شما اینجا هستید: خانهیادداشتفاجعه‌ی انحصار خودرو در ایران!

فاجعه‌ی انحصار خودرو در ایران!

پنج شنبه, 22 شهریور 1397 ساعت 09:58 شناسه خبر: 3837 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(2 رای‌ها)
seymare seymare

نَقل است اولین‌باری که برادرانِ خیامی (مالکانِ شرکتِ ایران ناسیونال) در دهه‌ی 1340 قصد داشتند برای مونتاژ و تولید خودرو با یک شرکتِ خارجی قراردادی وضع کنند، این محمدرضاشاه پهلوی بود که میلِ خود را به شرکتِ انگلیسیِ تالبوت نشان داد تا خودروی پیکان در خط مونتاژ و تولید قرار بگیرد!


پیکان اسم ایرانی یک ماشینِ انگلیسی به معنای فلش بود که شرکتِ تالبوت آن را تولید می‌کرد و پس از آن زمان تا 40 سال، در خط تولید ایران ناسیونال (ایران خودروی پس از انقلاب) قرار گرفت! جالب آن‌که آن زمان تالبوت، خود در حال ورشکست شدن بود و بازارهای اروپایی را از دست داده بود!
جالب‌تر آن‌که وقتی بردرانِ خیامی با این سوال مواجه می‌شوند که چرا شما به عنوان یک شرکت خصوصی، طبق نظر خود عمل نکردید و نظرِ شاه را بر نظر خود تحمیل کردید؟ پاسخ ساده‌ای می‌دهند که: «چون خیلی چیزها در زندگی دست آدم نیست!»
در همان زمان که شاه ایران، براساس ذوق‌زدگی و عدم تخصص شرکت ایران ناسیونال را مجبور به قرارداد با یک شرکت ورشکست شده انگلیسی می‌کند، شرکت هیوندای کره جنوبی که هم‌زمان و حتا چند سال دیرتر با ایران ناسیونال شروع به کار می‌کند، به دنبال برترین شرکت‌های تولید خودروی جهان می‌گردد و اولین قرارداد کاری خود را با شرکت خودروسازی فورد می‌بندد. فورد یک شرکت خودرودسازی آمریکایی نسبتاً موفق در روزگار خود بود.
نکته این است که شاه یا نخست‌وزیر یا هیچ مقام دولتی دیگری، نظر خود را بر شرکت هیوندای تحمیل نمی‌کند. بنابراین اولین و مهم‌ترین تفاوت هیوندای و ایران ناسیونال در همان گام ابتدایی در دخالت شاه ایران نمایان می‌شود. هیوندای و ایران خودرو شرکت‌های خصوصی بودند. هیوندای خودش تصمیم می‌گیرد که با فورد کار کند، ولی ایران ناسیونال نمی‌تواند خودش تصمیم بگیرد. بنابراین تولید پیکان ثمره تصمیم شاه است.
هم‌اکنون شرکت هیوندای کره‌ی جنوبی با 57 هزار کارمند سالانه حدود 6 میلیون خودرو تولید می‌کند و بسیاری از بازارهای جهانی را به تسخیر خود درآورده است، اما ایران خودرو با 61 هزار کارمند تنها 500 هزار دستگاه خودرو در طول سال تولید می‌کند! آن‌هم صرفاً برای مصرف داخلی!
به‌راستی چرا شرکت هیوندای توانست در طول این مدت، به عنوان یک برند ممتاز در سطحِ دنیا مطرح شود اما ایران خودرو از تولید تمام لوازم جانبی یک پراید هم درمانده است؟ چرا با وجود این‌که تعداد کارمندان ایران خودرو از شرکت هیوندای چند هزار نفر هم بیش‌تر است اما تولیدات هیوندای 5/5 میلیون خودرو، بیش‌تر است؟
در این نوشتار کوتاه به برخی از دلایل این تفاوت عظیم اشاره می‌کنیم.
 شاید یکی از مهم‌ترین دلایل رشد شرکتِ هیوندای کره جنوبی این بوده است که کشورش هیچ‌گاه دچار شوک اقتصادی نشده است. کره‌ی جنوبی نه انقلابی به خود دیده است و نه دچار یک جنگ طولانی و فرسایشی شده است. اما مردم ایران بزرگ‌ترین انقلاب قرن را در سال 1357 تجربه می‌کنند. پس از انقلاب، شرکت ایران ناسیونال که تا آن زمان خصوصی بود،  تغییر نام می‌دهد و با نام ایران خودرو، ملی اعلام می‌شود و به عنوان زیرمجموعه‌ی دولت به کار خود ادامه می‌دهد. در همان سال‌های ابتدایی انقلاب دوران خلأ قدرت و هرج و مرج‌ها پیش می‌آید و پس از آن نیز یک جنگ فرسایشی 8 ساله، بر ایران تحمیل می‌شود. طبیعتاً این وضعیت تأثیر خودش را بر صنعت نوظهور خودرو نیز نشان می‌دهد.
در همان دورانی که صنعت خودروی ایران زیر بمب و موشک بود، شرکت هیوندای به دنبال کشوری می‌گشت تا اولین صادرات خود را به آن‌جا صادر کند!
پس از دوران جنگ تحمیلی ایران خودرو می‌خواهد که خودش را بازسازی کند. اما با کدام مدیریت؟ مدیریت دولتی! شاید یکی دیگر از مهم‌ترین دلایل ضعف ایران خودرو در مقایسه با شرکت هیوندای، همین مورد باشد.
ناگفته پیداست هرجا که دولت، مدیریت یک کار اقتصادی را در دست بگیرد همواره با افزایش هزینه و ناکارآیی همراه است! به همین دلیل است که در کشورهای توسعه‌یافته، دولت‌ها صرفاً وظیفه‌ی نظارتی دارند و در کار شرکت‌های تولیدی و اقتصادی دخالتی نمی‌کنند!
 برای پاسخ به این‌که چرا مدیریت دولت در اقتصاد همواره با افزایش هزینه و ناکارآیی همراه است به مثال ساده زیر دقت کنید:
1- یک فرد با پول خودش می‌خواهد کالایی را برای مصرف خود، بخرد؛ طبیتعاً فرد در این وضعیت خیلی دقت می‌کند که با کم‌ترین هزینه، بهترین کالای ممکنی را که می‌تواند تهیه کند، بخرد.
2- حالت دوم این‌که فرد با پول خودش، می‌خواهد کالایی را برای شخص دیگری بخرد. در این حالت شخص به میزان حالت اول به هزینه و خط بودجه خود فکر می‌کند تا کمتر هزینه کند (چرا که پول از جیب خودش هزینه می‌شود) اما چون کالا برای دیگری است به اندازه مورد اول به کیفیت کالا فکر نمی‌کند!
3- حالت بعدی این‌که فرد با پول دیگری، می‌خواهد کالایی را برای خود، بخرد. در این وضعیت فرد همانند حالت اول، به کم‌تر بودن هزینه فکر نمی‌کند (چرا که پول از جیب دیگری خرج می‌شود!) ولی به دنبال بهترین کالای ممکن برای خود است.
4- حالت آخر این است که فرد با هزینه‌ی دیگری، می‌خواهد کالایی را برای دیگری، بخرد؛ در این حالت فرد هم برای کم‌تر بودن هزینه و هم برای با کیفیت بودن کالا، به اندازه‌ی مورد اول دقت نمی‌کند! چرا که هم پول و هم استفاده از کالا، برای دیگران است!
 این حالت چهارم تعریف ساده یک کار اقتصادی دولتی است. یعنی هر کار اقتصادی یا تولیدی که دولت متولی آن باشد، هم پرهزینه‌تر و هم بی‌کیفیت‌تر از زمانی است که یک بخش خصوصی همان کار را انجام می‌دهد! حال به‌راحتی می‌توان دلیل ضعف و ناتوانی شرکت ایران خودرو را در مقایسه با شرکت هیوندای دریافت!
دیگر راز موفقیت کره‌ای‌‌ها پس از برنامه‌ریزی استراتژیک و برندینگ، بخش تحقیق و توسعه است. آن‌ها شش مرکز بزرگ تحقیق و توسعه را در کشورهای کره‌جنوبی، آلمان، ژاپن، هند و در نهایت ایالت کالیفرنیا در آمریکا راه‌اندازی کرده‌اند و بودجه‌های کلانی را برای طراحی و دست‌یابی به فناوری‌های مختلف خودرو هزینه می‌کنند. متاسفانه در کشور پهناور ایران با وجود داشتن سرمایه‌های انسانی ارزشمند این کار صورت نگرفته است! اساساً این کار زمانی صورت می‌گیرد که احساس نیازی در این زمینه برای مدیران ایران خودرو احساس شود. اما تا وقتی که مدیران ایران خودرو، دولتی هستند و حقوق خود را از جایی دیگر می‌گیرند و منافعشان وابسته به تولید خودروی با کیفیت و کم هزینه نیست، این کار صورت نخواهد گرفت!
کشور عزیز ما هم در منابع و معادن و هم در نیروی کار و دانش روز، با توجه به میزان دانشگاه‌های صنعتی سراسر کشور از شریف گرفته تا تبریز و اصفهان، از رقیب کره‌ای خود جلوتر است، اما آن‌چه آن‌ها را در این رقابت برنده کرده، مدیریت قوی و نگرش جهانی برای از بین بردن ضعف‌هاست. این‌که هیوندای با 57 هزار نفر نیروی انسانی در سال حدود 6 میلیون دستگاه خودرو تولید می‌‌‌کند، در برابر ایران‌ خودرو با 61 هزار نفر نیروی انسانی و تولید ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو، فقط نشان از میزان کارآیی و بازدهی کارکنان یک مجموعه دارد...
*دکترای اقتصاد بین‌الملل


*چاپ شده در سیمره 465(21 شهریور97)

 

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004