شما اینجا هستید: خانهیادداشتفقر و ابعاد اجتماعي آن (به بهانه17 اكتبر روز جهاني فقر)

فقر و ابعاد اجتماعي آن (به بهانه17 اكتبر روز جهاني فقر)

چهارشنبه, 08 آبان 1398 ساعت 08:28 شناسه خبر: 4671 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
دکتر ترکارانی دکتر ترکارانی

به بهانه‌ی روز جهاني فقر بر خود لازم ديدم در مورد پديده‌اي بنويسم كه با چهره سياه و زمختش دارد به آرامي درزندگي همه ما نفوذ مي‌كند واثرات زيان‌بار خود را بر زندگي‌مان به جاي مي‌گذارد. تا جايي‌كه آمار نه تنها از گسترده شدن فقر در طبقه پايين جامعه سخن مي‌گويند بلكه تحليل‌ها نشان از نفوذ فقر در طبقه‌ی متوسط و كوچك شدن آن دارد. بنابراين گسترش فقر و عوارض و پيامدهاي جبران‌ناپذيرو پيدا كردن دلايل و ريشه‌هاي آن بحث متفاوتي است كه در فرصت مناسب‌تري بايد بدان پرداخت. اما در اين يادداشت كوتاه قصد دارم به ابعادي از فقر بپردازم كه كم‌تر ديده شده‌ و ما به‌راحتي به‌خاطر درگير شدن در سطح نيازهاي اوليه و اقتصادي از ديدن اين اشكال فقر غافل مانده‌ايم. 

 

فقر معمولاً با ابعاد مختلف اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي شناخته شده است. گروهي از جامعه كه منابع اقتصادي لازم براي زندگي سالم و انساني ندارند، فقير ناميده شوند؛ يعني كساني كه براي رفع نیازهای زندگي‌شان وابسته به  توجه و كمك ديگران هستند.

اما فقر چهره‌هاي ديگري نيز دارد و تنها دربعد اقتصادي خلاصه نمي‌شود. فقر به نوعي با طرد اجتماعي هم‌بسته و همراه است. وقتي در جامعه‌اي گروهي به لحاظ فرهنگي پست شمرده مي‌شوند وكسي با آن‌ها روابط اجتماعي ندارد و به نوعي طرد شده هستند، اين‌ها فقير محسوب مي‌ شوند هرچند به لحاظ اقتصادي در سطح مناسبي باشند.

علاوه بر اين فقرجغرافيايي و فضايي نيز يكي ديگر از ابعاد فقر است. وقتي محله‌اي را با يك برچسب منفي منتسب مي‌كنيد و اين برچسب براي اين محله نوعي شرم و انگ محسوب مي‌شود و افراد واقع در آن محله از زندگي در اين محله شرمگين هستند و به‌دنبال پنهان كردن نام محل سكونت خود هستند، ساكنان اين محلات فقير محسوب مي‌شوند.

زماني كه فردي براي انجام اموراداري و سازماني‌اش فاقد  سرمايه‌ی اجتماعي لازم  براي انجام دادن امور خود مانند ضمانت وام و يا سفارش براي تسريع در كار اداري است و رابطه‌اي پيدانمي كند، اين فرد فقير است گرچه پولدار باشد. 

حتا در يك جامعه قبيله‌اي و طايفه‌اي، وقتي فرد صاحب پيوندهاي اجتماعي گسترده سنتي نيست و در آن جامعه قابليت ايجاد پيوندهاي مدرن را ندارد و آیين‌های شادي و عزاي آن‌ها كم جمعيت و كم تعداد است، چنين فردي به لحاظ ذهني خود را فقير مي‌داند.

وقتي شما ظرفيت فرهنگي لازم براي بيان خواسته‌ها و آرزوها و مطالبات خود ندارید و به عبارتي قدرت ابراز وجود نداريد، وقتي اعتماد به نفس ارايه و نشان دادن خويش در جمع‌هاي بزرگ ناهمگون را نداريد، شما فقيرمحسوب مي‌شويد.

بدین‌روی فقر تنها چهره‌ی اقتصادي ندارد بلكه جنبه‌هاي مختلف اجتماعي، فرهنگي، جغرافيايي و اداري را نيز در برمي‌گيرد. چنين تعريف چندجانبه‌اي از فقر باعث مي‌شود تاشما نگاه جامع‌تري به فقر داشته باشيد و در مقابله با فقر بايد به ابعاد مختلف آن بينديشيد.

 گرچه اين روزها بيكاري باعث شده كه بعد اقتصادي فقر بسيار مهم جلوه كند و رفع نيازهاي اقتصادي خانواده‌ها در اولويت بسيار بالايي قرار گيرد و تا نتوان اين سطح از نيازها را رفع نمود توجه به ديگر ابعاد فقر بي‌حاصل است ولي در كنار اين موضوع بايد به جنبه‌هاي ديگر فقر توجه نشان داد.

واقعيت اين است كه اشكال مختلفي از تبعيض فضايي و جغرافيايي و تبعيض نژادي و فرهنگي و اجتماعي در جامعه ما به شدت وجود دارد كه مي‌تواند مولد فقر باشد. 

گروهي از مردم جامعه به صرف داشتن تفاوت در خاستگاه نژادي و رنگ پوست و منتسب به نام خاصي  به شدت مورد تبعيض هستند.اين تبعيض به شدت باعث طرد اجتماعي آن‌ها شده و جدا از اين‌كه فاصله‌ی اجتماعي ايجاد مي‌كند باعث شده از هنر و توان آن‌ها در زمينه موسيقي و شادي كم‌تر بهره گرفته شود. اين گروه اجتماعي به چيزي مانند زير طبقه در جامعه‌ شناسي نزديك هستند. زیرا حتا پايين‌ترين اقشار اين جامعه به خود حق مي‌دهد خود را از اين گروه برتر بداند.آن‌ها كه داراي سابقه‌ی طولاني در خيناگري و موسيقي هستند، به‌خاطر تنگ‌نطري در سياست‌هاي فرهنگي و فراغتي چند دهه اخير و عقب ماندن از قافله‌ی  پيشرفت درتكنولوژي  موسيقي  و ناتواني از به‌روز كردن خويش و بي‌سوادي، نه تنها وسيله‌ی فراغت و هويت خود كه عنصر اشتغال و جايگاه اجتماعي خود را در طول تاريخ اين جامعه موسيقي و هنر بوده، از دست داده‌اند. و اين فقر و طرد آغاز ورود به انواع آسيب‌هاي اجتماعي بوده است.

هم‌چنين فقر با چهره‌ی تبعيض‌گر جغرافياي و فضايي نيز در جامعه ما بسيار رواج دارد. ما به محلات مختلف شهري و يا مناطق روستايي برچسب‌هاي منفي زده‌ ايم و اين برچسب‌ها باعث شده ساكنان اين محلات جدا ازجايگاه شخصي و خانوادگي به صفات منفي خاصي منتسب گرددند و اين صفات آن‌ها را از شانس و فرصت‌هاي ازدواج و شغل و موفقيت محروم كرده است. بسيار مشاهده كرده‌ايم كه افرادي بيان كرده‌اند كه نمي‌تواند با فلان دختر و يا پسر به‌خاطر ساكن بودن طرف مقابل دريك محله خاص ازدواج كند. چرا كه خانواده‌اش مايل نيستند عروس يا دامادشان از فلان محله‌ی شهر باشد.

بنابراين اگر خواهان مقابله با فقر هستيم به‌جز اين‌كه بايد بتوانيم زمينه‌ی ايجاد اشتغال پايدار و سالم و عزت‌مندانه را فراهم كنيم و ابعاد اقتصادي فقر را رفع كنيم. در عين حال بايد به زمينه‌هاي اجتماعي و فرهنگي و آرايش فضايي جامعه نيز توجه داشته باشيم.

 سياست تبعيض مثبت به نفع گروه‌هاي مطرود و حاشيه‌اي و مورد تبعيض  و ادغام آن‌ها در جامعه مي‌تواند در كاهش فقر گروه‌هاي مورد تبعيض موثر باشد. هم‌چنين انجام كارهاي فرهنگي در محلات ناخوش نام و تلاش براي انگ‌زدايي از اين محلات و پيوند فضايي اين محلات با ديگر نقاط شهري (ايجاد يك پل در اين نقاط شهري و وصل كردن ان محله به ديگر نقاط شهري و يا قرار دادن يك مكان فرهنگي در آن محله و..) در تغيير نگاه به اين محلات بسيار موثر مي‌باشد.

 

به اميد آن‌كه بتوانيم در مقابله با فقر در تمام اشكالش موثر باشيم و اين وظيفه نه تنها بر دوش دولت بسيار سنگيني مي‌كند ولي در ابعاد فرهنگي نيازمند كار طولاني و مستمر و با هدف است.         

 *جامعه‌شناس

*چاپ شده در سیمره 511(2آبان‌ماه98)

 

 

 

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004