شما اینجا هستید: خانهیادداشتتأملي در كوتاه‌‌مدت‌شدگي ما

تأملي در كوتاه‌‌مدت‌شدگي ما

سه شنبه, 01 آبان 1397 ساعت 09:01 شناسه خبر: 3955 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
seymare seymare

 اين روزها با وجود افزايش مشكلات و بي‌ثباتي اقتصادي، نگاه و رفتار مردم به زندگي تغييرات زيادي داشته است. رفتارهايي كه آدم را در توضيح آن، به تأمل وامي‌دارد؛ مثلاً روزي خود را براي خريدن سكه و دلار به آب و آتش مي‌زنيم و روزي ديگر با شنيدن يك خبر نيمه‌درست حاكي از كاهش قيمت دلار، هراسان و سراسيمه به‌ دنبال فروش آن‌ها هستيم. روزي با شنيدن احتمال كمبود رب‌گوجه فرنگي و يا فلان موادغذايي به فروشگاه‌ها مي‌ريزيم و سراسيمه هرچه رب‌گوجه و چيزهاي ديگر هست خريداري مي‌كنيم و غافل از ا‌ين‌كه آيا اگر مشكلي پيش بيايد، آيا تنها زنده ماندن و نجات پیدا کردن ما مي‌تواند موفقیت‌بخش باشد؟ به عبارتی گاهی چنان رفتار مي‌كنيم كه انگار قرار است خود به تنهايي نجات پيدا كنيم.

 

البته اين رفتارها قابل درك است. جامعه‌اي كه در شرايط ناامني و نبود اميد به آينده‌ زندگي مي‌كند و مي‌بيند كه سرمايه و آينده‌اش در چشم برهم‌زدني آب مي‌شود، بارها ديده كه خيلي راحت با مال و زندگي‌اش بازي كرده‌اند، طبيعي است كه دست به چنين رفتارهايي بزند.
به نظر مي‌رسد كه ما وضعيت مناسبي در زمينه‌ی رفتارهاي جمعي نوع‌دوستانه نداريم؛ به‌ویژه در شرايطي كه احساس ناامني وجود دارد و تناقض‌ها و خودخواهي‌هاي ما بيش‌تر شده است. اين خصوصيات را اگر ذات‌گرايانه هم ندانيم ولي ته‌نشست‌هاي عميقي در درون ما دارند كه با مساعد شدن زمينه به شدت رشد مي‌كنند و منِ ايراني را با اين خصوصيات نشان مي‌دهند.
نگارنده اين نوع رفتارهای اجتماعی را تحت عنوان «كوتاه‌ مدت‌شدگي در رفتار و نگرش» توصيف می‌کند. يعني افراد بيش‌تر در لحظه و امروز زندگي مي‌كنند و قادر به تصور و درك روشني از آينده‌ی نزديك و دور نيستند. آن‌چنان درگير نيازهاي معيشت و بقا شده‌اند كه نمي‌توانند تصور ديگري در مورد امكان‌هاي ديگر زندگي داشته باشند. اين نديدنِ آينده و غرق شدنِ در حال يا گذشته در بلندمدت پيامدهاي جبران‌ناپذيري را  برای فرد و جامعه در پي خواهد داشت.
در ابتدا لازم است به اين نكته اشاره شود كه يكي از شاخص‌هاي توسعه‌يافتگي جوامع، غلبه داشتن نگاه بلندمدت و حركت رو به‌سوي آينده است. بدين معنا كه هر جامعه براي توسعه بايد براي آينده‌یِ پيشِ روي خود راه‌برد (استراتژي)، برنامه و هدف معيني داشته، امروز خود را برمبناي آن نگاهِ بلندمدت تنظيم كند. نگاه به آينده نافي داشتن نگاهِ به حال و گذشته نيست؛ اما كسي كه نگاه به آينده دارد، وضعيت امروز خود را مبنایی برای حرکت به سوی آینده  قرار مي‌دهد و از گذشته نیز به منزله‌ی منبعی برای تجربه و درس‌گیری استفاده مي‌كند كه بايد از آن آموخت و گذشت و نه اين‌كه به آن آويخت!!... بنابراين هنر جوامعِ توسعه‌يافته برقراركردن تعادل بين سه نوع نگاه به گذشته، حال و آينده در جهت توسعه است.
آن‌چه به نظر مي‌رسد كه ما در آن گير كرده‌ايم و ريشه‌ی بسياري از تناقض‌ها و سرگرداني‌مان را بايد در آن جست‌وجو كرد، غلبه‌ی گذشته‌نگري و تا حد زیادی حال‌زدگي است. گروهي چنان در گذشته مانده‌اند و چنان بدان آويخته‌اند كه آينده و حال را تنها بر مبناي گذشته تفسير مي‌كنند و به نظر آن‌ها آينده بايد تداوم گذشته‌ی خوب ما باشد. گروهي ديگر چنان خود را در حال و امروز غرق مي‌كنند كه انگار آينده‌اي برايمان متصور نيست و گذشته‌اي هم نداشته‌ايم. به نظر مي‌رسد كه مي‌توان ريشه‌ی خيلي از رفتارهاي ما را در غلبه بر اين كوتاه‌مدت‌شدگي و حال‌زدگي جست‌وجو كرد. گرچه خود اين حال‌زدگي ما را بايد در دلايل سياسي، تاريخي و روان‌شناسي اجتماعي جامعه‌ی ايران تبيين نمود.
جامعه‌ی ايران به لحاظ تاريخي در چهارراه حوادث بوده‌است. بيش‌تر حوادث در چند سده‌ی اخير به نوعي ما را تحت تاثير قرار داده‌اند. وجود اين نوع حوادث به گفته‌ی «كاتوزيان»- انديشمند معاصر- ما را به يك جامعه‌ی كوتاه‌مدت بدل كرده‌است كه امكان برنامه‌ريزي براي آينده را از دست داده، نبود ثبات سياسي در داخل و تغيير سريع و خشن حاكمان، مردم را نسبت به آينده بدبين كرده‌است؛ تا جايي كه خيلي‌ها ترجيح داده‌اند يا خود را به گذشته‌اي طلايي دل‌خوش كنند و يا دم غنيمتي شوند و فقط در امروز و حال زندگي كنند.
شرايط سياسي و اقتصادي در جهان امروز نيز نه فقط اين درد كوتاه‌مدت نگري ما را درمان نكرد بلكه آن را تشديد كرده‌است. بحران‌هاي ادواري اقتصادي، نابه‌ساماني‌هاي سياسي ناشي از تغيير افراد و سياست‌ها، تضعيف هم‌بستگي اجتماعي و ظهور تكنولوژي‌هاي جديد و جهاني شدن مردم را به اين‌جا رسانده كه ساختارهاي امروزي قابل اعتماد نيستند و نمي‌توان براي آينده‌ی خود روي آن‌ها حساب باز كرد. اگر خود تلاش نكني و براي آينده‌ی خود و فرزندانت كاري نكني، آينده‌اي نخواهي داشت. در اين‌جاست كه وقتي فرد مي‌بيند كه نمي‌تواند آينده‌ی خود و فرزندانش را به آينده‌ی كل جامعه گره بزند از جامعه جدا شده، خود را به تنهايي و حتا با پا گذاشتن بر روي ديگران به هدف و مقصود خویش مي‌رساند.
آشكار است در جامعه‌اي كه ساختارهاي آن به صورت بلندمدت و با قاعده كار نمي‌كنند و هركس به تنهايي در پي ساختن آينده‌اي براي خود و خانواده‌ی خویش است، تنها افراد كمي هستند كه مي‌توانند برنده شوند و ديگران زيادي بازنده اين بازي خواهند شد. اين بازي چون نبردي نامنصافانه و بي‌قاعده و نوعی نزاع بقاست و اين نزاع براي بقا را تنها عده‌ی معدودي مي‌‌توانند برنده شده و بقيه بازنده‌اند. البته بايد در نظر داشت كه برنده بودن اقليت و بازنده بودن اكثريت به معناي موفقيت نيست. موفقيت در جايي است كه همه كم و بيش بتوانند برنده باشند.
در پايان بايد گفت كه پيامدهاي اين كوتاه‌مدت‌نگري در آينده‌اي نزديك خود را در عرصه‌ی سياست، اقتصاد و فرهنگ نشان خواهد داد. در عرصه‌ی فرهنگ آدم‌هاي بزرگ، فرهيخته و ستاره‌ها ساخته نمي‌شوند، زیرا همه درگير آرزوها و خواسته‌هاي كوچك هستند و کسی برجسته نمی‌شود (عصر میان مایه‌ها). در صحنه‌ی اقتصاد انباشت سرمايه‌اي صورت نمي‌گيرد، زيرا همه در پي بازي كوتاه‌مدت و يا فرار سرمايه‌شان هستند. سياست‌مداران  هم به افق‌هاي بزرگ براي كشورشان نمي‌‌انديشند، چون درگير روزمر‌گي‌ها شده‌ اند. در جامعه نیز گرچه سن تقويمي‌ آدم‌ها بالا می‌رود ولی افراد در همان جواني و يا ميان‌سالگي آرزوهاي فردي‌شان تمام مي‌شود و به عبارتی  خود را تمام می‌کنند. (بارها از افرادی شنیده‌ایم که در میان‌سالی می‌گویند از ما که گذشت برای بچه‌هایمان کاری بکنیم) و خيلي زود افرادي كه بايد در ساختن آينده‌ی جامعه‌شان سهيم باشند از تاثيرگذاري و ساختن جامعه‌‌شان كنار مي‌روند و سرمایه اجتماعی و فرهنگی جامعه به پیری زودرس دچار شده است!! اين است سرنوشت نسل كوتاه مدت‌ها!

*جامعه‌شناس

*چاپ شده در سیمره 470(26مهرماه 97)

 

 

 

 

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004