شما اینجا هستید: خانهیادداشتامام علی، اسوه‌ی عدالت و آزادگی

امام علی، اسوه‌ی عدالت و آزادگی

دوشنبه, 14 خرداد 1397 ساعت 14:29 شناسه خبر: 3579 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
seymare seymare

حکومت یکی از مهم‌ترین نهادهای سیاسی است که شکل نخستین آن با پیدایش اولین جوامع انسانی پدیدار شده. انسان‌ها فراخور سیر تکامل و اندیشه‌های خویش اشکال متنوعی از آن را شکل داده و تکامل بخشیده‌اند. هریک از سیستم‌های حکومتی  با دعاوی و اهداف خاصی شکل گرفته و حکم‌رانی جوامع بشری را برای مدتی عهده‌دار شده‌اند. در جامعه‌ی اسلامی اصل سیاست بر ارتباط مردم با حکومت استوار است و یکی از وظایف و مسئولیت‌های عمده‌ی فرد نحوه‌ی ارتباط و تعامل او با نظام سیاسی  و حکومتی است که فرد تحت سیادت آن قرار دارد.

 

حضرت علی(ع) در دوران خلافت و زمام‌داری و مدیریت جامعه اسلامی که بسیار کوتاه و اندک بود، سرمشق و بنیان‌گذار مشی و رویه‌ای در امر حکومت و نحوه‌ی اجرای عدالت بودند که هم‌چون بعد از گذشت قرن‌ها جوامع اسلامی به‌رغم آرمان عدالت ولی ناتوان و مستاصل و عاجز از اجرای اصل عدالت که خود می‌تواند ضامن و بقا و شالوده جوامع اسلامی باشد که رکن رکین و تکیه‌گاه بسیار محکم و ناگسستنی در روابط متقابل میان حاکمان و مردم و پیش‌رفت این جوامع محسوب می‌گردد.

مولاعلی در خطبه‌ی شقشقیه هدف اصلی خود را از پذیرفتن خلافت و بیعت مردم احقاق حق و گسترش عدالت می‌داند. از این رو باید توجه داشت که ظلم‌گرایی راز سستی و بی‌ثباتی حکومت‌هاست. بنابراین در سایه‌ی ظلم‌ستیزی و عدالت‌محوری به وسیله‌ی نظارت‌های دقیق حکومت اسلامی می‌توان موانع عدالت اجتماعی را از بین برد و تعادل جامعه را حفظ کرد و به این وسیله شاهد ارتباط مطلوب و تنگاتنگ مردم و حاکمیت بود.

 حال به بررسی و نگرش ایشان نسبت به مدیریت جامعه و جریان‌ها و گروه‌هایی که در زمره‌ی حکومت ایشان در آن عصر وجود داشتند و به قول امروزی‌ها از پایگاه اپوزیسیونی و مخالفت وارد گشته و تاآن‌جا آزاد بودند که می‌توانستند آزادانه حتا دشمنی و مخالفت خود را بروز دهند، بدون این‌که حقوق آن‌ها از بیت‌المال قطع گردد. و این خود می‌تواند گواهی باشد بر تحمل و بردباری ایشان نسبت به آن جریان‌ها که نمونه‌ها و مثال‌های فراوانی را می‌توان برشمرد که از ناحیه‌ی آن حضرت صورت گرفته است. نمونه‌ی بارز آن را می‌توان در جنگ صفین که در اوج نبرد و درگیری یکی از افراد صفوف آن حضرت با طرح این سوال که چگونه بفهمم که شما در موضع حق هستید یا معاویه؟ آن هم در آن شرایط حساس که قطعاً چنین فضا و میدانی اجازه‌ی طرح  شبهه‌افکنی که می‌تواند انسجام و قدرت جبهه خودی را تهدید و باعث ابهام و دودستگی و انشقاق در نیروهای خودی را در چنین شرایطی ایجاد کند  نمی‌دهد ولی آن یگانه دوران با مطرح کردن راه و روش و تمییز مقوله‌ی حق و آنگاه مقایسه با رفتار و کردار طرفین  منازعه و انطباق آن با حق در همه شرایط تاریخی و زمانی و در آن شرایط بحرانی و حساس  پاسخ می‌دهد که اصل پاسخ‌گویی و شفافیت را در ذهن متبادر می‌کند که انسان در هر شرایطی می‌تواند از اصل پرسش‌گری و حق جواب صحیح  برخودار باشد. بدون این‌که مورد تعقیب و بازخواست قرار گیرد و البته از این رفتار انسانی به دفعات و کرات مختلف در برخورد ایشان با مخالفین

 می‌توان استناد کرد که قطعاً به عنوان الگو و بدیلی برای شیوه‌ی حکومت در جوامع اسلامی نصب‌العین حکومت‌ها  گردد و آن‌جا که حضرت علی در برخورد با مخالفان خود از جمله خوارج  تا آن‌جا که توانست  از باب مذاکره و نصیحت و ابزارسخن  و اقناع در برابر طرف مقابل استفاده کرد و زمانی که  تمام راه‌های مسالمت‌جویانه به بن بست رسید و قائله‌ی خوارج پایان گردید. بعد از این واقعه امام در مورد آن‌ها  فرمودند: «کسانی بودند که طالب حقیقت بودند ولی به اشتباه رفتند.» به‌رغم آن ظلم و جفای بزرگ که در حق علی روا داشتند در مورد آن‌ها چگونه قضاوت می‌کند که ذره‌ای از جاده‌ی عدل و انصاف و حقیقت خارج نمی‌گردد و با انگ‌ها و برچسب‌ها و تهمت‌های مختلف آن‌ها را مورد حمله قرار نمی‌دهد. و باز آن‌جا که حضرت علی بعد از فوت پیامبر که بحث جانشینی ایشان مطرح بود و به تصریح  و نص تاریخ که خلافت حق ایشان بود و به قول دکتر شریعتی « موقعی مولا علی مشغول دفن پیامبر بود گروهی دیگر مشغول دفن حقیقت او ... »کوچک‌ترین حرکت تند و یا شتاب‌زده‌ای که به دور از عقلانیت که می‌توانست اساس و بنیان جامعه‌ی نو پای آن روز را در جهت استیفای حق خود تهدید کند خودداری کرد و نظر اکثریت جامعه‌ی آن روز را بر حق خود ترجیح داد. این خود نمونه‌ی بارز و روشن حرکت مدبرانه ایشان در برابر انتخاب ناصوابی بود که به ناحق در حال شکل گرفتن بود. و زمانی که با اصرار و پافشاری مکرر مردم  در امر خلافت و زعامت جامعه مواجه گردید قدرت را از آب دهان بینی یک بز بی ارزش‌تر می‌دانست و شرط پذیرش آن را در جهت استیفای حقوق  مردم و جاری شدن عدالت ناب در جامعه می‌دانست و عهد و تعهدی که خداوند از آگاهان  گرفته است که در برابر کژی‌ها و ناراستی‌ها در جامعه  بی‌تفاوت و نظاره‌گر نباشند. و در اینجا در نهایت امام به دو نکته با صراحت ابراز می‌دارد:  اول آن‌که برای او رضایت و اصرار مردم در جهت حکومت کردن او یک عامل اساسی است این امر حاکی از ماهیت دموکراتیک و ضد استبدادی علی(ع) به حکومت است. دوم این‌که رسیدگی به احوال محرومان  و دفاع در برابر تعدی و ظلم اقتصادی ظالمان یک اصل دیگر اجتماعی و سیاسی اوست.  وی نه تبعیض را می پذیرد و نه در برابر اختلاف شدید طبقاتی آرام می‌گیرد. زمانی که در مسند امور نشست آن‌چنان وسواس و دقتی در نحوه‌ی اداره‌ی جامعه در برقراری عدالت درمیان مردم از خود بروز داد که آدمی حیران می‌ماند که چگونه حضرت علی(ع)، با وجود این‌که خلیفه مسلمین می‌باشد زمانی که با ادعای یک یهودی و طرح شکایت از او مبنی براین‌که زره آن شخص  نزد آن حضرت می‌باشد همانند یک انسان عادی به دادگاه می‌رود و تسلیم رای و نظر قاضی می‌گردد که نشانگر سیستم حکومتی مستقل و بی‌طرف و تفکر اصیل و باورمند به عدالت حقیقی و مواجه شخص اول  جامعه‌ی اسلامی با یک نفر غیرمسلمان  که در برابرشخص  حاکم  از حقوق برابر و مساوی برخوردار می‌باشدکه خود بسا درس بسیار ارزشمند و عبرت‌آموز است.

باز در آن‌جا که در توصیه‌ای راه‌بردی و انسان‌ساز و مکتب‌ساز  به مالک در امر حکومت مصر که مردم آن سرزمین یا برادر دینی تو می‌باشند یا در آفرینش و سرشت انسانی با تو مشترکندکه خود ترسیم کننده‌ی روش و منش انسانی و توحیدی آن حضرت می باشد که حلقه مفقوده و گمشده‌ی جوامع اسلامی که امروزه از آن رنج می‌برند و حقیقتاً محتاج آن اندیشه‌ی ناب و توحیدی در نحوه‌ی سامان دادن به جامعه می‌باشند. خط بطلانی بر تقسیم‌بندی‌های کاذب و ناروا و غیرانسانی که جوامع را بر مبنای عقیده و مرام و مسلک و نژاد و درجه‌ی نزدیکی به حکومت به شهروندان درجه‌ی یک و دو تقسیم کرده و حقوق انسانی آن‌ها را نادیده گرفته و زمینه‌ی ستم و حق‌کشی و بی‌عدالتی را در جوامع اسلامی به نحو فزاینده‌ای ترویج می‌دهد و واکنش آن حضرت نسبت به جفایی را که در حق یک زن یهودی در زمره‌ی حکومت او انجام شده، به هیچ عنوان بر نمی‌تابد و تعبیر بسیار سنگینی از این واقعه داردکه اگرمسلمانی از این غم بمیرد براو حرجی نیست. 

امید است که همه‌ی ما با کنکاش و دقت در آمیزه‌های راستین اسلام که همانا ذات و جوهره‌ی آن مبارزه با تبعیض‌ها، شرک‌ها و خودخواهی‌ها که هم‌چون زنجیری بر تار و پود ذهن همه‌ی ما سایه افکنده وبا توسل به آن زنجیرها را گسسته و برای رسیدن و نیل به ارزش‌های انسانی و توحیدی لحظه‌ای از حرکت باز نایستیم و طلوع آفتاب حقیقت و روشنی را در سرزمین‌مان به وضوح نظاره‌گر باشیم و پیرو همان امام رهایی‌بخش و انسان‌سازی که رسالت خود را بسط و گسترش عدالت در جامعه اسلامی می‌دانست، باشیم... 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004