شما اینجا هستید: خانهیادداشتجامعه مدنی و جنبش‌های اجتماعی

جامعه مدنی و جنبش‌های اجتماعی

پنج شنبه, 10 بهمن 1398 ساعت 10:09 شناسه خبر: 4860 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
حاجیعلی شرفی حاجیعلی شرفی

در تعریف جامعه مدنی، به مانند بسیاری از مفاهیم دیگر از سوی اندیشمندان، تعریف‌های گوناگونی ارایه شده و تعریف واحدی وجود ندارد. نکته‌ی اشتراکی که می‌توان معمولن دراین تعریف‌ها یافت کلمه‌هایی مانند غیردولتی و غیرسیاسی است.

 

لفظ «مدنی»، واژه‌ای عربی است و به لحاظ معنایی از«مدینه» یعنی شهر گرفته شده است.

 از نظر تاریخی، جامعه‌ی مدنی ریشه در دوره‌ی ارسطو داشته اما در زمان مدرن، شاهد دو تحول از نظر کاربردی و تعاریف شده است: یکی با وقوع انقلاب فرانسه و دیگری با فروپاشی شوروی.

نهادهای مدنی می‌توانند به صورت انتفاعی یعنی صنفی و طبقاتی (NGO) یا غیرانتفاعی یعنی عام‌المنفعه و فراطبقاتی (NPO) فعالیت داشته باشند.

در جامعه مدنی، سازمان‌های مردم نهاد، نقش سه‌گانه‌ای را می‌توانند ایفا کنند: کارشکن، مردد یا توسعه‌گرا؛ از این رو، برای اثربخشی در راستای توسعه و پیشرفت، به بستری مناسب و مستقل نیازمندند.

با ایجاد و تقویت سازمان‌های مردم‌نهاد و کارآمد، می‌توان به تحقق فرایند دموکراسی و روند دمکراتیزه‌شدن جامعه سرعت بخشید. نهادهای مدنی در کشورهایی اثرگذاری مثبت دارند که شیوه‌ی قدرت حاکمه براساس مردم‌سالاری باشد و نه بر پایه زورمداری؛ بنابراین، نقش‌آفرینی جامعه مدنی در تحولات اجتماعی، یک ضرورت است تا از «هیئت سالاری» به جای مردم سالای جلوگیری شود.

جامعه‌ی مدنی می‌تواند درقالب گروه‌های تخصصی، صنفی و عام‌المنفعه از قبیل اتحادیه‌ها، سندیکاها، انجمن‌ها، کانون‌ها یا جنبش‌های فراگیر مانند دفاع از صلح، حقوق بشر، محیط زیست و ... فعال باشد.

پایتخت اجتماعی در هر کشوری، جامعه‌ی مدنی است؛ زیرا به گفته‌ی هانا آرنت، جامعه‌ی مدنی یعنی:«توان با هم زیستن.»

به عقیده‌ی هگل، دولت باید پایگاه آشتی پیکارهای اجتماعی باشد. در صورتی که در جهان امروز، شاهد دولت‌هایی هستیم که خود، آفریننده پایگاه‌های تفرقه، سرکوب و شر هستند.

راه‌اندازی و مشارکت جامعه مدنی در حرکت‌های صنفی و جنبشی مانند اعتصاب، تحصن و راه‌پیمایی که اساس آن‌ها مطالبه‌گری و خواست برحق مردم است امری بدیهی بوده و نباید از کنش‌گری به موقع، بازایستند.

هرچند این کنش‌گری و حضور، خواه ناخواه با مسائل سیاسی، هم‌پوشانی خواهد یافت. به همین جهت یکی از بحث‌برانگیزترین مباحث فلسفه‌ی سیاسی، پرداختن به موضوع جامعه مدنی است.

یادآوری این نکته ضروری است که در جهان امروز، جنبش‌های اجتماعی و مطالبه‌گرا، در حال آشکارشدن هستند که به نام «جنبش‌های بدون رهبری واحد» مطرح‌اند و به سبک گذشته نیستند.

رشد این گونه جنبش‌ها، ازعلل و دلایل خاصی برمی‌آید که بیشتر، بایستی به ریشه‌های وجودی و شکل‌گیری آن‌ها دقت کرد. نمونه‌های آن را می‌شود در کشورهایی مانند فرانسه، لبنان، عراق، ایران و... مشاهده نمود.

 منابع این نوشتار:

1-    کتاب «مدرنیته؛ دموکراسی و روشن‌فکران»، نوشته دکتر رامین جهان بگلو.

2-    کتاب «جامعه سیاسی، جامعه مدنی و توسعهی  ملی»، نوشته‌ی دکتر هوشنگ امیراحمدی.

   چاپ شده در سیمره 521 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004