در هر کدام از جداره‌های ضلع شمالی و جنوبی این چاه، تعداد 75 فرورفتگی مکعبی شکل و در مجموع 150 حفره به صورت قرینه وجود دارد که جهت قرارگیری دستک‎های چوبی برای حفر چاه و هم‌چنین فرود یا صعود به آن ایجاد شده‎اند.»
دکتر حسن‌پور افزود:«در بخش آجرچین چاه هشت حفره، در بخش سنگ چین 9 عدد و در بخش دست‌کند آن 58 حفره در یک ضلع تراشیده شده که نسبت به سایر نقب‌های دست‌کند در استان لرستان از فراوانی قابل ملاحظه‌ای برخوردار هستند.»

  نمونه سفال به دست آمده مربوط به دوره‌ی اشکانیان است
حسن‎پور با اشاره به این‌که در این بررسی جهت انجام آزمایش‌های از رسوبات کف و بدنه، ملاط بین سنگ‎ها، سفال و آب درون چاه نمونه‎برداری شد، گفت:« نمونه سفال به دست آمده از لابه‌لای دیواره‌ی سنگ‌چین چاه مربوط به دوران تاریخی و احتمالاً به قبل از دوره‌ی ساسانی متعلق است که البته شواهد باستان‌شناسی به دست آمده از لایه‌نگاری‌های مختلف تپه‌ی فلک‌الافلاک این مطلب را تایید می‎کند.»
مدیر گنجینه‌ی آب استان افزود:« عمق دقیق آب موجود در کف چاه که با استفاده از دستگاه‌های عمق‌یاب و سطح‌یاب اندازه‌گیری شد حدود 2 متر و 40 سانتی‌متر بود.»
وی با اشاره به نتایج به دست‌آمده از آزمایش آب این چاه که توسط دکتر شیدا برمه‌زیار انجام شد، توضیح داد:« آب در کف چاه هنوز هم جریان دارد و کاملاً قابل شرب است.»
این پژوهشگر ادامه داد:« میزان هدایت الکتریکی یا EC آب این چاه 549 میکروزیمنس بر سانتی‌متر، میزان سختی آب PPM 220، مقدار باقی‌مانده تبخیرT.D.S برابر با 351 میلی گرم بر لیتر، قلیائیت 4 میلی اکی والان گرم بر لیتر، میزان PH 7.72 و میزان کلر موجود در آن 1.1 میلی اکی والان در لیتر است.»
حسن‎پور افزود:« این اقدام با پشتیبانی مدیرکل میراث فرهنگی، سرپرستی قلعه‌ی فلک‌الافلاک، معاونت و یگان حفاظت میراث فرهنگی و با هم‌کاری مهندس دلفان مهندس معمار و نقشه‌بردار، داریوش ابدالیان، صخره‌نورد و محمدرضا کرم‌وند، قائم مقام شرکت آب منطقه‌‎ای، صورت گرفت که جای تقدیر دارد.»

 

*ماه‌نامه‌ی تاف/ شماره‌ی اول/ سال اول/ خرداد ماه 1397

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004