شما اینجا هستید: خانهیادداشتچرایی مشروطه؟

چرایی مشروطه؟

سه شنبه, 23 مرداد 1397 ساعت 10:25 شناسه خبر: 3774 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

با گسترش رنسانس و انقلاب صنعتی در اروپا و رشد فزاینده‌ی این جوامع بعد از دوران سیاه و تاریک قرون وسطی موجب تجدید نظر اساسی و بنیادین در رسوبات فکری آنان گردید که در مواجه با مسائل کلان  به‌ ویژه  قدرت و باز تعریف آن، انسان دارای حقوقی مشخص ولاتغیر می‌باشد و روند فاصله گرفتن از  قدرت لاهوت بی‌انتها که اراده و توانایی بازتولید هرگونه جهش و حرکت در جهت شکوفایی و دست یافتن به پیش‌رفت و توسعه را ناممکن کرده بود،  آغازشد. با سقوط قدرت کلیسا و به حاشیه رفتن اقتدار روحانیون به عنوان حافظان وضع موجود سرآغاز دورانی طلایی و رو به رشد در نظامات جوامع غربی شد که می‌توان عنوان رنسانس فکری در باورها و نگاه آنان در دست‌یابی به روش‌های عقلایی و خرد جمعی و به‌دور از سلطه‌ی فردی از آن یاد کرد.


 در حالی‌که در جوامع دیگر هم‌چنان ساحت‌های قدرت و روند شکل‌گیری آن به‌ویژه در جامعه‌ی ما در عصر قجری بر پایه‌ی برداشت‌ها و ذهنیت‌های متافیزیکی و ابتدایی که مردم هم‌چنان به مثابه‌ی رعیت‌اند که فاقد هرگونه حقوق و اختیاری در امر حکومت هستند و مردم در نگاه حاکمان به‌سان گله‌ای بودند که چوپان تمیشت امور آنان را شکل می‌دادند و با همین نگرش نظام ارباب و رعیتی بر ساختار قدرت استوار بود که اولین مواجه در بین نیروهای نخبه و طبقه‌ی حاکمیتی در توجه به سطح فزاینده‌ی عقب‌افتادگی و درک عینی و مملوس از آن توسط عباس‌میرزا شاهزاده‌ی قجری در جنگ‌های فی‌مابین ایران و روس اتفاق افتاد.
با وجود رشادت‌های ایرانیان به خاطر سلاح‌های ابتدایی و ساده، شکست می‌خوردند که همین شکست‌ها ضرورت نیاز اصلاحات را در نزد او احساس می‌نمود که دست اجل کار او را ناتمام گذاشت.
 در آن دوران سه نیروی عمده: از جمله بازرگانان و پیشه‌وران، دانشجویان اعزامی و مسافرت سفرا و مقامات به خارج و آشنایی با ترقیات آنان و در نهایت کوشش و جهد روشن‌فکرانی از جمله میرزاملکم خان، طالبوف، میرزا فتعلی آخوندزاده و... که با آثار قلمی و چاپ رورنامه نقشی اساسی در شکل‌گیری ذهنی انقلاب مشروطه و زمینه‌سازی آن بر عهده داشتند که سرانجام در حرکت تحصن‌گونه و بسط‌نشینی مردم در اعتراض به عین‌الدوله در شاه عبدالعظیم به پیروزی انقلاب مشروطیت با امضای مظفرالدین شاه گردید که به شکل‌گیری مجلس با حضور طبقات اجتماعی مختلف انجامید ‌که فصلی تازه از روابط میان مردم و حکومت را شکل داد و دیگر اراده و منویات شاهنشاه به تنهایی تعین‌کننده نبود و از این به بعد توجه به خواسته‌ی مردم  و اراده و مطالبه‌ی آن‌ها نیز از لوازم و الزامات حکومت‌داری بود و قدرت نامحدود شاه را مشروط می‌نمود.
ولی متاسفانه در عمل به خاطر شکل و ساختار ایلاتی بعضی از نیروهای مدافع مشروطه، دیری نپاید که مناقشه و درگیری و تفرقه در صفوف مشروطه‌خواهان به‌وجود آمد و مخالفین با سوءاستفاده از این موقعیت که خود در پدیدآمدن آن نقش داشتند، با ابزار ناامنی که آن را محصول مشروطه دانسته، بر فضای عدم امنیت و هرج ومرج دامن زده تا بتوانند دستاوردهای این انقلاب سترگ را مخدوش و نابود نمایند. که در راستای تحقق هدف خود از حمایت شیخ فضل‌اله نوری از علمای آن عصر برخوردار بوده که با ادله‌ی مشروطه مشروعه دشمنی خود را در توجیه مخالفت شرع مقدس با مشروطه ابراز می‌داشت و عملاً از محمدعلی‌شاه در برابر مشروطه‌خواهان دفاع می‌نمود.
 با وجود دفاع روحانیون نواندیشی هم‌چون آخوند خراسانی که با  فتوای خود در به رسمیت شناختن مشروطه و منافات نداشتن آن با  شرع و دفاع قلمی و مکتوب علامه نایینی، محمدعلی شاه با استناد فتوای نوری در جهت به‌دست آوردن قدرت از دست رفته، توانست به‌وسیله لیاخوف روسی مجلس ملی را به توپ بسته، بسیاری از آزادی‌خواهان را بکشد و قلع و قمع نماید و استبداد خویش را حاکم نماید.
 همان‌طورکه ذکر شد در مراحل بعد مشروطه‌خواهان با استفاده از نیروهای مسلح که ساختار قومیتی برآن غالب بود تهران را فتح کردند و محمدعلی‌شاه به سفارت روسیه پناهنده شد و پس از آن در میان مشروطه‌خواهان درگیری و انشقاق به‌وجود آمد و مشروطه در نزد مردم به ناامنی تعبیر و فرصت برای ظهور رضاخان مهیا  شد.
 آن‌چه که انقلاب مشروطه را نسبت به رویدادهای دیگر در کشور تحول‌آفرین و مجزا می‌نماید، خلق‌ واژگان و مفاهیم جدید هم‌چون: دولت ملی؛ پارلمان و آزادی و برتری شهروند بر رعیت و ... بود و در پایان نکته جالب آن‌جاست که فتوادهنده‌ی به توپ بستن مجلس نامش بر بزرگ‌ترین بزرگراه تهران نقش بسته و در سویی دیگر نایینی و آخوند خراسانی محذوفین و غایبان بزرگ در یادآوری انقلاب مشروطه هستند.

*چاپ شده در سیمره 461 (18 اَمرداد97)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004