شما اینجا هستید: خانهیادداشتچرا ظهور پدیده‌های انتخاباتی؟!

چرا ظهور پدیده‌های انتخاباتی؟!

پنج شنبه, 17 بهمن 1398 ساعت 10:23 شناسه خبر: 4870 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
شهرام شرفی شهرام شرفی

این موضوع که در انتخابات‌های مختلف شاهد هستیم، پدیده‌هایی به یک‌باره ظهور می‌کنند، خودش از منظر علوم سیاسی و جامعه‌شناسی سیاسی، قابل بحث و تحلیل است.

ظهور پدیده‌شناسی انتخاباتی (هر نوع انتخاباتی) معلول چند بستر اجتماعی ـ سیاسی است؛ به این شرح:

اول: زمانی که در یک جامعه، نظام حزبی قدرتمند به معنی واقعی و فراگیر وجود نداشته باشد یا ضعیف باشد، خود به خود جامعه از کانال‌های معقول تربیت و پرورش نیروهای سیاسی، یعنی احزاب، خارج می‌شود و در مسیر یک جامعه غیرقابل پیش‌بینی در رفتارهای سیاسی و انتخاباتی قرار می‌گیرد و احساسات و هیجان، به عنوان یکی از قواعد نانوشته انگیزه‌شناسی انتخاباتی، مطرح می‌شود.

 

در نبود نظام حزبی قدرتمند به معنی واقعی کلمه یا ضعیف بودن نظام حزبی و اصل تحزب، خود به خود پوپولیست‌ها، میدان را برای مانور دادن‌های انتخاباتی، باز می‌بینند و دقیقاً از هیجانات و عواطف واحساسات عمومی به نفع خویش و برای برنده‌شدن، بهره‌برداری می‌کنند.

هم‌چنین، در چنین بستری یعنی بستر نبود نظام حزبی قدرتمند به معنی واقعی کلمه، خود به خود، نه دانش سیاسی و جامعه‌پذیری سیاسی افراد که در طول سال‌ها توسط احزاب صورت می‌گیرد بلکه احساسات، هیجانات و توده‌ای شدن جامعه، منجر به شکل‌گیری موضوعی تحت عنوان «پدیده‌های انتخاباتی» می‌شود.

به دیگر سخن، وقتی آموزش دانش سیاسی که توسط احزاب سیاسی صورت می‌گیرد در یک جامعه، وجود نداشته باشد یا ضعیف و شکننده باشد نتیجه‌اش، غلبه موج‌های احساسی و پدیده‌گرایی فردی در انتخاب‌های بخشی از جامعه در انتخابات‌های مختلف است.

دوم: بخش دیگر جوامع، نظام جامعه مدنی است؛ جامعه‌ی مدنی یعنی مجموعه سازمان‌ها، تشکل‌ها، انجمن‌ها و سندیکاهای صنفی و عمومی مستقل از قدرت سیاسی، تا چه سطحی از دوام و کارآمدی و اثرگذاری در یک جامعه بهره‌مند هستند؟

روشن است هرچه جامعه مدنی در یک اجتماع، ضعیف‌تر باشد نتیجه‌اش این خواهد شد...       

که میزان مشارکت بخشی از جامعه به سوی پوپولیسم‌زدگی یا پدیده‌گرایی انتخاباتی خواهد رفت.

پس، تقویت و قدرتمندشدن جامعه مدنی مستقل از قدرت سیاسی، خود به خود باعث قوی‌تر شدن جامعه از نظر ارتقای سطح مطالبه‌گری مدنی، اجتماعی و سیاسی و دور شدن از هیجان‌زدگی سیاسی در رفتارهای انتخاباتی می‌شود.

سوم: یک حالت دیگر از منظر علوم سیاسی و جامعه‌شناسی سیاسی، آن است که در برخی جوامع، هم نظام حزبی و هم جامعه‌ی مدنی وجود دارد اما هر دو به دلایل مختلف، نتوانسته‌اند مطالبات، خواست‌ها و نیازهای شهروندان را در عمل، برآورده کنند.

در چنین شرایطی، اگر چه احزاب و جامعه مدنی و حتا رسانه‌ها، هر سه، فعالیت دارند ولی دچار بحران ناکارآمدی می‌شوند و در نتیجه، آن‌چه اتفاق می‌افتد سرخوردگی اجتماعی و سیاسی بخش‌هایی از جامعه از این‌گونه نهادهاست.

سرخوردگی و یأس از کانال‌های تألیف و تجیمع منافع شهروندان، هم‌چون احزاب، جامعه مدنی و رسانه‌ها، بخشی از جامعه را به سوی انتخاب انفعال اجتماعی خواهد برد و ممکن است بخش دیگری از جامعه را به سوی اعتراض و انتقاد از نوع اعتراضات کور، عاطفی و بی‌نتیجه رهنمون سازد.

از این روست که فقط وجود اصل تحزب، جامعه‌ی مدنی و نظام رسانه‌ای در یک جامعه، برای ارتقای دانش سیاسی جامعه کفایت نمی‌کند؛ بلکه، کارآمدی یا ناکارآمدی این‌گونه نهادهاست که جامعه را دچار سرخوردگی اجتماعی یا امید و نشاط اجتماعی از نوع رفتارهای انتخاباتی پیش‌بینی پذیر می‌کند.

در سایر کشورها هم همین‌گونه است؛ هر وقت سرخوردگی اجتماعی از نهادهای مرسوم و معمول جامعه هم‌چون رسانه‌ها، احزاب یا جامعه مدنی، در جامعه ایجاد شود و گسترش یابد، خود به خود، رفتارهای انتخاباتی بخش‌هایی از جامعه از نوع پیش‌بینی ناپذیر خواهند شد و در چنین حالتی، یا پوپولیست‌ها یا پدیده‌های انتخاباتی، میدان جولان دادن، پیدا می‌کنند.

فعالیت احزاب، رسانه‌ها، جامعه مدنی و امثالهم، فقط و فقط محدود در شرکت در انتخابات‌ها نیست بلکه آموزش دانش سیاسی در طول سال‌ها و هم‌چنین پیگیری عملیاتی و تألیف و تجمیع منافع و مطالبات شهروندان است.

روشن است اگر این‌گونه نهادها در جوامع، اثرگذاری پایدار خود را از دست بدهند یا کارآیی آن‌ها، ضعیف شود آن‌گاه اجتماع، در مسیر یک جامعه «غیرقابل پیش‌بینی»، قرار می‌گیرد.

*چاپ شده در سیمره 522 (17 بهمن‌ماه98)

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004