چاپ کردن این صفحه

لزوم توجه به بنیان خانواده در کاهش ناهنجاری‌های جامعه

شنبه, 29 اسفند 1394 ساعت 20:40 شناسه خبر: 1953 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

 در گفت‌وگو با کار شناس ارشد مشاوره مطرح شد: لزوم توجه به بنیان خانواده در کاهش ناهنجاری‌های جامعه/هیچ‌کس بی‌نیاز از مشاوره نیست!

انسان‌ها در طول زندگی غالباً در معرض مشکلات و مسائل مختلفی قرار می‌گیرند که به دلیل محدود بودن دانش و تجربیات‌شان به همفکری با دیگران نیاز پیدا می‌کنند. در واقع با ثبات‌ترین افراد نیز گاهی از تبعات بحرانهای عاطفی و اجتماعی مصون نیستند. تحولات و تغییراتی که در جریان زندگی رخ می‌دهند، نظیر ازدواج، طلاق، شکست عشقی، قبولی یا عدم قبولی در دانشگاه، ورشکستگی، سربازی، دوری از خانواده و دوستان به واسطه‌ي ازدواج یا تحصیل، بیماری و یا از دست دادن آنهایی که دوستشان دارند و برخی موارد دیگر، گاهی اوقات انسان‌ها را دچار اضطراب، تردید، نگرانی، تعارض و حتا بحران‌های شخصیتی و هویتی می‌سازند.

لازم به ذکر است هنگام سازش با شرایط محیطی جدید و تجارب نو، بروز برخی از احساسات فوق تا حدی طبیعی است؛ اما اگر این احساسات از حد طبیعی خارج شوند، می‌توانند باعث کاهش تمرکز، بر هم خوردن آرامش و به خطر افتادن سلامت جسم و روان شوند. خروج از بحران‌های به وجود آمده نیز مستلزم استمداد از متخصصین و مشورت با اهل فن می‌باشد. در این موقعیت‌ها معمولاً مشاور بهتر از هر شخص دیگری می‌تواند به فرد یاری برساند و او را در اتخاذ تصمیمات منطقی، عاقلانه و به دور از احساسات کمک نماید. در واقع مشاور فرد متخصصی است که با علاقه به دل مشغولی‌ها و نگرانی‌های افراد گوش داده و به آن‌ها کمک می‌کند تا درک بهتری از مشکلات داشته باشند و بتوانند به راحتی و با کارآمدی بیش‌تری بر اوضاع مسلط شوند و مشکل‌شان را حل کنند.
در همین راستا بر آن شدیم تا با سعیدی حاج‌سعیدی «کارشناس ارشد مشاوره» گفت‌وگوی کوتاهی در خصوص «بررسی نقش مشاوره در زندگی صنعتی امروز» انجام دهیم. ایشان که دوره‌های واقعیت درمانی را نزد دکتر «علی صاحبی» (فوق دکترای روان‌شناسی از دانشگاه سیدنی و عضو هیئت علمی دانشگاه نیو ساوت ولز) گذرانده است، تاکنون جلسات آموزش خانواده‌ي زیادی را در قالب کلاس‌های انجمن و اولیا و مربیان در مدارس برگزار کرده است. این استاد دانشگاه هم‌چنین مدرس دوره‌های مشاوره پیش از ازدواج مددجویان بهزیستی و کمیته امداد، مدرس دوره‌های مختلف آموزشی ادارات و دوره‌ي حمایت روانی اعضای هلال‌احمر نیز می‌باشد.
نقش مشاور را در زندگی ماشینی امروز چگونه ارزیابی می‌کنید؟
زندگی در جامعه‌ي امروز تحت تأثیر مؤلفه‌های فراوانی قرار دارد. در واقع رشد سریع تکنولوژی و به تبع آن تغییرات ایجاد شده در فرهنگ و مختصات جوامع انسانی، مشکلات جدید و نو ظهوری را برای نوع بشر به ارمغان آورده است. رهایی از مشکلات جدید در عصر حاضر نیاز به تخصص و مهارت خاصی دارد که معمولاً خود افراد توانایی و تخصص لازم در این امر را ندارند. بنابراین در این شرایط مراجعه به مشاور می‌تواند به‌عنوان منطقی‌ترین تصمیم محسوب شود. یک مشاور در حیطه‌های مختلفی نظیر تحصیل، خانواده، شغلی، اختلالات رفتاری، انجام تست هوش و شخصیت و ... دارای تخصص است و با توجه به گستردگی روزافزون مشکلات و پیچیدگی‌های زندگی امروزی این علوم به صورت تخصصی و با گرایش‌های مختلف در دنیا در حال اجرا و پی‌گیری هستند. از سویی خدمات مشاوره‌اي نقش بسيار مهمي در كاهش معضلات و آسيب‌هاي اجتماعي خواهند داشت و بهره‌گيري از اين خدمات در كاهش مشكلات نوجوانان و جوانان و حتا میان‌سالان، امری طبیعی و منطقی تلقی می‌شود. ذکر این نکته ضروری است که استفاده از خـدمـات مشـاوره‌ای به هيچ وجه، به اين معني نيست كه فرد دچار ضعف شخصیتی و يا دارای اختلالات روحي و رواني است؛ بلكه درحال حاضر، مشاوره در اكثر كشورهاي پيشرفته، در بين افراد عادي نيز مرسوم است. اگر انسان در هر موقعيت و شرايط، تشخيص دهـد كه جهت بررسي و حل بهتر و سریع‌تر مسائل و مشكلات خـود، مي‌تواند به مشاوره مراجعه نمايد، نشان از رشد و دانش بالای وي دارد.
مشاوره تحصیلی چیست؟
در خصوص مشاوره تحصیلی باید گفت مشاور به دانش‌آموز کمک می‌کند تا با کسب اطلاع از ویژگی‌ها و توانمندی‌های خود، شناخت رشته‌ها و شرایط حاکم بر جامعه تصمیم مناسبی در مورد نحوه‌ي درس خواندن و انتخاب رشته‌ي تحصیلی‌اش اتخاذ کند. این فرآیند در سال اول دبیرستان، در انتخاب رشته تحصیلی دوره‌ي متوسطه و یا در انتخاب رشته‌ي دانشگاهی می‌تواند یاریگر دانش‌آموزان باشد. آشنایی مشاور با ویژگی‌ها و مقررات موجود مربوط به هر دوره (متوسطه یا دانشگاهی) بسیار حائز اهمیت است. مشاور تلاش می‌کند علاوه بر این‌که مراجع‌کننده را از جنبه‌های مختلف هوشی، استعداد و علایق شناسایی کند، بلکه این شناخت را با شناخت‌های خود دانش‌آموز درهم می‌آمیزد و به دانش‌آموز کمک می‌کند تا با در نظر گرفتن مقررات وضع شده و جمیع شرایط جامعه، اقدام به تصمیم‌گیری منطقی و دور از احساس کند.
البته در مشاوره‌ي تحصیلی شناسایی ویژگی‌های دانش‌آموزان نیز از اهمیت خاصی برخوردار است. این ویژگی‌ها عبارتنداز: میزان بهره‌ي هوشی، نمرات تحصیلی، تعیین نقاط قوت و ضعف در دروس مختلف، بررسی علایق و استعدادهای دانش‌آموز در زمینه رشته‌ها و مشاغل مختلف. مشاور گاهی اوقات برای شناسایی این خصوصیات از آزمون‌هایی نظیر تست هوش، آزمون رغبت‌سنج و آزمون‌های سنجش استعداد کمک می‌گیرد.
نقش مشاور در فرآیند انتخاب رشته چیست؟
بدون شک مشاور، نقش بسیار مهمی در ارائه‌ي نکات فنی و تخصصی در مقوله‌ي انتخاب رشته دارد و این نقش همانا «کمک به تصمیم‌گیری منطقی در انتخاب رشته‌های ارائه شده» می‌باشد. در واقع یک مشاور خوب هیچ‌گاه برای داوطلبان انتخاب رشته نمی‌کند، بلکه با فراهم ساختن شرایط و معرفی رشته‌ها به داوطلب ]که اصلح‌ترین فرد برای انتخاب رشته است[، به وی کمک می‌کند تا رشته‌های مورد علاقه خود را انتخاب کند. یک مشاور مجرب با شناختی که از رشته‌های مختلف دانشگاهی دارد، به معرفی این رشته‌ها، بازار کار و امکان ادامه تحصیل در آن‌ها می‌پردازد. سپس با دادن آگاهی از میزان اعتبار دانشگاه‌ها، نوع دانشگاه‌های موجود در کشور، توجه به بعد مسافت، مقایسه‌ي رتبه داوطلب با رتبه‌های مشابه در سال‌های قبل، احتمال قبولی، توجه به قطب‌ها و سهمیه‌های موجود، امکان یا ضرورت شرکت در کنکور سال بعد و سایر مسائل آموزشی، فنی و حتا روحی - روانی و ... به فرد در انتخاب رشته و تصمیم‌گیری منطقی کمک می‌کند. هر چند در طول دوران تحصیلی دانش‌آموزان با رشته‌های مختلف دانشگاهی آشنا می‌شوند ولی تعداد بالای رشته‌های ارائه شده جهت تحصیل در دانشگاه‌ها و پیدا کردن یک شناخت نسبی و کلی به آن‌ها در این زمان اندک بدون کمک گرفتن از مشاور امکان‌پذیر نیست. یک مشاور با در اختیار قرار دادن اطلاعات شخصی به داوطلبان و جزوات معرفی مشاغل و رشته‌ها که به این منظور تدوین شده‌اند، می‌تواند در ارائه‌ي اطلاعات و آگاهی بخشی در خصوص رشته‌های مختلف مؤثر باشد.
تا چه میزان مشاوره ازدواج را ضروری می‌دانید؟
 فرآیند یا مقوله‌ي ازدواج یکی از پیچیده‌ترین و حساس‌ترین تعاملات بشری محسوب می‌شود. چرا که در یک ازدواج سالم و منطقی مؤلفه‌های زیادی را باید در نظر گرفت. متأسفانه در جامعه‌ی ما در برخی از موارد دختران و پسران جوان بدون مطالعه و آگاهی كافی، تنها به مدد احساس و ذوق، منهای دقت در ابعاد گوناگون اخلاقی، جسمی و روانی طرفین با یكدیگر ازدواج می‌كنند. هم‌چنین بعد از تشكیل خانواده نیز در صورت ایجاد تعارض‌های زناشويی و خانوادگی، به دلیل بی‌اطلاعی، نداشتن مهارت‌های حل مسئله و دخالت نابه‌جای اطرافیان، این مشکلات دو چندان می‌شوند. این‌جاست که ضرورت انجام مشاوره در تمام مراحل ازدواج و تشكیل خانواده آشکار می‌شود. امروزه ارزش خدمات مشاوره ازدواج و خانواده درمانی نه فقط در درمان كاركردها و رفتار نامطلوب زن و شوهر، بلكه در پیشگیری از بروز بسیاری از نابسامانی‌ها در زندگی زناشويی، حفظ، ابقاء و یا انتقال ویژگی‌های رفتاری مطلوب و ایجاد شرایط و موقعیتهای پویا و رشددهنده شناخته می‌شوند. مشاوره‌ي ازدواج از سه مرحله مشاوره پیش از ازدواج، حین ازدواج (دوران عقد) و پس از ازدواج و مهارت‌های فرزندپروری تشکیل شده است. در این مراحل که از انتخاب همسر، شرایط انتخاب و مسائل مربوط به خواستگاری آغاز و تا دوران بچه‌دارشدن و شیوه‌های تربیت فرزند ادامه دارد، به فرد کمک می‌شود تا خود را با شرایط جدید وفق دهد. در ضمن به منظور کارآیی بهتر نیز از تست‌های مختلفی نظیر تست شخصیت، تست میزان رضایت زناشویی و سازگاری زوجین استفاده می‌شود.
نقش مشاوره‌ي خانواده را در پیش‌گیری از ناهنجاری‌های جامعه چگونه ارزیابی می‌کنید؟
خانواده بنیادی‌ترین نهاد در یک جامعه محسوب می‌شود. هر قدر بنیان خانواده مستحکم‌تر و ریشه‌دار‌تر باشد، به همان میزان جامعه از ثبات و پویایی برخوردار خواهد بود. هدف از مشاوره‌ي خانواده رفع اختلافات خانوادگي و حل مسائل و مشکلات خانواده‌ها از طريق مشاوره و گفت‌وگو، آموزش شیوه‌های ارتباط مؤثر افراد خانواده با یک‌دیگر، پیش‌گیری از اختلافات خانوادگی، آموزش مهارت‌های اجتماعی و تحکيم و تقويت بنيان خانواده می‌باشد. بدون شک آثار مثبت اجتماعی خانواده‌ي سالم قبل از هر مکان دیگر در جامعه نمود پیدا خواهد کرد. در ضمن تحقیقات روان‌شناسی نشان داده‌اند، افرادی که از همان ابتدا يعنی قبل و هنگام ازدواج با آگاهی يا کمک و مشورت، همسر خود را انتخاب کنند و در انتخاب و گزينش صحيح اطلاعاتی کسب کنند، در ادامه‌‌ي زندگی مشترک رضايت بيش‌تری دارند و خانواده‌يشان نیز از قوام و دوام بیش‌تری برخوردار است. زوج‌هایی که قبل از حاد شدن مشکل به مراکز مشاوره مراجعه می‌كنند و با نيت اصلاح زندگي از برنامه‌های مشاوره‌ای استفاده می‌کنند، نسبت به افرادی که از خدمات مشاوره‌ای استفاده نکرده‌اند و يا اين که تنها يکي از طرفین خواستار استفاده از خدمات مشاوره‌ای باشند، در پذيرش مشکل و حل آن موفق‌تر هستند.
چه خدماتی در مراکز مشاوره ارائه می‌شوند؟
همان‌طور که اشاره شد مشاوره یک فرآیند رشدی است که از طریق آن به اشخاص کمک می‌شود تا اهداف خود را مشخص کنند؛ تصمیم‌گیری مناسبی داشته باشند و مسائل فردی، خانوادگی، اجتماعی و تحصیلی خود را راحت‌تر حل کنند. در مراکز مشاوره نیز علاوه بر کمک به مراجعین در اتخاذ تصمیمات منطقی و حل مناقشات و درگیری‌های ذهنی، آموزش مهارت‌ها و توانمندی‌های خاص ارتباطی، پیش‌گیری و درمان برخی ناهنجاری‌ها نظیر اعتیاد، وسواس و ... نیز صورت می‌گیرد. آموزش مهارت‌های حل مسئله، مهارت‌های زندگی و ازدواج، مهارت‌های تحصیلی و شغلی از دیگر محورهای فعالیت در این مراکز محسوب می‌شوند. به‌علاوه انجام تست‌های هوش نظیر استنفورد بینه برای افراد از سن 2 سال تا 90 سال و تست هوش وکسلر، تست‌های شخصیتی  نظیر نئو ، MMPI2 و ... در صورت نیاز در این مراکز صورت می‌گیرد.
سخن پایانی:
امر مشاوره ضمن آن‌كه موجبات تسهيل رشد و آگاهی مراجعان را فراهم مي‌سازد، با افزايش دانش و آموزش مهارت‌هاي مختلف به افراد، از بروز بسياري از مسائل و مشكلات اجتماعی و خانوادگی پيشگیري مي‌كند. علاوه بر اين در مواردي كه افراد، دچار مشكلات پيچيده و بحران‌هاي حاد مي‌گردند، با استفاده از فنون و تخصص‌هاي مشاوره‌اي، مي‌توان نسبت به كاهش و يا برطرف کردن آنها اقدام كرد. مشاورین بر این باورند كه هر مشكلي، راه‌حل و يا راه‌حل‌هاي متعدد و مختلفي دارد و نبايد تسليم محض مسائل و مشكلات شد؛ فقط بايد چاره‌ي كار را منطقي و عاقلانه، چه به تنهايي و چه با کمک مشاور پيدا كرد. اهل فن، مشاوره را تنها راه پسنديده و عقلاني براي حل مشـكلات جامعه صنعتی كنـوني مي‌دانند؛ البتـه بخشي از فرآیند مشـاوره، مي‌تواند توسط خانواده، اطرافیان و يا معلمان انجام گيرد و يا روحانيون مي‌توانند در خصوص مسائل اعتقادي و مذهبی، مشاور خوبي باشند؛ ولي واقعيت امر اين است كه در بعضي موارد، مشكلات خاصي وجود دارند كه تنها در سايه‌ي مشاوره به وسيله‌ي افراد متخصص قابل حل هستند؛ مانند: اضطراب، افسردگي، وسواس و ... . اين مشكلات، مسائل ساده‌اي نيستند كه توسط والدين، معلمان و حتا پزشكان درمان گردند. حل مشکلات مختلف نظیر كودكي كه دست به دزدي مي‌زند، جواني كه در مرحله‌ي خودكشي قرار مي‌گيرد، دختر و پسري كه قصد ازدواج دارند، همسـراني كه با هم سازگار نبوده و درصدد طلاق برآمده‌اند، والديني كه در تربيت فرزند خود با مشكل مواجه هستند، دانش‌آموز یا ورزش‌کاری كه در راه كسب موفقيت، ناكام مانده است و هر شخص دیگری كه در كار خود چندان موفق نيست، فقط و فقط از طريق ارائه‌ي خدمات تخصصي مشاوره‌اي توسط مشاوران ماهر و توانمند امكان‌پذیر است. چرا که مشاور با علم و تخصص خود، علل انحراف و اختلال را ريشه‌يابي كرده و سپس نسبت به درمان آن اقدام مي‌كنند. در واقع هیچ‌کس از مشاوره بی‌نیاز نیست و در بهترین انتخاب‌ها نیز انجام مشاوره‌ي ضرری به انسان نمی‌رساند.
با انجام مشاوره‌ي صحیح می‌توان جلوی بسیاری از مشکلات به وجود آمده در جامعه را نظیر افزایش آمار طلاق، خودکشی، تغییر رشته‌های اجباری، افسردگی و ...  گرفت. همه ساله بسیاری از دانش‌آموزان و دانشجویان قصد تغییر رشته و یا انصراف را دارند که به دلیل انتخاب غلط اتفاق می‌افتد که با مشاوره‌ و انتخاب درست مسیر بهتری برای زندگی نوجوانان و جوانان می‌توان رقم زد. امید است خانواده‌ها در هنگام بروز بحران‌های اجتماعی، شرایط خاص خانوادگی به‌ويژه در انتخاب‌های حساس نظیر انتخاب رشته یا انتخاب همسر و ... خود را بی‌نیاز از مشاوره نپندارند و با مراجعه به مشاوران مجرب قبل از این‌که شرایط بحرانی جدیدی به وجود بیاید و یا قبل از این‌که بحران وارد مراحل حاد شود، نسبت به حل آن اقدام کنند.
*گفت‌وگو: وحید حاج‌سعیدی/ سیمره شماره356