شما اینجا هستید: خانهیادداشتارز و لرز

ارز و لرز

چهارشنبه, 29 فروردين 1397 ساعت 19:40 شناسه خبر: 3472 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare a.jazayeri

با صعود نرخ ارز و پشت سر گذاشتن مرزهای غیرقابل پیش‌بینی، تحلیل‌های کارشناسی و غیرکارشناسی از این پدیده نیز مرزهای جدیدی را درنوردید و در بعضی موارد چرایی افزایش قیمت حتا با عوامل متافیزیکی توجیه گردید. در این یادداشت به بررسی اجمالی برخی عوامل و تاثیر آن‌ها بر رشد قیمت ارز پرداخته می‌شود.


قبل از هر چیز ذکر یک نکته ضروری به نظر می‌رسد و آن هم این‌که افزایش نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی تنها در شرایطی می‌تواند منافعی برای اقتصاد یک کشور داشته باشد که زیربنای توسعه‌اش بر مبنای صادرات شکل گرفته باشد و به‌دست آوردن ارز گران‌قیمت حاصل از صادرات بتواند بر انگیزه‌ی صادرات هرچه بیش‌تر و به تبع آن تولید و اشتغال بالاتر، اثر مثبت داشته باشد اما برای اقتصادی که صادراتش محدود شده و در شرایط تحریم به سر می‌برد این اثر مثبت نمی‌تواند از اثر منفی ناشی از گرانی مواد اولیه‌ی وارداتی و احتمالاً نرخ بالاتر تورم پیشی گرفته و در مجموع به زیان کشور تمام خواهد شد. و اما توضیح برخی از ابعاد پدیده‌ی رشد نرخ ارز:
تساهل بانک مرکزی در عدم برخورد موثر با بانک‌ها و صندوق‌هایی که به اعطای نرخ سود ترجیحی حتا تا بالای 20 درصد نیز اقدام می‌کنند حکایت از ادامه‌ی سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی جهت کنترل نقدینگی، هرس شاخه‌های تقاضای کل و مقیّد کردن بازار محصولات شبه سرمایه‌ای و ارز دارد. گذشته از نامهربانی در حق بخش تولید که هم‌چنان باید نگران بهای تمام شده‌ی متاثر از هزینه‌ی سرمایه باشد، این افزایش غیررسمی نرخ سود اگر کوتاه کننده‌ی دست تقاضا و کنترل کننده‌ی خوبی نباشد دست‌کم نمی‌تواند در روند افسارگسیخته و صعودی نرخ ارز اثرگذار باشد. 
دستور کنترل حواله‌ی ارزی از روش‌های غیر‌بانکی از کشورهای ترکیه، چین، کره و هند که ابتدای سال جاری از سوی بانک مرکزی به سایر بانک‌ها ابلاغ گردید نیز ارتباطی قوی با افزایش قیمت ارز ندارد. چرا که با این تصمیم، خروج ارز ناشی از واردات از کشورهای مذکور به کانال سیستم بانکی هدایت شده و قطعاً سرعت خروج ارز به سمت این چهار کشور را که از مبادی عمده‌ی واردات کشور هستند، کند کرده و تقاضای ارز را بامحدودیت مواجه می‌کند.
پیش‌بینی‌های بازار از اتفاقات سیاسی نیز نمی‌تواند به تنهایی عامل افزایش نرخ دلار باشد چرا که هنوز موعد تصمیم‌گیری آمریکا برای خروج یا ماندن در برجام نرسیده و در ایام نوروز نیز حادثه‌ی سیاسی مرتبط و تاثیرگذاری رخ نداده تا بتوان انگیزه‌های روانی بازار برای تحریک تقاضا را به اتکای آن توجیه کرد. البته روند خروج سرمایه‌ها از کشور بعد از رکود چندساله‌ی اخیر حقیقتی غیرقابل انکار است و حتا قبل از روی کار آمدن ترامپ و خط و نشان کشیدن‌های دولت ایالات متحده و افزایش فشارها به شرکای اروپایی و تنگ شدن هرچه بیش‌تر مجرای برجام، موضوع رغبت سرمایه‌داران برای تبدیل و خروج سرمایه از کشور وجود داشته و به صورت اتفاقی یک‌باره و آنی نبوده است که بتواند خیز بلند نرخ ارز در چهار روز را به صورت کامل توضیح دهد.
اما تصمیم بانک مرکزی بر توقف پرداخت ارز دانشجویی در پایان سال گذشته و توزیع قطره‌چکانی ارز به صرافی‌های دولتی هرچند که با انگیزه‌ی سفت کردن کمربند دولت برای مواجهه با تبعات ارزی تصمیم احتمالی آمریکا اتخاذ شده باشد در شرایط کنونی تشنگی بازار ناشی از عوامل مختلفی نظیر تامین ارزی سفارشات خرید خارجی در آغاز سال، مسافرت‌های خارجی و هم‌چنین تبدیل سرمایه‌های ریالی متمایل به خروج، با در نظر گرفتن سیل تقاضای به راه افتاده برای واکنش به کاهش عرضه، را می‌توان به خودکشی از بیم مرگ شبیه دانست.
تفاضل نرخ تورم چندساله‌ی اخیر کشور و نرخ تورم کشورهای طرف معامله به صورت طبیعی می‌بایست با شیبی نرم در افزایش تفاوت قیمت ریال و دلار بروز کند اما تزریق دلارهای نفتی دولت، این بدهی ریال به دلار را به تعویق انداخته و تجمیع این فشارها زیر فنر عرضه‌ی گشاده دستانه‌ی ارز دولتی معمولاً با اتفاقاتی که محرک‌بخش تقاضا باشد نظیر همین تهدیدات 5+1 و یا کاهشی هرچند اندک در عرضه‌ی ارز با نرخ دولتی، انتظارات بازار را به سمت واکنش هیجانی هدایت می‌کند و این اقبال یک‌باره‌ی فعالان به خرید ارز چه برای در امان ماندن از کاهش ارزش دارایی و چه به انگیزه‌ی کسب سود، تقاضایی جدید و گسترده به وجود می‌آورد که دیگر کمتر تریبونی می‌تواند تنها با اتکا به قدرت سیاسی مچ بازار تحریک شده را بخواباند.
: تلقی ناصحیح از ارز تک‌نرخی نیز باعث شده تا دولت تدبیر و امید نیزمشابه دولت قبل، بار دیگر به واکنشی قدیمی روی آورد و بدون توجه به کم شدن حساسیت بازار به سخنان کنترل کننده، به تعیین قیمت دستوری مبادرت ورزد.
 البته این‌که بخواهیم به اصول علم اقتصاد اعتماد کرده و تعیین نرخ را به مکانیسم طبیعی عرضه و تقاضا بسپاریم و آنگاه از مزایای بازار بدون رانت ارز تک نرخی بهره‌مند شویم که غایت مطلوب است اما به واسطه‌ی عوارضی که به دنبال خواهد داشت در این برهه از زمان هیچ منطقی از بانک مرکزی چنین توقعی ندارد اما تکرار اشتباهات گذشته در دستور به بازار برای رعایت نرخ ارز مورد نظر بانک مرکزی که با عدم اعتنای بازار به این‌گونه نرخ‌ها، حرکت در مسیر کم اعتبار کردن ابلاغیه‌های رسمی دولت انگاشته می‌شود نیز قابل پذیرش نیست.
اگر افکندن گناه به گردن بازی‌گردانان غرض‌ورز آن‌سوی مرزها و یا رقبای ناآگاه داخلی را فرافکنی و خالی کردن شانه از زیر بار مسئولیت ندانیم آن‌گاه دست‌کم می‌توان از دولت  انتظار داشت که جزئیات دشمنی‌های ارزی خارجی و داخلی را که به فرض وجود به سادگی قابل ره‌گیری هستند، منتشر نماید. اصولاً شفافیت و صداقت در برخورد با مردم مرهمی دائمی است که در هر صورت می‌تواند باعث جلب مشارکت و همراهی عموم در حل مشکل شده و هم‌چنین افزایش اعتماد عمومی را به دنبال داشته باشد حال چه این مشکل سنگ‌اندازی دشمنان در وصول ارز حاصل از فروش نفت باشد و چه نیاز بودجه کشور به فروش گران‌تر ارز.
به هرحال پیش از این هم جهش نرخ ارز پیش آمده و حتا سه برابر شدن نرخ ارز ظرف چند ماه در زمان دولت مهرورزی هنوز در یادها مانده است. تعیین دستوری نرخ ارز و برخوردهای امنیتی با بازار ارز و در نتیجه هدایت  بخشی از تقاضای اسکناس به بازار سیاه، مسیری تکراری است و ترس و لرز برخی از متقاضیان که مثلاً  قصد ارسال حواله‌ی شخصی از طریق سیستم بانکی به خارج از کشور را دارند و چاره‌ای جز خرید ارز از صرافان غیرمجاز ندارند نیز آشناست. لذا رفتار برخی افراد که در آن زمان هر گونه انتقاد به عملکرد دولت را در راستای هم‌دستی با عوامل بیگانه و اختلال گران بازار ارز تعبیر می‌کردند و اکنون بر طبل استعفا و استیضاح می‌کوبند حیرت‌آور است. اما در این میان نباید برخوردهای دوگانه‌ی تاسف‌آور برخی از راست‌زدگان سیاسی در مواجهه با هر یک از دو مقطع زمانی (که گاهی به نظر می‌رسد فراموش کرده‌اند آن‌ها نیز برهمین شاخه نشسته‌اند و بن می‌برند)، باعث شود که برخورد غیرعلمی با تغییرات نرخ ارز را تقبیح نکنیم چه این برخورد از سوی دولتی نامطلوب باشد و چه از سوی دولتی نسبتاً مطلوب.

*چاپ شده در سیمره‌ی 447 (97/1/28)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004