شما اینجا هستید: خانهگفت‌و‌گونوشتن برای بچه‌ ها کاری است بزرگ

نوشتن برای بچه‌ ها کاری است بزرگ

چهارشنبه, 09 مرداد 1392 ساعت 00:00 شناسه خبر: 151 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

 سیمره- گروه گفت‌وگو/ اشاره: هیجدم تیر ماه روز « ادبیات کودک و نوجوان» است. بر همین اساس با یکی از فعالان این عرصه که سال‌هاست زحمت می‌کشد گفت‌و‌گویی انجام داده‌ایم. آفرین پنهانی هم شاعر و هم نویسنده بیش‌تر در حوزه‌ی کودک و نوجوان قلم می‌زند. خانم  پنهانی-کارشناس فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان لرستان است، بدین روی پای صحبت‌های این بانوی فرهیخته‌ی لرستانی می‌نشینیم:


- در تقویم ما روزی به نام ادبیات کودک و نوجوان نام‌گذاری شده‌است نظر شما در این خصوص چیست؟آیا صرف این نام‌گذاری کافی است؟
ضمن تبریک و ابراز خرسندی از این که در گاه‌شمار روزهای سال روزی را به عنوان روز ملی ادبیات کودک و نوجوان ـ به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارها و واسطه‌های تربیتی کودکان و نوجوانان ـ اختصاص داده‌اند؛ قبل از هرچیزباید عرض کنم که ادبیات کودک و نوجوان مانند هر پدیده‌ی دیگر، زایش و زادگاهی داشته و دوران رشد و بلوغ معینی را پشت سرگذاشته است. آشنایی با چگونگی پیدایش ادبیات کودک مارا در شناخت هرچه بهتر آن یاری می‌کندکه در این مجال پرداختن به این امر و چگونگی پیدایش آن در جوامع مختلف به ویژه ایران میسر نمی‌شود. ادبیات کودک و نوجوان و مباحث فرهنگی به جایگاه کودک و حقوق وی در هرکشوری بستگی دارد و متکی به آن خواهدبود.
مسلماً این یک نام‌گذاری صرف و ساده نیست بلکه ارج نهادن به تلاشی صدساله است. در این مسیر صدساله به ویژه در دو دهه‌ی اخیر تلاش نویسندگان و شاعران کودک نوجوان نشان داد که نوشتن برای بچه‌ها را کاری بزرگ می‌دانند و برون‌‌داد آثار و تلاش آن‌ها موجب شد تا به مناسبت سال روز درگذشت استاد مهدی آذریزدی نویسنده‌ی عزیز کتاب  «خوب برای بچه‌های خوب» این روز را به نام روز ملی ادبیات کودک و نوجوان نام‌گذاری کنند.
-نگاه والدین و مسئولان به کودک و نوجوان امروز چگونه باید باشد؟
کودک و نوجوان امروز پیش‌رو است و درک و دریافتی فراتر از آنچه به وی نگریسته می‌شود به دنیا و پدیده‌هایش دارد.  او انسانی است بالنده و قابل رشد فکری. در واقع، تربیت و پرورش فکری کودکان و نوجوانان در گرو تفکر و اندیشه‌ی والدین، برنامهریزان و مسئولان جامعه است.
راستش نگاه امروز به کودک و نوجوان نگاهی که بتواند همه‌جانبه بود و وی را در همه‌ی امور جهت‌دهی کند نیست چرا که کودک و نوجوان امروز بیش از آن چه دیده می‌شود به گردن بزرگ‌ترها حق دارد. او حق دارد  بزرگ شود. رشد کند و با تفکر و تعمق بارور گردد  و یکی از ابزار  تفکربخشی و خردورزی وی ادبیات و چگونگی ارایه‌ی آن در جامعه‌ی ادبی ایران به ویژه ادبیات کودک و نوجوان است.
-نقش آموزش و پرور در این میان چیست؟
آن‌چه مسلم است در این امر بسیار حساس و تأمل‌برانگیز، آموزش و پرورش سهم بزرگی دارد. آموزش و پرورش به عنوان سازمانی که مسئولیت خطیری در امر آموزش و دانش‌دهی کودکان و نوجوانان به عهده دارد هنوز نتوانسته آن‌گونه که شایسته و بایسته‌ی روح و روان و از همه مهم‌تر پرورش تفکر آن‌هاست، گام بردارد. آن‌چه که در اولویت برتر برای این سازمان تأثیرگذار قرار دارد درس است و از همه بارزتر آموزش‌های معلم محور؛ هیچ فرهنگ‌سازی در جهت مطالعه کتاب برای افراد از ابتدای مقطع تحصیلی ایجاد نمی‌شود. بنابراین  این مهم در روند رو به رشد ادبیات کودک و نوجوان نیز بی‌تأثیر نخواهدبود. امیدوارم در کتاب‌خانه‌های مدارس(اگر کتاب‌خانه‌ای وجود داشته باشد!) ضرورت این مهم احساس شده و بخشی را به آثار کودک – نوجوان و در جهت تقویت آن‌ها اختصاص داده شود.
-از ویژگی‌های ادبیات کودک و نوجوان بگویید.
یکی از بارزترین و مهم‌ترین ویژگی‌های ادبیات کودک و نوجوان؛ بحث مخاطب‌شناسی آن است. مخاطبی به نام کودک و نوجوان امروز با همه‌ی  انتظارات و دست‌یابی‌اش به ابزار مدرن و ارتباطاتی که در اختیار دارد. این که ما در جایگاه بزرگ‌سال( در نقش‌های مختلف جامعه به عنوان والدین، معلمان، مربیان، روان‌شناسان، برنامه‌ریزان و نویسندگان و شاعران )که با واسطه یا بی‌واسطه قراراست برآن‌ها تأثیرگذاشته، رشد داده و به تفکر و تعمق واداریم، بسیار سازنده است. آثار «ادبیّات کودک و نوجوان» ارسال پیام‌های آموزشی از طریق ایجاد فضایی جذاب و سرگرم کننده است. داستان‌ها و اشعارکودکان، به عنوان کاری کاملاً مستقل و دور از فضاهای موعظه‌گرانه و مختص ذهن و قوه‌ی خیال‌پرداز و خلاق کودکان ساخته و پرداخته می‌شوند و تنها باید برای این گروه سنی جذاب و جالب باشد و منطبق با گنجینه‌ی زبان ایشان. یک نوشته‌ی خوب آن‌ها را به تعمق واداشته و در مسیری که حرکت می کند جهت دهی می‌کند. در خلاقیت و سیرکردن در دنیای ذهنی خاص خودش قرار می دهد و به طور غیرمستقیم آموزه‌های تربیتی را به او می‌آموزد. بنابراین مخاطب شناسی و این که هر کتاب متناسب با چه گروه سنی باشد و برای که نوشته شود خیلی مهم است.
-مطالعه‌ چقدر می‌تواند در خودباوری کودک موثر باشد؟
مطالعه‌ی کتاب، به ویژه داستان، به کودکان و نوجوانان کمک می‌کند تا شناخت لازم از خود را به‌دست آورند یا به ویژگی‌های خاص شخصیتی خود مانند خجول‌بودن پی‌ببرند و درک بهتری از پیچیدگی فکر، رفتار انسان، و ارتباط این رفتار با ویژگی‌های شخصیتی به دست آورند و به این ترتیب، به سلامت فکری لازم برسند. شناخت از خود، با مطالعه‌ی داستان و از راه تعامل با شخصیت یا شخصیت‌های داستان به دست می‌آید.
اگر کودکان و نوجوانان با خواندن کتاب‌های مناسب بتوانند وجه اشتراکی بین احساسات، توانمندی‌ها یا مشکلات خود و شخصیت‌های داستان پیدا کنند، شناخت بهتری نسبت به آن حالت‌ها به‌دست می‌آورند، به صحبت‌کردن درباره‌ی آن‌ها می‌پردازند، بینش لازم نسبت به این امور را کسب می‌کنند، و درصورت بروز مشکل می‌توانند به حل آن بپردازند. همانند‌سازی و نتیجه‌ی آن (یعنی شناخت)، امکان بحث و برون‌ریزی احساسات (یعنی تخلیه‌ی هیجانات)، از جمله مزایای کتاب‌خوانی برای رشد شخصیت و حل مشکلات هستند.
-چه قدر توانسته در این راستا موفق باشیم؟
این که ما چه قدر توانسته به این دست یابیم که کتاب و ادبیات چه میزان می‌تواند در زندگی فردی و اجتماعی و تأثیرات عاطفی و روانی بچه‌ها نقش عمده‌ای را ایفا نماید به نوع نگرش و میزان تلاش ما به عنوان بزرگ‌سال  در این مسیر بستگی دارد. کتاب‌های کودکان و نوجوانان نقش عمده‌ای در پاسخ‌گویی به نیازها و رفع مشکلات آنان دارند. شناخت نیازهای کودکان و نوجوانان و معرفی کتاب‌های متناسب با نیازها، یکی از مباحث خیلی جدی و مهم است که باید به آن توجه شود. از جمله نیازهای مورد منظور؛ نیازهای عاطفی، اجتماعی، مذهبی، نیاز به دانستن و ارضای حس‌کنجکاوی، نیاز به ارتباط با طبیعت، نیاز به شناخت استعدادها و توانایی‌هاست.
-چگونه می‌توان نیازهای اجتماعی کودکان و نوجوانان را برآورده کرد؟
چون کودکان و نوجوانان دارای احساسات، توانمندی‌ها و مشکلات متفاوتی هستند. به عبارت دیگر، چون دارای ویژگی‌های شخصیتی گوناگونی بوده و نیز در زمان‌ها و دوره‌های مختلف زندگی، نیازهای متفاوتی دارند، ضروری است که نیازهای آنان شناسایی شود. در صورت شناسایی این نیازها می‌توان کتاب‌های مناسب برای هر نیاز را توصیه کرد. ادبیات و کتاب‌خوانی، اثری ژرف بر رشد و پرورش جنبه‌های مختلف زبانی، شناختی، شخصیتی و اجتماعی کودک و نوجوان دارد. توصیه می‌شود برای دست‌یابی ومرتفع نمودن نیازهای کودکان؛ خانواده‌ها، مربیان و معلمان به گونه‌ای برنامه‌ریزی کنند که طی یک فرایند زمانی، متناسب با نیازهای روحی، روانی، شخصیتی، خواسته‌ها و تمایلات آن‌ها، درک و دریافت ذهنی آن‌ها از پدیده‌های پیرامون، علاقه‌مندی و توانمندی‌های آن‌ها برنامه‌ریزی مطالعاتی داشته باشند. شناخت از شخصیت کودک و نوجوان امروز به او کمک می‌کند تا ما به عنوان بزرگ‌سال بهتر دنیای آن‌ها را درک کرده و در رشد و تکوین شخصیت اجتماعی‌شان تأثیرگذار باشیم.
-نقش ارتباط و توانایی برقراری ارتباط با دیگران چه اندازه می‌تواند در رفع مشکلات کودکان و نوجوانان مفید باشد؟
در دنیای رو به تحولی که در آن، ارتباط و توانایی برقراری ارتباط با دیگران نقش عمده‌ای در موفقیت افراد دارد باید به نیازهای اجتماعی توجه بسیار شود. کودکان و نوجوانان درصورتی که بتوانند با بزرگ‌سالان، با هم‌سالان خود، با افراد بیگانه، با معلم و با والدین ارتباط مناسب برقرار کنند، قادر خواهند بود بسیاری از نیازها و مشکلات خود را در زندگی برطرف کنند. معمولاً این افراد در برخورد با دیگران از اعتمادبه‌نفس لازم برخوردارند و می‌دانند مشکلی را که در رابطه با دیگران یا در هم‌کاری با دیگران دارند، چگونه حل کنند. داشتن فرصت کافی برای برخورد با دیگران به‌تدریج امکان شناخت شخصیت‌ها و توانایی برقراری ارتباط با شخصیت‌های مختلف را فراهم می‌آورد؛ فرد می‌تواند به مشکلات شخصیتی خود نیز پی‌ببرد و در جهت اصلاح آن‌ها برآید. اعتمادبه‌نفسی که در برخورد با دیگران به دست می‌آید، کلید اصلی حل بسیاری از مشکلات شخصیتی فرد، و حل مشکلات دیگران است. مجموع این توانایی‌ها زیربنای یک زندگی اجتماعی سالم را فراهم می‌آورند.
از جمله عواملی که در ساختن زندگی اجتماعی سالم و توانایی ارتباط با دیگران اثر دارند، مطالعه‌ی کتاب‌هایی است که توانایی برقراری ارتباط با دیگران، و روحیه‌ی هم‌کاری و هم‌یاری را در افراد تقویت کنند.
-برای برخورداری از یک زندگی سالم چه باید کرد؟
برای برخورداری از یک زندگی سالم، باید ضمن جلوگیری از بروز بسیاری مشکلات روانی، توانایی‌های فردی تقویت شوند. شناخت نیازهای کودکان و نوجوانان در سنین مختلف و فراهم‌آوردن امکانات لازم برای پاسخ‌گویی به آن‌ها، از بروز بسیاری از مشکلات روانی در کودکی و بزرگ‌سالی جلوگیری می‌کند.
دراین راستا، استفاده از ادبیات کودکان و نوجوانان یکی از راه‌های درمانی شناخته‌شده است. کتاب‌درمانی، ابزار مناسبی برای کسب تجربه و اطلاعات برای پاسخ‌گویی به نیازهای گوناگون است. در صورت شناخت نیازها و شناخت کتاب‌های مناسبی که می‌توانند به نیازها پاسخ دهند و آن‌ها را ارضا کنند، ادبیات کودکان به رشد مناسب و متعادل کودکان و نوجوانان کمک می‌کند. شناسایی این کتاب‌ها و تطبیق آن‌ها با نیاز‌ها، یکی از وظایف متخصصان تعلیم و تربیت و ادبیات کودکان است. این کتاب‌ها باید به اطلاع عامه‌ی مردم برسند تا استفاده از این ابزار همگانی شود و به سلامت روانی جامعه کمک کند. در ضمن، وجود سیاهه‌ای مناسب از این نوع منابع، خانواده‌ها را از سردرگمی برای جست‌وجوی کتاب مناسب رها می‌سازد.
-ادبیات کودکان چه کمکی می‌تواند به دیگران بکند؟
چون ادبیات کودکان به طور غیرمستقیم به تربیت و پرورش کودکان و نوجوانان می‌پردازد، ابزار مناسبی برای کمک به کسانی است که نیازهای آنان ارضا نشده و به خودشناسی نرسیده‌اند و دچار مشکلات روحی هستند. کتاب‌های مناسبی که به مسائل عاطفی، اجتماعی یا مذهبی پرداخته‌اند، ابزاری هستند برای درمان فرد مضطرب، وحشت‌زده، نگران و گوشه‌گیر. او، با همانندسازی به شناخت ویژگی‌های شخصیتی خود می‌پردازد و از مشکلات رهایی می‌یابد. کتاب‌درمانی، یکی از راه‌های درمانی لذت‌بخش است که ارزش تجربه و کتاب را می‌شناساند و در تشویق به مطالعه مؤثر است.
-وضعیت کتاب‌خوانی کودکان و نوجوانان چگونه است؟
با توجه به فعالیت‌های بنده و به عنوان کسی که درحوزه‌ی کودک و نوجوان فعالیت داشته ـ چه در عرصه‌ی کار و مسئولیتی که به عهده دارم و چه به عنوان نویسنده‌ی کودک و نوجوان ـ؛ اگر چه آمارهایی که برای سرانه‌ی مطالعه‌ی کتاب در کشور اعلام می‌کنند متعلق به مخاطبان بزرگ‌سال است اما کودکان و نوجوانان نسبت به بزرگ‌سالان حرفه‌ای‌تر کتاب می‌خوانند و با کمال تعجب و تأسف باید عرض کنم که این فرشتگان رو به رشد با همه‌ی جدی بودن و حرفه‌ای بودنشان در امر کتاب و کتاب‌خوانی، در سرانه‌ی مطالعه‌ی کشور قرار نمی‌گیرند. برای این که بتوانیم آمار دقیقی از سرانه‌ی مطالعاتی کودکان و نوجوانان و جدی بودن و حرفه‌ای بودن مطالعه‌ی آن‌ها را به دست بیاورید بهتر است سری به مراکز فرهنگی هنری و کتاب‌خانه‌های کانون پرورش فکری بزنید تا این تلاش بی‌وقفه‌ی بچه‌ها و مربیان کانون را از نزدیک ببینید.
-نقش کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به عنوان متولی امر تربیت و پرورش فکری کودکان و نوجوانان؛ تنها سازمانی است که به صورت حرفه‌ای و تخصصی از تولیدات و انتشارات خود به این امر می‌پردازد و همه‌ساله با تنوع موضوعی و محتوایی در تولید و انتشار کتب مختلف به ویژه ادبیات کودک و نوجوان سرمایه‌گذاری کرده و در این راه به طور جدی گام برمی‌دارد. و این برای ما به عنوان متولیان امر تربیت و پرورش آن‌ها افتخار بزرگی است. کانون پرورش فکری استان نیز با فراهم نمودن بستر مناسب جهت حضور کودکان و نوجوانان با بیش از چهل سال  فعالیت که در رأس و اولویت قراردادن مطالعه کتاب و کتاب‌خوانی؛ در خدمت همه‌ی کودکان و نوجوانان است.
-انتظار شما از مسئولان و خانواده‌ها
انتظار دارم که هم خانواده‌ها و هم مسئولان امر، در بالابردن سطح کیفی مطالعه و غنابخشیدن به تفکر و اندیشه‌ی کودکان و نوجوانان تلاش بیش‌تری داشته و همه به این باور برسیم که کودکان و نوجوانان و بالندگی و رشد آن‌ها یعنی آبادساختن فردای این مرزوبوم با جامعه‌ای سالم و فرزندانی سالم‌تر… توصیه‌ی جدی بنده به عنوان کسی که در خدمت کودکان و نوجوانان هستم و در برنامه‌ریزی فعالیت‌های کانون و پرورش فکری استان تلاش جدی و نقش عمده‌ای دارم؛ این است که بچه‌ها را با مراکز فرهنگی هنری کانون به عنوان مکانی امن و تخصصی، آشنا کنند. برای بچه‌ها وقت بگذارند و در امر تقویت کتاب‌خوانی و مطالعه‌ی هدفمند آن‌ها جدی‌تر عمل کنند. بی‌شک  کودکان و نوجوانان با خواندن هر کتاب طعم تازه‌ای را از زندگی چشیده، تجربه‌ی تازه‌ای را دریافته و ضمن دست‌یابی و کشفیات خلاقانه،  در تقویت و رویش فکری او تأثیر به‌سزایی دارد.
-سخن پایانی:
-بنده نیز، افتخار می‌کنم که در خدمت بی‌بدیل‌ترین و زیباترین آفریده‌های خداوندـ کودکان و نوجوانان ـ هستم و تا زنده‌ام در راه رشد و تعالی آن‌ها از هیچ تلاشی فرو گذار نیستم. از شما نیز به خاطر حرمتی که برای کودکان و نوجوانان قائل بوده و برای بنده وقت گذاشتید بسیار سپاس‌گزارم.

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004