شما اینجا هستید: خانهیادداشتچرا کتاب؟

چرا کتاب؟

چهارشنبه, 24 مهر 1398 ساعت 09:08 شناسه خبر: 4657 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
کیانوش رستمی کیانوش رستمی

 آب کم جو تشنگی آور به دست         

تا بجوشد آبت از بالا و پست

مولانا در این بیت نغز و پرمغز می‌گوید:

پیش از جست‌و‌جوی آب، باید احساس تشنگی و آب‌خواهی در انسان پیدا شود. به عبارت دیگر یعنی آن‌گاه که به ضرورت مطالعه (نوشتن و کتاب‌خوانی) و حیاتی بودن آن پی بردید، باید چنان کنید که همواره بی‌آن نتوانید زندگی کنید.

 

یکی از دلایل عمده‌ای که کتاب و کتاب‌خوانی در این کشور مهجور است و مظلوم و مردم چندان بدان رغبت نشان نمی‌دهند، این است که به عنوان یک نیاز و ضرورت بدان نگاه نمی‌شود. خوب روشن است وقتی چیزی ضرورت و نیاز نباشد جدی گرفته نمی‌شود.

بدین روی کتاب و کتاب‌خوانی باید از دوران کودکی به عنوان یک نیاز و ضرورت در کنار سایر نیازهای زندگی روزمره آموزش داده شود تا به جزیی جدایی‌ناپذیر از زندگی تبدیل شود. مهد کودک‌ها و مدارس ابتدایی می‌توانند این وظیفه را با کمک معلمان و مربیان کارآزموده که با کتاب و کتاب‌خوانی آشنا هستند و انس و الفت دارند به خوبی انجام دهند.

به دیگر روی، باید علاقه و نیاز در کودک ایجاد شود تا ناخودآگاه و به صورت خودجوش به سمت کتاب برود و با آن دوست شود. یعنی همان تشنگی‌ای که مولوی در بیت مورد اشاره، گفته‌اند. مطالعه و کتاب‌خوانی خوراک روح و فکر انسان است. لذت مطالعه بالاترین لذت‌هاست. لئون تولستوی بر آن است که «در دنیا هیچ لذتی قابل برابری با مطالعه نیست.»

شوق و انگیزه‌ی به کتاب‌خواندن را باید در کودکان و دانش‌آموزان ایجاد کرد تا به مرور که بزرگ می‌شوند، بی کتاب و کتاب‌خوانی زندگی برایشان سخت و دشوار باشد. در این میان نقش آموزش و پرورش، نهادهایی چون کتاب‌‌خانه‌های عمومی، کانون‌های پرورش فکری و... را نباید نادیده گرفت. با دریغ  و درد باید گفت در بیشینه‌ی مدارس ما اتاقکی را به عنوان کتاب‌خانه در نظر گرفته‌‌اند که نه نور کافی دارد و نه فضای مناسب برای مطالعه و نه کتاب‌های خوب. وقتی نگاه‌ متولیان فرهنگ به مقوله‌ی مهم کتاب و کتاب‌خوانی در این حد باشد نباید انتظار داشت دانش‌آموز ما کتاب‌خوان بار بیاید. کتاب‌خوانی از روی عشق و علاقه نه از سر تکلیف!

اگر یک ماده‌ی درسی به نام «کتاب و کتاب‌خوانی» از ابتدایی تا پایان متوسطه به مجموعه دروس دانش‌آموزان افزوده شود، قطعا در رشد و توسعه‌ی کتاب‌خوانی مفید و موثر خواهد بود. البته درسی که جدی گرفته شود با معلمانی باتجربه و علاقه‌مند که تا معلم خود علاقه‌مند نباشد و انگیزه نداشته باشد نمی‌تواند دانش خود را به دانش‌آموزانش منتقل کند. نه مانند درس سواد رسانه‌ای و تفکر که هیچ‌‌‌گاه جدی گرفته نشده و هر معلمی که ساعت کم بیاورد می‌گویند برو سوادرسانه‌ای تدریس کن!

تجهیز کتاب‌خانه‌های مدارس و دانشگاه‌ها و جدی گرفتن آن‌ها. برگزاری مسابقات کتاب‌خوانی به وسیله‌ی  نهادهای متولی ازجمله: کتاب‌خانه‌های عمومی، آموزش و پرورش،  کانون‌های  پرورش فکری، و...  برگزاری نمایشگاه‌های استانی، شهرستانی و روستایی و حتا محله‌ای می‌تواند در تقویت کتاب‌خوانی موثر باشد. 

هرچند برگزاری نمایشگاه‌های کتاب در حال حاضر به دلایل مختلفی چندان کارایی نداشته و نمی‌تواند اهداف مورد نظر را تقویت کند. اما برگزاری همین نمایشگاه‌ها باعث می‌شود دست کم سالی یک‌بار پای مشتاقان به کتاب و مطالعه را به این نمایشگاه باز کند تا از نزدیک با کتاب آشنا شوند.

همه می‌دانیم که سرانه‌ی مطالعه در ایران بسیار پایین و شرم‌آور است و این نشانه‌ی خوبی نیست! زیرا نه دولت و نه ملت مقوله‌ی کتاب و کتاب‌خوانی را جدی نمی‌گیرند. کتاب و کتاب‌خوانی در حد یک نیاز احساس نمی‌شود و در سبد مصرف خانوار ایرانی جایگاهی ندارد. هرچند دولت‌ها برنامه‌های برای ارتقای سطح مطالعه‌ی مردم داشته‌اند اما این برنامه‌ها کارایی لازم را نداشته‌اند. برگزاری نمایشگاه بین‌المللی تهران و نمایشگاه‌های استانی هم نقش آن‌چنانی در ارتباط با این موضوع ندارند. اکنون به دلیل گرانی کاغذ و دیگر لوازم چاپ و نشر قیمت کتاب سر به فلک کشیده است. اوضاع بد اقتصادی مردم نیز مزید علت شده‌است. یک اعضای خانواده‌ی متوسط به جای خریدن کتاب ترجیح می‌دهند شکم‌شان را سیر کنند. 

وزارت ارشاد برای حمایت از مردم اقدام به فروش بن کتاب می‌کند. از نویسندگان و ناشران نیز حمایت می‌کند. این‌ها خوب است اما کافی نیست. روز دوشنبه در نمایشگاه کتاب لرستان بودم. همکاری را دیدم که ناراحت بود. ناراحت از این که با شماره‌ی ملی‌اش توانسته تنها یک‌صد‌هزار تومان بن تهیه کن. او گفت: کتابی خریده‌ام یک‌صد و پانزده تزار تومان! یعنی 15 هزار روی آن بن گذاشته‌ام.

خوب به نظرم وزارت ارشاد باید دست‌کم با شماره ملی یک میلیون تومان بن به مردم بدهد. وقتی کسانی حاضرند کتاب بخرند چرا به آن‌ها بن بیش‌‌تری ندهیم.

کتاب از زمان پیدایشش تا کنون به عنوان یک رسانه‌ی سنتی و کهن نقش پررنگ و مهمی در بیداری ملت‌ها داشته‌است. گفتیم کتاب یک رسانه است، کار رسانه آگاه کردن و دانا نمودن مردم است. هرچه مردمان یک جامعه داناتر و بیدارتر باشتند آن جامعه توسعه‌یافت‌تر خواهد بود. گویی برخی عامدانه می‌خواهند مردم از کتاب و دانایی گریزان باشند! اگر کتاب خوب به بازار نشر عرضه شود مردم به‌رغم همه‌ی مشکلاتی که دارند استقبال خواهند کرد. در حال حاضر شمارگان (تیراژ) کتاب بسیار پایین آمده است و با دریغ و درد کم‌تر از صد نسخه و گاهی 50 نسخه!! و این باز نشانه‌ي خوبی نیست و مشخص است وضعیت فرهنگی ما در چه سطحی است.

از بین رسانه‌های مکتوب کتاب جایگاه و پایگاهی بس ارجمند دارد. چون کتاب با دقت و حوصله‌ و صرف زمان بیش‌تری نگاشته می‌شود. 

کتاب خوب، به مردم دانش همراه بینش می‌دهد. مطالب کتاب خوب ماندگار است.  سطح شعور و معرفت مردم را ارتقا می‌دهد. با وجود ظهور رسانه‌های مدرنی چون تلگرام، فیس بوک، واتساپ، اینستاگرام و... برخی مرگ کتاب و رسانه‌های مکتوب را حتمی می‌دانند اما این‌‌گونه نیست کتاب خوب هیچ‌گاه نمی‌‌میرد.

در طول تاریخ و تمدن بشری کاغذ و کتاب بهترین و بیش‌ترین خدمت را به انسان در زمینه‌ی رشد فرهنگ و دانش و پیشرفت او ارزانی داشته‌است. بزرگان فن در این باره گفته‌اند:«هرکس که خواندن می‌داند، از نیرویی برخوردار است که به یاری آن می‌تواند مقام خود را بالا ببرد و راه‌های گوناگونی برای بهتر زیستن برگزیند و به زندگی خود غنا و لطف ببخشد.» ابزارهای دیگری نیز مانند سینما و تلویزیون و رادیو و ... هست که اندیشه‌ها را به هم دیوند می‌دهد تا از لذت هنرها بهره‌مند گردند، ولی هیچ یک از این ابزارها تاثیرشان به ژرفی و دیرپایی تاثیر خواندن کتاب نیست و از آن‌ها هیچ یک این همه احساس و دانش به آدمی نمی‌بخشد.

 

فرجام سخن آن‌که؛ در جامعه‌ای که سرانه‌ی مطالعه بالاباشد، کتاب در حد یک نیاز جدی و ضروری احساس شود، آن جامعه جامعه‌ای توسعه‌یافته و بافرهنگ است. در این جامعه چاقوکش، لات، اختلاسگر و ... کم‌تر خواهد بود.!

*چاپ در سیمره 510 (24مهرماه98)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004