شما اینجا هستید: خانهگفت‌و‌گودغدغه‌ی اصلی‌ام حفظ ارزش‌های قومی است

دغدغه‌ی اصلی‌ام حفظ ارزش‌های قومی است

پنج شنبه, 07 بهمن 1395 ساعت 08:40 شناسه خبر: 2390 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

اشاره: سریا داودی حموله شاعر، منتقد و پژوهشگر فرهنگ مردم... در عرصه‌ی ادبی و فرهنگی حضوری فعال دارد. وی دانش‌آموخته‌ی زبان و ادبیات فارسی است که تا‌کنون بیش از چهارده ‌جلد مجموعه‌ی شعر و نقد ادبی منتشر کرده‌است. در زمینه‌ی فرهنگ مردم هم صاحب تالیفاتی است، سه‌گانه‌های اقلیمی «ادبیات، موسیقی، دانش‌نامه» قوم بختیاری برگی زرینی بر فرهنگ اقلیمی است.


به بهانه‌ی چاپ کتاب پژوهشی و تحلیلی آنتولوژی شعر شاعران اقلیمی «ادبیات قوم بختیاری» مصاحبه‌ای با ایشان انجام داده‌ایم که در پی می‌آید.

*سرکار خانم داودی حموله در مورد چرایی و چگونگی نشر «ادبیات قوم بختیاری» بفرمایید، اصلا در گزینش آثار ‌شاعران چه مؤلفه‌هایی مد نظرتان بوده است؟
در راستای ثبت فرهنگ مکتوب بختیاری خلا‌ این کار را احساس کردم، که این مهم به چرایی کار بر می‌گردد، اما ‌در مورد چگونگی «ادبیات قوم بختیاری»، باز خوانش آن در‌ سه حوزه ی«زبان، تاریخ، فرهنگ» اتفاق افتاده‌است.
*در آنتولوژی شعر شاعران اقلیمی یعنی «ادبیات قوم بختیاری» گویا کم‌تر به بیوگرافی شاعران پرداخته‌اید. به تعبیر شما شعرِ شاعران اقلیمی مشهورتر از خودشان است؟
این آنتولوژی‌ تحلیل و پژوهش شعر اقلیمی است و هم گفته‌ی شما شعر برایم مهم‌تر از شاعر بوده است. با آگاهی به بیوگرافی شاعران نپرداخته‌ام، نمی‌خواستم  به وادی تذکره‌نویسی ورود کنم.
شعر شاعران اقلیمی ‌از اهمیت فرهنگی و اجتماعی برخوردار است. در این آثار فرهنگ اقلیمی (آیین، آداب) پر رنگ است. در بازنمایی شگردهای شعری‌، به بدعت و نوآوری‌ها توجه شده است. شاعران ‌به کمک واژه‌گان قومی مفاهیم و ساختگاه قدرتمندی را رقم زدند. ‌هر کدام از آن‌ها زبان را فراتر از‌ جغرافیای اقلیمی برده‌اند. این شوریدگان، احساس و عواطف خویش را در‌ قالب‌های مختلف بیان کرده‌اند.
*در بازخوانی شعرها، از هر شاعر  فقط یک اثر  انتخاب شده است، بفرمایید آیا این گزینش عمدی بوده است؟
ادبيات در هر عصري اصالت فرهنگي همان عصر را ‌دارد. این کتاب اولین آنتولوژی در شعر اقلیمی است، می‌توان گفت که  طرحی‌تازه در تحلیل شعر اقلیمی است که به شاعران از نیمه‌ی دوم قرن نوزدهم پرداخت کرده‌است.
مردمان بختیاری به ابیات اقلیمی بیش‌تر توجه بیش‌تری دارند. آن‌چنان که شاعران این خطه از لحاظ زبانی در ادبیات اقلیمی تثبیت شده‌اند، آن‌ها خلاقیت خود را مدیون فرهنگ شفاهی می‌دانند. علاوه بر بازخوانی ادبیات کلاسیک‌ اقلیمی نظیر ملازل‌فعلی‌‌ کرانی، داراب افسر بختیاری و پژمان بختیاری ... شعر شاعران پیشگام مدرن هم مورد تحلیل قرار گرفته است. شاعرانی که مجموعه شعر دارند، بیش‌تر کارشان مورد ارزیابی قرار گرفته‌است، و در این  راستا از هر شاعری یک اثر برای کنکاش انتخاب شده‌است. معمولاً ابیات انتخابی مضمون‌های متفاوتی دارند و از زوایای مختلف عناصر و المان‌های اقلیمی، اشاره‌های تاریخی و اجتماعی، مضمون‌های فلسفی و عرفانی، تقابل‌ و تعارض‌های انتقادی قابل تعمق هستند.
*بفرمایید که شعر شاعران اقلیمی از چه منظری مورد تحلیل و کنکاش قرار گرفته است؟
ادبیات اقلیمی از تنوع مضمونی برخوردار است‌، شعر در محوریت «شعرـ اسطوره» ،«شعرـ افسانه» و «شعرـ تاریخ» ... نمودی آشکار ‌دارند. این شاعران در سرایش انواع‌ شعر و‌ منظومه‌ها به وادی پر خطری گام نهاده‌اند، و‌ علاوه بر بررسی آیین و سنت‌ها بیش‌ترین زوایای ارتباطی مضمون‌های «عشق ـ مرگ» و «انسان ـ طبیعت» را به ذهن متبادر می‌کنند.
در این وضعیت تعقیدهای لفظی و کلامی، آشنایی زدایی‌های معنایی متناسب با مضمون‌های بومی می‌باشد. آن‌چنان که تناسب و توازن، موسیقی بیرونی (عروض)، موسیقی کناری (قافیه و ردیف)، موسیقی داخلی (جناس و قافیه‌های میانی، هم‌خوانی مصوت و صامت‌ها)، موسیقی معنوی وابسته به تضاد، طباق، مراعات النظیر... نمود برجسته‌ای دارند.
در این تصاویر بدعت‌ها و بدایع مهمی نقش گرفته‌اند.مخاطب این ابیات اقلیمی با انبوهی، از مفاهیم کوچ، طبیعت، کوه، پرندگان و حرکت رود از دراز دره‌ها، غرش رعد و خروش ابرها به زیبایی شعرها افزوده است، که تامل در نوع ابیات، منجر به کشفیات ذهن و عین می‌شود.
*در پرداخت به سه گانه‌های پژوهشی«ادبیات، موسیقی و دانشنامه» قوم بختیاری چه شاخص‌هایی مد نظرتان بوده است؟
دغدغه‌ی اصلی‌ام حفظ ارزش‌های قومی است. البته شاخص‌های «زبان، تاریخ، فرهنگ» نقطه‌ی روشن این سه‌گانه‌هاست که ‌از‌ زوایای مختلفی به هم ربط دارند.
موقعیت اقلیمی بختیاری سبب شده‌است که ادبیات، موسیقی‌ و آیین و سنت‌های آن تا حدی دست نخورده باقی بماند. در این راستا تحلیل آیین، آداب و رسوم‌ در این پژوهش‌ها حرف اول را می‌زند.
آداب و رسوم، آیین و هنجار، باور و سنت‌ها از عناصر غیر مادی (معنوی) فرهنگ‌ها هستند. باور داشت‌های اعتقادی محصول تفكر و انديشه‌ی قومی با امكانات ابتدايي است. و هنجارها برای شیوه‌ی زندگی ضروری‌اند و بین اقوام هم‌بستگی به‌وجود مي‌‌آورد.
*به عنوان یک منتقد ادبی و فرهنگی  رابطه‌ی مردم شناسی به فرهنگ را در چه حوزه‌هایی می‌بینید؟
 آیین و اعتقادات در‌ جامعه‌شناختی نقش پیچیده‌ای دارند. این تحقیق و پژوهش در بردارنده‌ی نکات مختلفی از آداب و رسوم و اندیشه‌های مردمی هستند. برای شناخت این هویت‌مداری علاوه بر اصول جامعه شناختی، نیاز به بازکاوی«فرهنگ، تاریخ، زبان» دارد.
بختیاری از جمله اصیل‌ترین قوم در ایران است، زیرا قدمتي به طول‌ تاريخ دارد. ‌فرهنگش سرچشمه‌ی تاریخی و اجتماعی متنوعی دارد. هویت از مسایل بحث برانگیز اجتماعی و سیاسی در هر جامعه‌ای است. بیش‌تر پژوهش و تحقیق‌های اقلیمی حکایت از حركت‌های انسان شناسانه دارد و نشئت گرفته از تاریخِ فرهنگی است. از طريق همین پژوهش میدانی هويت قومی و هويت ملي ارزش‌دار مي‌شود. در این تحقیق‌ها ماهیت جمعی مد نظر قرار گرفته است، زیرا هویت یک مقوله‌ی جامعه‌شناسانه است.
طبق اصول انسان‌شناسی فرهنگی، هر قومي اسطوره‌، دين، آداب و رسوم خاص خود را دارد. قوم‌نگاری با پیمایش‌های اجتماعی نمود پیدا می‌کند. از این رهگذر گذشته‌ی هر جامعه نشان می‌دهد که بر طبق خصوصیات نژادی چه پیشینه‌ای دارد. از طرف دیگر قومیت معنای همبستگی می‌دهد، همبستگی (نژادی ـ تباری) و همبستگی (اقلیمی ـ فرهنگی) است. با توجه به سابقه‌ی «تاریخی ـ  نژادی» و «خونی- ازدواجی»این امر به تعریف نسبی فرهنگ قومی نزدیک‌تر است. در نظام‌های پدر تباری هویت و پایگاه اجتماعی از طریق نسَب مشخص می‌شود، که این کنش‌های قوم نگارانه مستلزم شناخت ساختار دودمانی (پدرتباری) است. یک‌اجتماع واحد از لحاظ فنوتیپ یعنی رنگ پوست، قیافه‌ی ظاهری تبار برابر دارد. گروهي كه با هم خويشاوند هستند، متعهد به آیين و سنت آبا‌ و اجدادي‌اند...آن‌چنان در گذر تاریخ هنرهاي آیيني تحسين برانگيز را از ياد نبرده‌اند.
*ادبیات در هویت بخشی به زبان مادری نقش مهمی دارد، نظرتان را در این مورد بفرمایید؟
زبان شناسنامه و هویت قومی است. بي‌التفاتي به زبان نوعی از خودكشي فرهنگی است. زبان زایا و زاینده است، پیشینه دارد، تاریخ دارد... اگرچه لهجه‌ها امروز در معرض انفعال هستند، اما اين گويش محدوديت جغرافيايي خاص دارد.
طبق معیارهای مردم شناسانه ذات زبان ارتباط‌های فرهنگی را مي‌طلبد. بختیاری فرهنگ، زبان و تمدنی متفاوت از دیگر اقوام دارد، برپایی آداب و رسوم در این اقلیم دیرینه‌گی کهنی دارد. به علت جغرافياي زندگي، سرد سيری و گرم‌سيری و حركت‌هاي فرهنگي، تاريخي، اجتماعي...  زبان  بختیاری صيقلی یافته شده‌است.
بختیاری اقلیم «رازهای مگو» است، در این زبان آلمان‌‌های طبیعی و تفکرات بومی ‌برجسته‌ است. مشابهت‌های واژگانی زیادی بین متون پهلوی و شاهنامه و زبان قومی هست. با توجه به  پیشینه‌ی تاریخی و ریشه‌ی باستانی و اوستایی... در حد نيازهايش واژه‌ها را استعمال مي‌كند. در این راستا علاوه بر پژوهش تلفظ عام، تلفظ خاص هم مهم است. باید در این جغرافيا دنبال انواع گونه‌ها گشت. در نظر بگیرید این قوم به علت عدم كاربرد مكاتبه‌اي محدوديت گفتاري دارد.
*شما شعر می‌گویید، تحقیق می‌کنید، نقد می‌نویسید...  حجم وسیعی از تجربه‌های ادبی و فرهنگی را به مخاطب منتقل می‌کنید، به نظرتان در آنتولوژی شاعران اقلیمی حرف تازه‌ای به دنیا آمده‌است؟
جواب این سوال را شاعر و منتقد آگاهی نظیر حضرت عالی باید بدهد، از طرف دیگر بازتاب این  تجربه‌ها جمع متفرقی نمی‌تواند باشند، زیرا هنرها به هم پیوسته هستند.
ادبیات از منظر میراث فرهنگی جای پژوهش بسیاری دارد. ریشه‌های تحقیقی و پژوهشی مردم‌شناسی در شعرها به نوعی مشهود است. شعر  این هنر کلامی، تاریخ درد و رنج و اندوه مردمانی است که احیاگر فرهنگ هستند. پرداخت به این مهم معتبرترین سند فرهنگی است، معیارهایی برای فهم آن‌چه باید انجام داد تا نوشتار، معیار رسمی به خود بگیرد.
*قبل از پژوهشگری راجع به مردم‌شناسی، در حیطه‌ی شاعر و نقد ادبی فعالیت می‌کردید، از چه زمانی احساس کردید باید به وادی‌های دیگر فرهنگی هم وارد شوید؟ از ضرورت نشر این پژوهش‌ها بفرمایید؟
علاقه به فرهنگ مردم مرا  برآن داشت که به این مهم پرداخت شود. امروز که ساختار اجتماعی و سیاسی اقوام کند گردیده است، باید به ثبت نشانه‌های فرهنگی پرداخت. زیرا جامعه در حال گذار است، به مرور مرزهای فرهنگی برداشته می‌شود، گاهی اوقات آیین و سنت‌ها آن‌چنان از صفحه‌ی تاریخِ فرهنگی محو می‌شوند که برای ثبت و ضبط آن‌ها هر لحظه دیر خواهد بود.
 فرهنگ بختیاری به همان اندازه که غنی و شگفت‌انگیز می‌نماید، برای سایر نواحی ایران ناشناخته است. این جغرافیا دارای غنای فرهنگی بسیار بالایی است، حفظ و نگه‌داری آن ضرورتی بزرگ به شما می‌رود. از طرف دیگر با تحقیقات میدانی می‌توان راه بر ناخالصي‌های فرهنگی بست و سبب احترام به جغرافياي فرهنگي شد.
این مهم برای پژوهشگران، اصل واجبی است که به واسطه‌ی پژوهش‌های میدانی، داشته‌های قومی را ثبت کنند، تا نسل بعد، بداند چه گنجینه‌هایی داشته‌اند.

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004