شما اینجا هستید: خانهیادداشتاصلاح‌ طلبان اصول‌ گرا هستند!

اصلاح‌ طلبان اصول‌ گرا هستند!

سه شنبه, 08 مرداد 1392 ساعت 13:03 شناسه خبر: 143 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

هرچند تاکنون خطوط فکری و راه‌کارها و برنامه‌های مکتب‌سازانه متمایز سیاسی و اقتصادی و اجتماعی توسط اصلاح‌طلبان و اصول‌گرایان به‌وجود نیامده و مشترکات و مفترقات افکار و اندیشه‌های دوجریان سیاسی تبیین نگردیده؛ با وجود این نمی‌توان واقعیت‌های اختلافات جدی بین دوجناح را نادیده گرفت. سؤال این است که علت  و چگونگی اختلاف مشرب‌های فکری اینان چیست؟

کدام اصول و مبانی این دوجریان سیاسی اصیل انقلاب اسلامی را از هم متمایز می‌سازد؟ به ‌نظر نگارنده علت اصلی انشعاب فکری ریشه در قرائت مذهبی و دینی‌شان دارد.اصلاح‌طلبان با پیروی از دیدگاه‌های روشن‌فکرانه‌ی امام خمینی(ره) و شاگردانش براساس نگاه‌های اصولی و پیش‌رفت‌های اصول فقه مستقلات عقلی را قبول دارند و اصول‌گرا هستند. اما اصول‌گرایان سیاسی از نظرفکری فقه‌گرا هستند. فقه‌گرایی موجب محدودیت فکری و انسداد باب اجتهاد و گرفتارشدن درتنگناهای فقهی می‌شود. برعکس اصولیون به‌راحتی نظام‌های حقوقی نوپدید را به عنوان مستقل عقلی می‌پذیرند.. دراین بخش به مبانی اندیشه ومعرفت فکری اصولیون که مبنای فکری اصلاح‌طلبی است، می‌پردازیم:
الف)اصلاح‌طلب کیست و اصلاح‌طلبی چیست؟کلمه‌ی اصلاح‌طلبی ترجمه‌ی واژه سیاسی و معرفتی reformism است. اصلاح‌طلب کسی است که چارچوب نظام سیاسی حاکم و کلیت نظام را قبول دارد. اصول و مبانی نظام و مبانی دینی و فلسفه‌ی سیاسی نظام را می‌پذیرد. اما معتقد است که این نظام دارای نواقص و کاستی‌های مهمی است که لازم است حتماً اصلاحاتی در اصول و قواعد فرودست حقوقی انجام شود. تفسیر و اجرای اصول و قواعد باید برپایه‌ی اصول عقلایی و دستاوردهای بشری و بنای عقلای درجهان صورت پذیرد. اصلاح‌طلبی به منزله‌ی ارتقای نظام و دگردیسی قانون اساسی به سوی یک قانون اساسی شایسته و مردم‌سالارانه‌ی دینی است. تفسیرهای آفرینش‌گرانه و انسان‌مدارانه و پیش‌رفته از قوانین و مقررات انجام شود. اصول معطل مانده‌ی قانون اساسی اجرا شود. نهادهای سیاسی در برابر مردم پاسخ‌گو باشند و دولت قانونی و قانون‌مدارتشکیل شود. هیچ مقامی اختیارات بدون مسئولیت نداشته باشد. همه‌ی ارکان نظام هم مسئولیت سیاسی دربرابر مردم داشته باشند و هم مسئولیت قانونی در برابر دادگستری مستقل و بی‌طرف داشته باشند.
اصلاح‌طلبان به دلیل منش روشن‌فکرانه، طبعاً و تبعاً با مخالفین نظام و اپوزیسیون انعطاف بیش‌تری باید داشته باشند. آستانه‌ی انعطاف وtoleranceبراساس شریعت سهله و سمحه‌ی پیامبر(ص) است. پیامبرگرامی نیز با انعطاف و مهربانی جذب حداکثری داشتند. ابوسفیان‌ها و هندها و اهل نفاق مدینه ( ومن اهل المدینه مردوا علی النفاق) را تحمل می‌کردند. حتا هند جگرخوار در حین بیعت با انکار و طعن بیعت را قبول کرد اما رسول گرامی در برابر طعنه‌هایش سکوت و برای گوسفندانش دعا می‌کردند.
ب)مبنای اصولی: عمده‌ترین اساس روشن‌فکری دینی و توسعه‌ی شریعت و قبول نظام‌های حقوقی نوپدید دیدگاه اصولی است. اصولیون زمانی در برابر اخباریون بودند. اخباریون نیز وارثان دیدگاه‌های قشری و خشک و بی‌انعطاف خوارج بودند.
به‌تدریج در بستر زمان علم اصول فقه بالیدن گرفت تا در زمان وحید بهبهانی اخباریون شکست یافته و از بین رفتند. اما به قول شهید مطهری هنوز روح اخباری‌گری نمرده است. فقه هرچند خود وام‌دار اصول فقه است و استدلالات فقهی و اجتهاد و فقاهت از اصول فقه به‌وجود می‌آید. با وجود این، اصولیون باپیش‌رفت و ورزش فکری بیش‌تری به شاه کلید اصلی اجتهاد پویا دست یافته‌اند. اصولیون مستقلات عقلی را می‌پذیرند. یعنی هرچیزی که عقلای بماهم عقلا درجهان بپذیرند وبه کمک استقرا فهمیده شود عاقلان آن را امر عقلایی می‌دانند آن را وارد حوزه‌ی شریعت می‌کنند. همین مقوله‌ی ساده نقطه‌ی اختلاف اصول‌گرایان و اصلاح‌طلبان است. اصولیون پاسخ‌گو بودن شریعت به نیازهای مردم را انکار نمی‌کنند، بلکه تنها وافی بودن نصوص  خاص را انکار می‌نمایند. عقول مانند احکام شرعی از طریق هدایت الهی قادر به کشف نیازهای مردم و وضع قوانین است (حکیم- الاصول العامه- چاپ بیروت)
پ)ابزارهای اصولیون: اصولیون قایل به‌وجود منطقه الفراغ هستند. یعنی جاهایی که شریعت ساکت است. چرا ساکت است؟ زیرا بسیاری احادیث مفقود و جعل شده است. برخی از احادیث پیرو سؤال افراد از معصومان بوده و با کلمه سئل رجل شروع شده و طبیعتا بسیاری از پرسش‌ها ناگفته مانده و سطح درک و عقل مردم در زمان معصوم به آن نرسیده است.
بخش عظیمی از نیازها و قوانین «منطقه الفراغ» است و مصلحت معتبر بر اساس عقل و برهان معتبر شناخته شده است. قوانین عقلی مورد تأیید شارع مقدس است زیرا شارع مقدس خود نیز یکی از عقلا و بلکه رئیس عقلا و بلکه خالق عقل و عقلا است.
پس طباع اکثریت مردم و خرد جمعی و بنای عقلا از آن جهت که شارع هم جز جمع عقلا است حجت شرعی است. مجلس مقدس شورای ملی نماینده‌ی عقل جمعی ملت است و مصوباتش تجلی عقل عمومی و شورای ملت است.
-اصولیون برخلاف اخباریون عرف را حجت می‌دانند؛ زیرا خداوند متعال می‌فرماید و امر بالعرف. عرف یعنی آن‌چه در نزد مردم نیکو و پسندیده است. فخر رازی درتفسیرش می‌گوید عرف یعنی اوامر و نواهی خداوند. در مقابل زمخشری می‌گوید المعروف والجمیل من الافعال. ابن عابدین ازعلمای اهل سنت عرف را هر آن‌چه نزد مردم نیکوست می‌داند. مفسرین شیعه می‌گویند منظور بنای پسندیده بین عقلا است. بنای پسندیده لازم نیست متصل به زمان معصوم باشد.زیرا شارع مقدس عاقل است و شیوه‌ی او عقلایی است.پس اگر به سیره‌های مردمان ولو درآینده دور ولو چندهزارسال بعد مخالف باشد باید نارضایتی خود را اعلام نماید. خداوند متعال این تکلیف را بردوش پیامبر(ص) و امامان(ع) قرارداده است که نسبت به منکرات تمام عصرها موضع بگیرند و در صورت سکوت و عدم ردع کشف می‌شود شارع مقدس باآن سیره‌ی عقلایی مخالفتی ندارد. (درس خارج آیت‌اله شبیری زنجانی) مردم نیز برای احراز مخالفت یا رضایت شارع مقدس به مجتهدان زمان خود مراجعه می‌کنند و فرقی بین سیره‌ی زمان معصوم با سیره‌ی عقلا در زمان کنونی وجود ندارد و تقلید مبنای عقلی پرسش جاهل از عالم دارد. به همین دلیل امام خمینی(ره)برخی مصوبات با رای سه چهارم نمایندگان ملت در مجلس را نیازمند تایید شورای نگهبان نمی‌دانستند.
ت)ریشه‌های معاصر: در دوران معاصر و با رنسانس در اروپا بسیاری معارف بشری در اروپا درنتیجه‌ی پیش‌رفت علم و فلسفه و ریاضیات و هنر به‌وجود آمد. از جمله در فلسفه‌ی سیاسی نظام حاکمیت قانون و پارلمان و انتخابات و دولت پاسخ‌گو وحقوق بشر و شهروند و آزادی‌خواهی و نفی استبداد و دیکتاتوری رشد چشم‌گیری یافت. مردم ایران نیز باترجمه آثار علمی و روزنامه‌ها و سفرهای فرنگ به پیش‌رفت حیرت‌آور آن‌ها و عقب‌ماندگی و فقر و جهل نسبی خود پی بردند و در صدد جبران این عقب‌ماندگی برآمدند.
رنسانس ایران با انقلاب مشروطیت آغاز گردید. درانقلاب مشروطیت چه دیدگاه‌هایی مطرح شد؟ دو دیدگاه درمقابل هم‌دیگر اختلاف نظرهای اساسی داشتند.
مشروطه خواهان: اینان براساس نظام‌های اروپایی معتقد به تصویب قانون اساسی، آزادی مساوات، حاکمیت قانون، انتخابات، تشکیل پارلمان و دادگستری مستقل بودند؛ برعکس مشروعه‌خواهان با موارد فوق، مخالف بودند و معتقدبودند تصویب قانون بدعت در دین است در اسلام اصل برعبودیت است نه آزادی و آزادی موجب ازبین رفتن پایه‌های ایمان می‌شود.3- بامشارکت زنان و دبیرستان نسوان مخالف بودند.4-با مساوات مخالف بودند.

*دکترای حقوق و استاد دانشگاه

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004