شما اینجا هستید: خانهیادداشتانتخابات در ایران(به بهانه‌ی انتخابات دوره‌ی یازدهم مجلس شورای اسلامی)

انتخابات در ایران(به بهانه‌ی انتخابات دوره‌ی یازدهم مجلس شورای اسلامی)

شنبه, 19 بهمن 1398 ساعت 09:01 شناسه خبر: 4874 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
حاجیعلی شرفی حاجیعلی شرفی

انتخابات، فرایند و پدیده‌ای است سیاسی - اجتماعی، فرایندی نو و مدرن که محتوایش متکی به قانون‌مندی و مدنیت است.

بشر در ادوار گذشته و حتا امروز برای حل منازعات و اختلافات، دست به کشتار، سرکوب و رعب و وحشت زده است. آن هم در حکومت‌های استبدادی که جابه‌جایی مسالمت‌آمیز در قدرت سیاسی، ممکن نبوده یا نیست! انتخابات ابزاری درخدمت دموکراسی است برای جابجایی قدرت به شیوه‌ای مسالمت‌آمیز. از این رو، انتخابات بایستی آزاد، سالم و منصفانه یا به عبارتی ناشی از اراده‌ی ملی محسوب شود. معنای انتخاب مجلس دراین است که قدرت تصمیم‌گیری مستقل درتصویب قوانینی راداشته باشد که صراحت کافی و حقانیت عمومی درآن لحاظ گردد؛ در غیراین صورت انتخابات صوری و فرمایشی است.

ایران از صدر مشروطیت تا کنون به‌جز درمواردی، دارای انتخابات آزاد و دموکراتیک نبوده است .

 

اولین دوره‌‌ی انتخابات مجلس ایران، درمهرماه 1285 خورشیدی برگزارشد. این مجلس براساس مصوبات مجلس موئسسان که قبل از آن با حضور 2000 نفر از ایران تدوین و دوره‌ی مجلس را دوسال با156 نماینده مشخص کرده بود انجام پذیرفت. از کارهای مهم این مجلس تدوین قانون اساسی بود که در دی‌ماه همان سال به امضای مظفرالدین شاه هم رسید. عمراین مجلس به دوسال نرسید، زیرا مظفرالدین شاه درگذشت و با جانشینی محمدعلی شاه، استبداد صغیر آغاز  و مجلس به توپ بسته شد.

مجلس دوم، با فتح تهران توسط آزادی‌خواهان و برکناری محمدعلی شاه با اصلاحاتی در قانون انتخابات ازجمله؛ افزایش چهارنفر از اقلیت‌های دینی برگزار شد. تعداد نمایندگان این دوره 160 نفر برای مدت دو سال بود. از کارهای مهم این مجلس تشکیل نظمیه یا ژاندارمری و نیروی نظامی و هم‌چنین اداره‌ی خزانه‌داری را می‌توان برشمرد. این مجلس به دلیل دخالت دول استعماری روس وانگلیس دچارتفرقه و درنتیجه قبل از پایان مدت دوساله‌اش منحل شد.

مجلس سوم، باقانونی شدن سن احمدشاه برای سلطنت و هم‌زمان با آغاز جنگ جهانی اول تشکیل شد. دوگروه اصلی به این مجلس راه یافتند گروه دموکرات که دارای اکثریت بود و گروه اعتدال؛ کار این مجلس با اشغال ایران توسط روس و انگلیس ناتمام ماند و دوره دوساله‌اش طی نشد.

مجلس چهارم، پس ازکودتای سوم اسفند 1299توسط رضاخان، درسال 1300 خورشیدی تشکیل شد در این مجلس دوگروه، اصلی بودند، گروه اصلاح‌طلبان که دراکثریت بودند و گروه سوسیالیست‌ها.

مجلس پنجم ازسه گروه اصلی اصلاح طلب، سوسیالیست وحزب تجدد شکل گرفت. این مجلس درسال 1304 خلع‌ید سلطنت قاجار و انتقال سلطنت را به رضاشاه تصویب نمود.

مجلس ششم تا سیزدهم درزمان رضاشاه به صورت فرمایشی برگزار و استقلال چندانی نداشت.

بیش‌تر مجلس‌های دوران محمدرضاشاه هم فرمایشی و استقلال کافی نداشتند. ازاین منظر کشورما تاکنون با این مشکل انتخاباتی روبه‌ رو بوده است .

در جوامعی که قاضی و داور نهایی برای حل اختلافات سیاسی، صندوق رأی است، در ابتدا، نیاز است جامعه از حالت بی‌شکل و زندگی توده‌وار، بیرون آید و به‌صورت جامعه‌‌ای تشکیل شده از تشکل‌های قاعده‌مند، از جمله تشکل‌های سیاسی، صنفی و مدنی مستقل، ایجاد شود. هرچند، امروز، فرایند انتخابات در جهان گسترش یافته، اما در همه‌جا، به شیوه‌ای یکسان برگزار نمی‌شود؛ مانند انتخابات فرمایشی و صوری در مقابل انتخابات واقعی.

در این میان، از عناصر مهم در امر انتخابات، به دو ویژگی مهم اشاره می‌شود: اول: رقابت؛ به معنی فراهم بودن زمینه برای حضور تشکل‌ها و احزاب سیاسی و نهادهای مدنی در میدان رقابت. این‌ها هستند که برنامه‌های خود را برای مدیریت و اداره‌ی جامعه، به مردم ارائه می‌دهند.

دوم: مشارکت؛ میل به مشارکت در انتخابات، وابسته به سه اصل است: 1) حق ورود به قدرت و بهره‌مندی از اختیارات لازم برای اعمال قدرت؛ 2) برخورداری از حق نظارت بر سرنوشت خویش و 3) بهره مندی همه ی شهروندان کشور از فرصت‌های برابر.

انتخابات، قراردادی است اجتماعی. انتخاب‌کنندگان باید بتوانند هر زمان تشخیص دادند و دیدند که منتخبین به وظایف‌شان عمل نمی‌کنند و پاسخ‌گوی اعمالشان نیستند، انتخابات زودرس و پیش از موعد، برگزار نمایند؛ به‌ویژه، آن زمان که مشخص شد منتخب یا منتخبین، نسبت به منافع ملی و محلی، بی‌اعتنا و به دنبال رانت‌جویی خودهستند

درهرکشور انتخابات بایستی به شیوه‌ ی آزاد و دموکراتیک باشد. پاسخ‌گویی نهادینه شده و ارزیابی به وسیله‌ی رسانه‌های آزاد به طورمداوم به اطلاع افکار عمومی برسد تا نورافکن برتاریک‌خانه‌ها بتابد و هرکسی، هوس پست و مقام ننماید.

بنابراین، نباید به رأی خود سطحی، نگاه کرد. انتخاب شدن و انتخاب کردن نیز ، معیارهایی دارد؛ معیارهایی که جهان‌شمول، عقلانی و مشخص هستند، نه معیارهایی که براساس سلیقه خاصی تدوین شوند.

*مطالب مرتبط: کتاب تاریخ 50 ساله ایران از1270تا1320 نوشته‌ی دکترمحسن مدیرشانه‌چی.

*چاپ شده در سیمره 522(17 بهمن ماه98)

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004